تاوان قمار ترامپ در جنگ نفتکش‌ها

آب‌های جنوب ایران، از دیرباز در حافظه تاریخی ما نماد صلابت و ایستادگی بوده‌اند. اما این روزها، این پهنه نیلگون به دور جدیدی از کانون واقعی‌ترین و پیچیده‌ترین نبرد اقتصادی قرن تبدیل شده است. تقابل با تجاوز آمریکا چهره‌ای تازه به خود گرفته و سرنوشت این رویارویی، میان امواج متلاطم خلیج فارس و دریای عمان رقم می‌خورد. آتش جنگ که تا دیروز روی پایگاه‌های نظامی و زیرساخت‌ها متمرکز بود، اکنون به مستقیم‌ترین شکل ممکن، رگ‌های حیاتی اقتصاد جهان را نشانه رفته است.

برخورد موشک‌ها با بدنه فولادی شناورها، زنگ آغاز مرحله‌ای را به صدا درآورده که رسانه‌های غربی نام «جنگ نفتکش‌ها» بر آن نهاده‌اند. بازار‌ها خیلی زود پیام این برخورد را دریافت کردند. صبح چهارشنبه، نفت برنت با ثبت رقم ۱۰۰ دلار در هر بشکه، نشان داد لرزش آب‌های جنوب چگونه پایه‌های بازار‌های مالی جهان را به لرزه درمی‌آورد.

ماجرا از یک خطای محاسباتی آغاز شد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) با هدف قرار دادن پنج نفتکش ایرانی در خلیج عمان و نزدیکی جزیره خارگ، گمان می‌کرد تأثیری در معادلات جنگ خواهد گذاشت و می‌تواند از این مخمصه فرار کند. پاسخ ایران، اما معادلات را یکسره تغییر داد. هدف قرار گرفتن پایگاه الازرق آمریکا در اردن، اصابت موشک‌های خاص و جدید سپاه پاسداران به دو ناوشکن و هشت نفتکش و شکار زیردریایی خودکار آمریکایی، پرده از اقتدار میدانی ایران بر آب‌های جنوب برداشت.

همچنین اعلام صریح دبیر شورای عالی امنیت ملی و سخنگوی سپاه پاسداران مبنی بر ایجاد یک «منطقه ممنوعه» از چابهار تا پهنه‌های دریای عرب، قواعد بازی را بازنویسی کرد. ورود بی‌هماهنگی به این محدوده، معادل قرار گرفتن در فهرست سیاه و بسته شدن راه تنگه هرمز است. معادلات میدان در جنگ نفتکش‌ها نشان می‌دهد آمریکا اکنون در یک تله استراتژیک گرفتار آمده و راهکار نظامی برای امنیت آبراهی که یک‌پنجم انرژی جهان را از خود عبور می‌دهد، کاملاً رنگ باخته است.

اما مهم‌تر از آن، ترکش‌های این نبرد دریایی مستقیم بر سفره خانوار‌های آمریکایی و اروپایی نشسته است. داده‌های مؤسسه واتسون تصویری روشن از این هزینه سنگین ارائه می‌دهد. از زمان آغاز این نبرد، مصرف‌کنندگان آمریکایی افزون بر ۱۰۰ میلیارد دلار بابت گرانی سوخت پرداخته‌اند و سهم هر خانوار از این زیان ۷۷۰ دلار بوده است.

گفته می‌شود در جایگاه‌های سوخت کالیفرنیا، قیمت گازوئیل ارقامی را ثبت می‌کند که نمایشگر‌های پمپ‌بنزین‌ها برای نشان دادن آن طراحی نشده‌اند. در این هنگامه، شعار‌های انتخاباتی ترامپ مبنی بر تأمین «انرژی ارزان» به سرابی دست‌نیافتنی بدل شده است. گرانی گازوئیل، چرخ‌دنده‌های تولید و توزیع غرب را فلج می‌کند. کامیون‌ها، قطار‌ها و کشتی‌های باری با سوختی حرکت می‌کنند که اکنون در آتش جنگ گلوگاه‌ها می‌سوزد و پیامد قهری آن، سرایت تورم به بازار غذا، پتروشیمی و تمامی کالا‌های مصرفی است.

تحلیل‌گران بازار انرژی، پس از کشیده شدن نفت به عرصه نفتکش‌ها، از پدیده‌ای به نام «بحران خاموش» پرده برمی‌دارند. کمبود ساختاری پالایشگاه‌ها در غرب و ناتوانی مفرط در پر کردن خلأ نفت صادراتی از تنگه هرمز، چشم‌انداز تاریکی پیش روی سیاست‌گذاران پولی قرار داده است. گلدمن‌ساکس با صراحت هشدار می‌دهد تداوم ناامنی در ترانزیت انرژی، نفت ۱۲۰ دلاری را از یک کابوس به یک واقعیت روزمره تبدیل خواهد کرد.

افزایش مهارگسیخته قیمت انرژی، فشاری خردکننده بر بازار اوراق قرضه وارد می‌کند. تورم بازگشته از مسیر دریا، بانک‌های مرکزی آمریکا و اروپا را در اجرای سیاست‌های پولی خلع سلاح می‌سازد. با این حال، بسیاری از تحلیل‌گران عنوان کرده‌اند که تلاش غرب برای وضع تحریم‌های تازه علیه خطوط هوایی و دریایی ایران، صرفاً مسکنی موقت برای پنهان کردن یک اختلال ساختاری و عمیق در زنجیره تأمین انرژی به شمار می‌رود.

دولت‌های غربی در این شطرنج ژئوپلیتیک، شکننده‌تر از همیشه ظاهر شده‌اند. کنترل هوشمندانه و تسلط میدانی ایران بر این شریان حیاتی، برگ برنده‌ای است که تاب‌آوری اقتصاد رقیب را به چالشی سخت می‌کشد. هیچ اقتصاد قدرتمندی توان فرار از پیامد‌های ناامنی در گلوگاه‌های انرژی را ندارد.

هنر سیاست‌ورزی ملی در این برهه حساس، حفظ همین فشار محاسبه‌شده و دقیق است تا توازن قدرت، بدون خارج شدن دامنه درگیری از کنترل، به نفع منافع ایران تثبیت شود. جنگ نفتکش‌ها نبردی نیست که در اتاق‌های دربسته و با صدور بیانیه به پایان برسد. سرنوشت این رویارویی را عملکرد دقیق دریایی و واکنش بورس‌های جهانی به هر موشک ایرانی دیکته می‌کند.

ادامه را از اینجا بخوانید.

نسخه PDF