۹۵ درصد خارج از کنترل!

تحقیقات مفصل پژوهشگرانی، همچون «ماری الیزابت پیفر» از دانشگاه برکلی نشان می‌دهد نوجوانان امروزی که در بستر شبکه‌های اجتماعی رشد یافته‌اند، در مقایسه با نسل‌های پیشین به شدت غمگین‌تر و مضطرب‌تر شده‌اند. تحلیل رفتاری آنان افشا می‌کند که میان «شخصیت آنلاین» که فرد خود را محبوب و جذاب نشان می‌دهد با «هویت واقعی» که شخصیتی تنها و آسیب‌پذیر است، فاصله‌ای عمیق وجود دارد.

با این اوصاف، خوب یا بد، چه بخواهیم و چه نه، واقعیت این است که فضای مجازی و پلتفرم‌های دیجیتال به اصلی‌ترین زیست‌بوم پرورشی نسل نوجوان تبدیل شده‌اند؛ زیست‌بومی که در غیاب سیاست‌گذاری دقیق و نظارت حاکمیتی، به آسیب‌های عمیق روحی، هویتی و فرهنگی دامن زده است. گزارش‌ها و اظهارات اخیر فعالان حوزه محتوای دیجیتال در کنار نتایج پژوهش‌های بین‌المللی، زنگ خطری جدی را برای متولیان فرهنگی و خانواده‌ها به صدا درآورده است.

از یک سو، بررسی‌های حوزه مدیریت فضای مجازی کشور نشان از حکمرانی آسیب‌زا در بازار ترافیک و محتوا دارد. بنا بر هشدار‌های رسمی، بیش از ۹۹ درصد تنظیم‌گری محتوا خارج از چارچوب نهاد‌های متولی انجام می‌شود و سهم رو به افزایشی از مصرف ترافیک، به محتوای غیرقانونی و فاقد رتبه‌بندی اختصاص یافته است. این وضعیتِ بی‌ضابطه در عرصه بازی‌های رایانه‌ای نیز به چشم می‌خورد؛ جایی که بر اساس آمار‌های موجود، تنها ۵ درصد از مصرف بازی‌ها متعلق به تولیدات داخلی است و ۹۵ درصد باقی‌مانده در اختیار پلتفرم‌های خارجی قرار دارد.

ارتباط میان «رهاشدگی ساختاری در بازار محتوا» و «افزایش اضطراب اجتماعی نوجوانان» یک پیوند مستقیم است. وقتی ۹۵ درصد بازی‌ها و حجم عظیمی از محتوای مصرفی نوجوان بدون رتبه‌بندی سنی و بوم‌سازی فرهنگی وارد خانه‌ها می‌شود، پیامدی جز گسست هویتی و اضطراب مزمن نخواهد داشت. اعتیاد به گوشی‌های هوشمند و ترس دائمی از دست دادن رویداد‌های برخط، نوجوان را از رشد عاطفی متوازن محروم می‌کند.

برای برون‌رفت از این بحران دوگانه، اتخاذ یک راهبرد جامع در دو سطح حاکمیتی و خانوادگی ضروری است:

در سطح حاکمیتی، ساماندهی بازار محتوا و تقویت تولیدات بومی بسیار مؤثر است. تبدیل نهاد‌های ناظر به ساختار‌های منسجم متولی، تدوین سند‌های حمایتی از تولیدکنندگان داخلی، ارتقای بازار محتوای پاک و الزام پلتفرم‌ها به رعایت رتبه‌بندی سنی، قدم‌های نخست حاکمیت برای مهار رهاشدگی است. حمایت از بازی‌سازان داخلی برای فتح سهم بیشتر از بازار، می‌تواند الگوی بازی را از سبک‌های استرس‌زا و بیگانه به سمتی مفرح و هماهنگ با ارزش‌های بومی سوق دهد.

در سطح اجتماعی و خانوادگی، بازگرداندن الگوی زیست جمعی به پیش از عصر سیطره مطلق شبکه‌های اجتماعی اهمیت دارد. والدین باید با ساماندهی دورهمی‌های واقعی، تشویق فرزندان به فعالیت‌های گروهی و مسئولیت‌پذیری‌های محیطی، آنان را از حصار آواتار‌های مجازی خارج کنند. آموزش مهارت ارتباط واقعی و تجربه لذت معاشرت حضوری، پادزهر اصلی اضطراب ناشی از فضای مجازی است.