نشریه اخبار و تحلیل ها 19 شهریور 1405

دانلود نسخه موبایلی

دانلود PDF

دانلود WORD

▼ حرف روز

خلیج فارس؛ کابوس تازه واشنگتن

✍ حسن نعیم آبادی

جنگ ظالمانه آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران، برخلاف محاسبات اولیه طراحان آن، تنها به یک رویارویی نظامی محدود نمانده و اکنون آثار آن در معادلات امنیتی، اقتصادی و سیاسی منطقه آشکار شده است. بررسی بازتاب این تحولات در رسانه‌های غربی، عربی و حتی روسی و چینی نشان می‌دهد که کشورمان توانسته با اتخاذ مواضع قاطع و پاسخ متقابل، هزینه‌های قابل توجهی را به طرف مقابل تحمیل کند و معادلاتی را که سال‌ها بر پایه برتری نظامی آمریکا در خلیج فارس شکل گرفته بود، به چالش بکشد.

رسانه‌هایی مانند نیویورک‌تایمز و ان‌بی‌سی نیوز، با وجود رویکردهای متفاوت، به افزایش سطح تقابل میان ایران و آمریکا و حمله به ناوهای آمریکایی اشاره کرده‌اند. در مقابل حمله آمریکا به نفتکش‌های ایرانی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با هدف قرار دادن شناورهای نظامی آمریکا و پایگاه الازرق در اردن نشان دادند که تجاوز به منافع کشورمان بدون پاسخ باقی نخواهد ماند. این تحولات، تنگه هرمز را به یکی از مهم‌ترین نقاط فشار در معادلات جدید منطقه تبدیل کرده است.

بازتاب‌های اقتصادی جنگ نیز قابل توجه است. اکونومیست گزارش داده که اختلال در مسیرهای دریایی، کشورهای منطقه را به سمت فعال‌سازی مسیرهای زمینی، ریلی و خطوط انتقال انرژی سوق داده است. افزایش قیمت نفت تا محدوده بیش از ۱۰۰ دلار نیز نشان می‌دهد هرگونه ناامنی در این منطقه می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه داشته باشد. در واقع، جنگ موجب شده وابستگی کشورهای منطقه به مسیرهای دریایی و امنیت تأمین‌شده از سوی آمریکا بار دیگر مورد پرسش قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین پیامدهای این تحولات، تردید درباره آینده حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس است. گزارش ان‌پی‌آر از کاهش شدید شمار نیروهای آمریکایی در بحرین و تخلیه خانواده‌های نظامیان حکایت دارد. اعتراف برخی مقام‌های منطقه‌ای به شکننده بودن معماری امنیتی موجود نیز نشان می‌دهد اتکای بلندمدت به چتر امنیتی واشنگتن دیگر مانند گذشته قابل اتکا نیست.

در سوی دیگر، رسانه‌های عربی نیز از گسترش دامنه درگیری و افزایش فشار بر متحدان آمریکا خبر داده‌اند. حملات یمن به منافع سعودی و تأکید چین بر ضرورت شکل‌گیری معماری امنیتی جدید در منطقه، نشانه‌هایی از تغییر تدریجی موازنه‌هاست.

در چنین شرایطی، تشکیل «قرارگاه جنگ اقتصادی» در ایران نیز نشان می‌دهد کشورمان برای مدیریت فشارهای خارجی و حفظ جریان تولید، تجارت و تأمین کالاهای اساسی، صرفاً به پاسخ نظامی اکتفا نکرده است. مجموعه این تحولات بیانگر آن است که فشار نظامی آمریکا، برخلاف هدف اولیه خود، منطقه را وارد مرحله‌ای کرده که در آن حضور و نفوذ واشنگتن بیش از گذشته با پرسش‌های جدی روبه‌رو شده است.

▼ گزارش روز

✍ علی فاتح

یک سال پس از آنکه بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر جنایتکار رژیم صهیونی با در دست گرفتن پارچ آب، وعده کمک‌رسانی به ایران را مطرح کرد، اکنون رژیم صهیونی خود با یکی از جدی‌ترین بحران‌های آبی سال‌های اخیر مواجه شده است؛ بحرانی که بار دیگر شکنندگی زیرساخت‌های این رژیم را در برابر تحولات طبیعی و زیست‌محیطی آشکار کرده است.

در شهریور ۱۴۰۴، نتانیاهو در یک پیام ویدئویی خطاب به مردم ایران مدعی شده بود که پس از «آزادی ایران»، کارشناسان صهیونیست حوزه آب راهی شهرهای ایران خواهند شد تا فناوری‌های پیشرفته خود را در اختیار مردم قرار دهند. او حتی به فعالیت‌های تبلیغاتی رژیم صهیونی در فضای مجازی و تلاش برای ارائه نسخه‌های آبی به ایرانیان اشاره کرده بود.

