«برای‌آنکه شر پیروز شود، کافی است انسان‌های خوب هیچ کاری نکنند.» هیچ کاری نکردن، همان نقشی است که بسیاری از کشورها تا سال 2006 در برابر ایالات متحده ایفا کردند؛ اما در آن سال برخی‌شان تصمیم گرفتند کاری کنند تا دیگر «شر» پیروز نشود. جرقه آن کار را «جیم اونیل»، اقتصاد‌دان ارشد شرکت خدمات مالی و بانکداری بین‌المللی گلدمن ساکس زد. اونیل سال 2001 در مقاله‌ای با اشاره به توان بالقوه اقتصادی 4 کشور برزیل، روسیه، هند و چین، کلمه «بریک» (مخفف نام 4 کشور) را برای آنها به کار برد. بریک که چند سال بعد با عضویت آفریقای جنوبی به بریکس تغییر نام داد، حالا 45 درصد جمعیت دنیا و 40 درصد تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده است. آن 5 کشور، اکنون 11 کشور شده‌اند که یکی از آنها ایران است. 20 سال بعد از تأسیس، سران کشورهای عضو بریکس 12 و 13 سپتامبر (21 و 22 شهریورماه) در مرکز همایش‌های «بهارات ماندپام» دهلی‌نو دور هم جمع شدند تا هجدهمین نشستشان را با شعار «ساخت برای تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری» برگزار کنند. من نیز به‌عنوان یکی از خبرنگاران ایرانی، در این سفر حضور داشتم.
این نخستین اجلاس سران کشورهای عضو بریکس است که قرار است در آن شرکت کنم. دو سال قبل‌تر، در اجلاس رؤسای مجالس کشورهای عضو بریکس که در اواخر تیرماه در شهر زیبای سن‌پترزبورگ برگزار شد، شرکت کرده بودم و تا حدودی با سازوکار این نشست‌ها آشنا بودم؛ اما بریکس 2026 دهلی‌نو از همان ابتدا معلوم بود که سطح متفاوتی دارد. این را تفاوت هماهنگی‌ها برای سفر هم نشان می‌داد. برای اجلاس رؤسای مجالس بریکس در سن پترزبورگ، هماهنگی‌ها از یک هفته قبل از حرکت آغاز شد؛ اما برای اجلاس سران در دهلی‌نو، این بازه زمانی حداقل یک‌ماهه بود.
بعد از انجام تمام امور اداری سفر، چهارشنبه یعنی 2 روز مانده به سفر، به همراه خانم زهرا اصغری خبرنگار ایسنا، در جلسه‌ای توجیهی شرکت می‌کنیم. آقای حبیب‌الله عباسی، مدیرکل روابط‌عمومی دفتر رئیس‌جمهور جزئیاتی از برنامه اجلاس و نیازمندی‌ها و شرایط را برایمان می‌گوید. قرار می‌شود، ساعت 7 صبح جمعه در پاویون جمهوری اسلامی باشیم و پس از یک گفت‌و‌گوی کوتاه رئیس‌جمهور، راهی سفر شویم.
از مهرآباد تا دهلی‌نو
جمعه صبح با ماسکی بر صورت که از تبعات سرماخوردگی است، پرسان، پرسان به پاویون جمهوری اسلامی می‌رسم. راهی محل گفت‌و‌گوی رسانه‌ای رئیس‌جمهور پیش از سفر می‌شوم.
جنگ خیلی چیز‌ها را تغییر داده از جمله تدابیر امنیتی را. از همین رو، اجازه ورود موبایل به محل حضور رئیس‌جمهور را نداریم. بدون موبایل وارد می‌شوم. حوالی 8 صبح برخی از مقامات دولتی خودشان را رسانده‌اند. طبق برنامه رئیس‌جمهور رأس ساعت 8:00 وارد می‌شود. اول با مسئولان دولتی یک به یک دست می‌دهد و در ادامه به خبرنگاران و عکاسان می‌رسد. با یک به یک آنها هم سلام‌علیک می‌کند و دست می‌دهد. رئیس‌جمهور که می‌نشیند، عباسی یک نگاهی به کولر گازی کنار دستش می‌کند. درجه کولر روی 22 تنظیم شده تا پیش از اینکه چشم رئیس‌جمهور به کولر بیفتد و دستور بدهد یا به 25 درجه برسانندش یا خاموشش کنند، عباسی کولر را خاموش می‌کند.