اما تنها یک سال بعد، شرایط به گونه‌ای رقم خورده که بخش مهمی از زیرساخت تأمین آب این رژیم با اختلال مواجه شده است. بر اساس گزارش رسانه‌های بین‌المللی، از جمله سی‌ان‌ان، شکوفایی گسترده جلبک‌های میکروسکوپی در دریای مدیترانه باعث شد پنج مورد از شش کارخانه بزرگ آب‌شیرین‌کن رژیم صهیونی به‌طور موقت از فعالیت خارج شوند.

به گفته لیور گاتمن، سخنگوی بخش آب رژیم صهیونی، طول این توده جلبکی به بیش از ۲۰ کیلومتر رسیده و احتمال می‌رود منشأ آن منطقه دلتای نیل باشد و جریان‌های دریایی آن را به سمت سواحل فلسطین اشغالی منتقل کرده باشند. با این حال، برخی کارشناسان محیط‌زیست معتقدند ورود فاضلاب تصفیه‌نشده از نوار غزه، در پی تخریب گسترده زیرساخت‌های این منطقه، می‌تواند در تغذیه و تشدید این پدیده نقش داشته باشد.

اهمیت این بحران زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم حدود ۶۵ درصد آب آشامیدنی اراضی اشغالی از طریق آب‌شیرین‌کن‌های دریایی تأمین می‌شود. از این رو، خروج همزمان چند تأسیسات اصلی از مدار، مقامات این رژیم را ناچار کرده برای تأمین آب به منابع دیگری از جمله دریاچه طبریه و چاه‌های زیرزمینی متوسل شوند.

همزمان محدودیت‌هایی برای آبیاری فضای سبز و باغچه‌ها اعمال شده و بخش کشاورزی نیز با فشار بیشتری مواجه شده است.

طنز ماجرا آنجاست که رژیمی که نتانیاهو آن را صاحب فناوری‌های پیشرفته آب معرفی می‌کرد، اکنون در برابر یک بحران زیست‌محیطی با ابعاد قابل توجه قرار گرفته است. این اتفاق نشان می‌دهد تکیه بیش از اندازه بر یک فناوری و نادیده گرفتن تنوع منابع، می‌تواند آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی را افزایش دهد.

در نهایت، ماجرای پارچ آبی که نتانیاهو یک سال پیش برای دیگران به دست گرفته بود، امروز به نمادی از یک تناقض آشکار تبدیل شده است؛ تجربه تلخ این روزهای صهیونیست‌ها، بیش از هر تبلیغاتی، ثابت کرد که طبیعت قدرتی فراتر از فناوری‌های ساخت بشر دارد و وعده‌های سیاسی نیز در برابر پدیده‌های زیست‌محیطی، رنگ می‌بازند.

▼ خبر ویژه

ایران به فناوری زهپادهای آمریکایی دست می‌یابد

خبرگزاری رویترز به نقل از تحلیلگران گزارش داد که ایران به احتمال زیاد زیردریایی کنترل از راه دور آمریکایی را که اخیراً به غنیمت گرفته، مهندسی معکوس خواهد کرد و این اقدام به تهران امکان دستیابی به فناوری ارزشمند زهپادهای آمریکایی را می‌دهد. بر اساس این گزارش، پس از اقدام جمهوری اسلامی ایران در تصاحب یک فروند زیردریایی کنترل از راه دور آمریکایی، واشنگتن نگران مهندسی معکوس این فناوری پیشرفته خود شده است. رویترز در این‌باره نوشت: «ایران احتمالاً زیردریایی دایو-ال‌دی را که به غنیمت گرفته، مهندسی معکوس خواهد کرد که به تهران امکان داشتن فناوری ارزشمند زهپادهای آمریکایی را می‌دهد.» در این گزارش آمده است که نیروی دریایی آمریکا و شرکت آندوریل، سازنده این زهپاد، این حادثه را کم‌اهمیت جلوه داده و گفته‌اند که این وسیله یک مدل قدیمی بوده که دچار نقص فنی شده و قبل از اینکه نیروهای ایرانی آن را به دست بیاورند، رها شده بود. بر این اساس، زهپاد دایو-ال‌دی برای ماموریت‌های زیرآبی خودکار دوربرد طراحی شده است و می‌تواند تا ۱۰ روز با حداقل دخالت انسان فعالیت کند. رویترز همچنین افزود: «تحلیلگران می‌گویند این ماجرا نشان‌دهنده یک پیروزی برای تهران و یک شکست ناخوشایند برای تلاش‌های واشنگتن در جهت نمایش برتری فناورانه خود است.»

▼ اخبار

غربی‌ها از سیاست جدید ارزی ایران شگفت‌زده شدند

روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی اعلام کرد که بانک مرکزی ایران در واکنش به تشدید تحریم‌های آمریکا و جنگ، سیاست‌های سختگیرانه ارزی خود را به‌طور غیررسمی تعدیل کرده و به بازرگانان اجازه داده است تا با استفاده از رمزارزهایی مانند تتر (USDT) و بیت‌کوین، درآمدهای صادراتی خود را به کشور بازگردانند. به ادعای این گزارش، بانک مرکزی ایران در ماه‌های اخیر و با حفظ سکوت، بازرگانان را تشویق کرده است تا برای بازگرداندن سرمایه‌های خود که به گفته مقامات قضایی ایران بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود، از هر وسیله‌ای که لازم است استفاده کنند و این تسهیلات شامل استفاده از صرافی‌های داخلی رمزارز برای تسویه حساب‌های تجاری است. فایننشال تایمز به نقل از یک فعال اقتصادی در ایران ادعا کرد: «بانک مرکزی پرسش نمی‌کند که پول چگونه منتقل شده است. دریافت رمزارز در ازای صادرات اکنون کاملاً جا افتاده و عادی شده است.» این تغییر رویکرد از زمان جنگ آمریکا، سرعت بیشتری گرفته است. به نوشته این روزنامه، پیش از این صادرکنندگان موظف بودند سهم عمده‌ای از درآمدهای ارزی خود را از طریق پلتفرم دولتی و با نرخ‌های رسمی که بسیار پایین‌تر از نرخ بازار بود، به کشور بازگردانند، اما در رویه جدید، بازرگانان می‌توانند ارز خارجی را در بازار آزاد مبادله کنند یا مستقیماً از عواید صادراتی خود برای تأمین مالی واردات استفاده نمایند. طبق داده‌های شرکت تحلیل بلاکچین «تی‌آرام لبز»، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار رمزارز از طریق ایران جابه‌جا شده است و شرکت «الیپتیک» نیز تخمین می‌زند سهم ایران از کل استخراج بیت‌کوین جهان حدود ۴٫۵ درصد باشد.

دانشگاه‌های رژیم صهیونی در انزوای بین‌المللی

تحریم بین‌المللی علیه دانشگاه‌های رژیم صهیونی شدت یافته و تعداد گرنت‌های «شورای پژوهش اروپا» به پژوهشگران صهیونیست بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ میلادی با ۶۷ درصد کاهش روبه‌رو شده است. بر اساس گزارش روزنامه اقتصادی «کالکالیست»، از سال ۲۰۲۴ نشانه‌های تحریم غیررسمی و غیرعلنی علیه مؤسسات دانشگاهی رژیم رو به افزایش است و موارد متعددی وجود داشته که دانشگاهیان اروپایی و آمریکایی از همکاری با همتایان صهیونیست خود یا شرکت در کنفرانس‌های بین‌المللی در اراضی اشغالی امتناع ورزیده‌اند. این گزارش می‌افزاید که جایگاه رژیم در برنامه «هورایزن» — یکی از معتبرترین برنامه‌های اعطای بودجه پژوهشی جهان — شاهد افت شدیدی بوده است. در سال گذشته، تعداد کمک‌هزینه‌های اعطایی به پژوهشگران صهیونیست حدود دو-سوم کاهش یافت؛ به‌گونه‌ای که از میانگین سالانه ثابت و بالای ۳۰ کمک‌هزینه تا سال ۲۰۲۴، به تنها ۱۰ کمک‌هزینه در سال ۲۰۲۵ رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز پژوهشگران جوان صهیونیست ۱۱ کمک‌هزینه دریافت کردند. در دسته پژوهشگران ارشد نیز، تعداد کمک‌هزینه‌های دریافتی از ۱۲ مورد در سال ۲۰۲۴ به ۷ مورد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته و در دسته پژوهشگران میانه مسیر آکادمیک، این تعداد از ۱۷ به ۱۳ مورد رسیده است. دوره کنونی آن به حدود ۹۵٫۵ میلیارد یورو برای مدت هفت سال می‌رسد و افت شدید سهم رژیم از این بودجه، نشان‌دهنده انزوای فزاینده آکادمیک این رژیم در سطح بین‌المللی است.