رئیس‌جمهور کمی با حجت‌الاسلام قمی که در سمت راستش نشسته است و برای بدرقه آمده، گفتوگو می‌کند. ساعت 8:04 آقای پزشکیان می‌گوید: «خب! ما آماده‌ایم.» گفتوگو آغاز می‌شود. سؤال را سیدمحسن حسینی، خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما می‌پرسد و رئیس‌جمهور از اهداف سفر و میزان اثرگذاری عضویت در بریکس در کاهش اثر تحریم‌ها و فشار غرب می‌گوید. بعد از گفت‌و‌گوی تقریباً 5 دقیقه‌ای، مراسم رسمی برای بدرقه رئیس‌جمهور با همراهی محمدرضا عارف، معاون اول، انجام می‌گیرد. ما منتظر بدرقه رسمی نمی‌شویم و زودتر سوار هواپیما می‌شویم. ساعت 8:30 چرخ‌های هواپیما روی باند شروع به تکان خوردن می‌کنند و کمی بعد، از روی باند جدا می‌شوند.
تیم ریاست‌جمهوری، کمی بعد، برنامه سفر رئیس‌جمهور به کشور هند را با جزئیات در اختیار خبرنگاران قرار می‌دهد. برنامه را مرور می‌کنم. چند دیدار و چند سخنرانی دارد و یک بازدید. ساعت 10 صبح، رفت و آمد در راهرو هواپیما زیاد می‌شود. دقیقه‌ای بعد، پزشکیان را می‌بینم که برای احوالپرسی با یک به یک همراهان در این سفر، به بخش عقب هواپیما آمده است.
حدود یک ساعت بعد، مهمانداران ناهار را توزیع می‌کنند. به‌خوبی می‌دانم این بهترین غذایی است که در این سفر 3 روزه خواهم خورد. اگر حتی ویدئو‌های اینستاگرامی از آشپزخانه‌های کنار خیابانی را به طور مطلق رد کنیم، تندی غذا‌های هندی دیگر چیزی نیست که آن را استثنا و یا ساختگی بتوان نامید. پس سعی می‌کنم از هیچ بخشی از سینی‌ای که جلویم گذاشته‌اند، صرف‌نظر نکنم و نمی‌کنم.
اختلاف زمان بین تهران و دهلی‌نو، دقیقاً 2 ساعت است. بنابراین هواپیمای حامل رئیس‌جمهور ساعت 12 به وقت ایران و ساعت 14 به وقت هندوستان، در باند فرودگاه می‌نشیند. طبق تأکید کمیته تشریفات کشور میزبان، همه اعضای هیئت همراه می‌بایست از درب انتهایی هواپیما پیاده شوند؛ رئیس‌جمهور و برخی از مقامات نیز از درب جلو که کمیته استقبال هندی‌ها، آنجا مستقرند.
درب عقب که باز می‌شود، گرما و شرجی هوا را کامل حس می‌کنم. از پله‌های هواپیما پایین نیامده، کمی باران می‌گیرد. دانه‌های باران پخش شده روی زمین، حسابی درشت هستند. آقای عباسی، در همان ابتدا سیم‌کارت‌های خبرنگاران را تحویل می‌دهد. ما سریع به سمت محل استقبال از رئیس‌جمهور یعنی درب جلویی هواپیما می‌رویم. هندی‌ها آماده ایستاده‌اند؛ فرش قرمز پهن است و منتظر آمدن رئیس‌جمهور. چند ثانیه بعد آقای پزشکیان را می‌بینم. پله‌ها را پایین می‌آید و مورد استقبال رسمی «شانتانو تاکور»، وزیر مشاور در امور بنادر و کشتیرانی هند قرار می‌گیرد.
خودروی خبرنگاران از قبل هماهنگ شده است. من می‌دانم که باید در خودروی PRESS2 بنشینم. فوراً به سمت خودرو می‌روم. سایر اعضای رسانه‌ای تیم هم سوار می‌شوند تا به سمت محل اقامت برویم. پیش از رسیدن به هتل، اتاق‌هایمان مشخص شده و تنها کارت یا همان کلید اتاق را بهمان می‌دهند. دهلی‌نو بسیار سرسبز است.در شهریا حداقل در مسیر ما تا هتل، 2 چیز بسیار به چشم می‌آید: سرسبزی و بیلبوردهایی با عکس نارندرا مودی و اجلاس بریکس 2026.