ترامپ در تله جنگ گرفتار شده است

نشریه وال استریت ژورنال به نقل از منابع مطلع گزارش داد که مشاوران ارشد کاخ سفید به طور خصوصی به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هشدار داده‌اند که علی‌رغم ادعاهایش مبنی بر پیروزی سریع، جنگ با ایران ممکن است تا پایان دوره ریاست‌جمهوری او و حتی ژانویه ۲۰۲۹ ادامه یابد. بر اساس این گزارش، جیمز دیوید ونس، معاون رئیس‌جمهور، مارکو روبیو، وزیر خارجه، و دیگر مقامات آمریکایی درباره احتمال ادامه مقاومت تهران در برابر فشارهای واشنگتن تحت محاصره و کارزار نظامی بحث و تبادل نظر کرده‌اند. این منابع که نامشان فاش نشد، به وال استریت ژورنال گفتند که مقامات آمریکایی همچنین به طور فزاینده‌ای نگران توانایی ایران در تطبیق حملات خود و بازسازی تأمین موشک‌ها، پهپادها، رادار و سایر تجهیزات نظامی هستند. این نشریه گزارش داد که «ترامپ به طور خصوصی برای پایان سریع جنگ تلاش می‌کند، اما همچنین بر محاصره اقتصادی بلندمدت با هدف مجبور کردن ایران به برچیدن برنامه هسته‌ای خود اصرار دارد.» این رسانه معتقد است که این هشدارها، اعتراف ضمنی آمریکا به شکست راهبرد فشار حداکثری و ناتوانی در پیش‌بینی مسیر جنگ است و نشان می‌دهد که تهران با تکیه بر توان داخلی و راهبرد مقاومت، توانسته معادلات را به نفع خود تغییر دهد و واشنگتن را در باتلاقی فرسایشی گرفتار کند.

▼ اخبار  کوتاه

◄ غلامحسین درزی، سفیر و معاون نمایندگی جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل، در نامه‌ای به دبیرکل و شورای امنیت، تحریم ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی توسط آمریکا را «مصداق تروریسم اقتصادی، مجازات جمعی و جنایت علیه بشریت» خواند. وی تصریح کرد: «تحریم شرکت‌های هواپیمایی، دسترسی به قطعات یدکی و خدمات فنی را مختل کرده و مسافران و کارکنان صنعت هوانوردی را در معرض خطرات قابل اجتناب قرار می‌دهد.» درزی افزود: «این اقدامات بی‌اعتنایی آشکار به دستور دیوان بین‌المللی دادگستری در ۳ اکتبر ۲۰۱۸ است.» وی از شورای امنیت خواست آمریکا را به توقف فوری اقدامات قهری و تجاوزکارانه وادار کند و از دولت‌های عضو خواست از اجرای این تحریم‌های غیرقانونی خودداری کنند.

عباس گلرو، نایب رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و لبنان، با اشاره به تحولات جاری در منطقه گفت: «امروز یک جنگ تمام‌عیار میان محور مقاومت و محور شرارت یعنی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان است.» وی افزود: «متأسفانه برخی کشورهای منطقه به طور مخفیانه از رژیم صهیونیستی حمایت می‌کنند که قطعاً تبعات آن را خواهند دید.» گلرو درباره ارتفاعات علی الطاهر تصریح کرد: «رژیم صهیونیستی به این منطقه نفوذ داشته، اما نیروهای مقاومت با ایثار و جانفشانی ایستادگی می‌کنند و جمهوری اسلامی ایران در این مورد تدبیر می‌کند.» وی تأکید کرد: «جنگ بین خیر و شر با شدت در جریان است و حزب‌الله مدافع خاک لبنان است.»

به نقل از المسیره در پی حملات موشکی و پهپادی گسترده نیروهای مسلح یمن، انفجارهای مهیبی در شهرهای «خمیس مشیط» و «أبها» رخ داده است. گزارش‌ها حاکی است نیروهای یمنی پایگاه‌های هوایی این مناطق را که جنگنده‌های سعودی از آنها برای حمله به یمن استفاده می‌کردند، هدف قرار می‌دهند. همزمان با فرار گسترده مزدوران سعودی از شهرهای «حیس»، «الخوخه» و «الیختل»، نیروهای مقاومت یمن وارد این منطقه شده و در فاصله ۱۵ کیلومتری بندر المخاء قرار گرفتند.

میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی وین، در جلسه شورای حکام آژانس اتمی گفت: «اگر این سازمان می‌خواهد بازرسی‌ها در ایران از سر گرفته شود، باید تضمین‌های واقعی به تهران بدهد.» وی تصریح کرد: «روسیه اصرار دارد برای از سرگیری راستی‌آزمایی کامل در ایران، به تضمین‌های قابل اعتماد از سوی آمریکا و اسرائیل نیاز است که آنها استفاده از نیروی نظامی یا تهدید به آن را از سر نگیرند.» اولیانوف افزود رافائل گروسی می‌تواند نقش سازنده‌ای در تأمین این تضمین‌ها ایفا کند.