محل اقامت ما و برخی دیگر از مهمانان، در هتل اوبروی (Oberoi)است. اوبروی، یکی از هتل‌های لوکس و معروف دهلی است که برای اقامت مهمان‌های رسمی، مدیران و سفر‌های کاری سطح بالا انتخاب می‌شود. هتل ۲۲۰ اتاق و سوئیت دارد. اتاق‌ها با پنجره‌های بزرگ به فضای سبز منطقه اشراف دارند. یکی از نقاط قوت خاص این هتل هوای تصفیه‌شده داخل ساختمان است که با استفاده از سیستم فیلتر پیشرفته هوا در سراسر ساختمان انجام می‌پذیرد.
در طول مسیر رسیدن به هتل، تدابیر شدید امنیتی لحاظ شده است. به فاصله هر چند متر در دو طرف خیابان، مأموران هندی ایستاده‌اند. مأموران مسلح و پشت به ما، رو به محلی ایستاده‌اند که احتمال تولید تهدید از آن وجود دارد. تمامی خیابان‌های منتهی به مسیر هیئت ایرانی بسته شده است تا بدون گرفتار شدن در ترافیک، به‌سرعت به هتل برسیم. از طول مسیر می‌توان دریافت که دولت هند تمام تلاشش را کرده تا شهر زیبا و مرتب به نظر برسد. حتی در جایی از طول مسیر، در کنار باغچه‌ها، گلدان‌های کوچکی که ما در راه‌پله می‌گذاریم گذاشته‌اند که زیبایی بیشتر به چشم بیاید. البته من در روز برگشت دیگر آن گلدان‌ها را ندیدم و از همین رو نیز احساس می‌کنم آنها را فقط در خیابان‌هایی گذاشته‌اند که هیئت‌ها از آن مسیر راهی هتل‌هایشان می‌شوند.
به هتل می‌رسیم. یک دستگاه ایکس‌ری برای بررسی چمدان‌ها و یک گیت هم برای عبور مهمانان جلوی در گذاشته‌اند. همه وسایل در ابتدای ورود به هتل چک می‌شود تا هیچ خطر امنیتی‌ای به وجود نیاید. این البته مختص به ورود هتل نبود. در یکی از فروشگاه‌های شهر هم چنین گیت و دستگاهی تعبیه شده بود. احتمالاً این دستگاه‌ها به طور ثابت در اینجا هستند. اما اگر هندی‌ها با یک میلیارد و 470 میلیون نفر مثل ما ایرانی‌ها در شب عید به بازار بروند، به نظرم 10 تا از این دستگاه‌ها نیز جواب یک فروشگاه را نمی‌دهد.
بدون مشکلی از نظر امنیتی وارد هتل می‌شویم. ساعت 15 دیگر در اتاق‌ها مستقر شده‌ایم. سیدمحسن حسینی، خبرنگار صدا و سیما در تلاش است تا هر چه سریع‌تر گزارشش را برای اولین بخش خبری برساند. حدود یک ساعت تا خبر 14 به وقت ایران وقت دارد. بعد از گذاشتن وسایل، فوراً به لابی هتل برمی‌گردیم تا به همراه رئیس‌جمهور به سمت محل برگزاری همایش اقتصادی سران عضو بریکس برویم.
نشست در سایه جنگ اوکراین و آمریکا
برای هر یک از خبرنگاران، یک کارت صادر شده است. در کارت علاوه بر عکس و مشخصات، یک کیوآرکد هم وجود دارد. در یک‌گوشه کارت، 4 مربع قرار گرفته؛ مربع‌هایی که روی هر کدام عبارتی نوشته شده. «طلایی»؛ «قرمز»؛ «آبی» و «مرکز رسانه». برای من «مرکز رسانه» درج شده است. طبق پروتکل تعریف شده، کسانی امکان حضور در محل اصلی نشست سران بریکس را دارند که حداقل رنگ مربعشان، آبی است. این یعنی ما خبرنگاران نمی‌توانیم در نشست حضور داشته باشیم.
سایه جنگ اوکراین و جنگ ایران و آمریکا بر سر این اجلاس گسترده شده بود. هر دو جنگ به شکلی علاوه بر مسئله نظامی، در اقتصاد هم ادامه پیدا کرده‌اند. رئیس‌جمهور در مجمع اقتصادی بریکس گفت که قدرت واقعی بریکس زمانی آشکارتر می‌شود که ظرفیت‌هایش به «شبکه‌ای از تجارت، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی مشترک تبدیل شوند.» او به استفاده از ارز‌های ملی اشاره کرد و گفت که بریکس زمانی به نیروی واقعی در اقتصاد جهانی تبدیل می‌شود که «همکاری ما در قرارداد‌ها، کارخانه‌ها، بنادر و زندگی اقتصادی مردم کشورهای عضو دیده شود». یک پیشنهاد ایران در این نشست، ایجاد یک شرکت بیمه اتکایی مشترک بریکس با سرمایه اولیه ده میلیارد دلار بود.
در این نشست، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، با توپ پری آمده بود. او شروع طوفانی‌ای در این نشست داشت. پوتین در نشست پیشین بریکس در برزیل شرکت نکرد. رسانه‌های غربی مشکل حقوقی ناشی از حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی را دلیل عدم حضور پوتین اعلام کردند. در آن نشست که تیرماه سال گذشته در برزیل برگزار شد، پوتین خواستار نقش بیشتر بریکس در اقتصاد جهانی و استفاده بیشتر از ارز‌های ملی شد؛ اما در این نشست، پوتین صریح‌تر موضع‌گیری کرد و به غرب حملات تندی داشت و حتی با مقایسه سهم 40 درصدی کشورهای بریکس در تولید ناخالص داخلی با سهم 29 درصدی جی7، گفت که نمی‌داند چرا به گروه موسوم به «7 بزرگ»، «بزرگ» می‌گویند؟ او گفت که این اتفاق مقطعی نیست و اقتصاد‌های نوظهور در حال رشدند.
پس از پایان سخنرانی سران کشورهای عضو، آنها عکس یادگاری می‌اندازند و پس از آن رئیس‌جمهور با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هندوستان دیدار و گفتوگو می‌کند.
دیدار رئیس‌جمهور با رهبران ادیان، نخبگان و بازرگانان هندوستان آخرین برنامه کاری رئیس‌جمهور در روز اول است. در ابتدای مراسم، شال محبت هندوستان به رئیس‌جمهور اهدا می‌شود. پس از آن نوبت به سخنرانی 6 چهره به نمایندگی از مسلمانان هند، جامعه علمی و فرهنگی هندو، استادان زبان فارسی، اندیشکده‌های هند، بازرگانان هند و ایرانیان مقیم هند می‌رسد که به بیان دیدگاه‌هایشان می‌پردازند. در این بین شیرین‌ترین سخنرانی، متعلق به پروفسور آذرمیدخت صفوی، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی است. او به زبان فارسی سخن می‌گوید و بسیار نیز از ادبیات شاعران ایرانی استفاده می‌کند تا از ارتباط عمیق دو کشور بگوید: «شکرشکن شوند همه طوطیان هند/ زین قند پارسی که به بنگاله می‌رود» این بیت را که می‌خواند خطاب به سیدعباس عراقچی می‌گوید: «آقای دکتر عراقچی پسند می‌فرمایید این بیت رو؟» او از اهمیت زبان فارسی هم می‌گوید که «ما اگر زبان فارسی بلد نباشیم، حتی نمی‌توانیم فرهنگ خودمان و حتی معنای اسممان را بدانیم. تاریخ مکیانه هند از سر تا پا به زبان فارسی است.»
پس از پایان سخنرانی 6 نفر، رئیس‌جمهور پشت تریبون قرار می‌گیرد. او بیش از هر چیز، تکیه بر جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم‌صهیونیستی علیه ایران دارد. جملاتی که با تشویق حضار نیز همراه می‌شوند: «امروز اگر ایران ما در مقابل آمریکا و اسرائیل ایستاده است، چیزی نیست مگر اینکه آنها می‌خواهند قلدری کنند و ما نمی‌خواهیم مقابل قلدری سر خم کنیم»؛ «این‌ها همان شیطان‌هایی هستند که مدعی‌اند ما تروریستیم؛ ما تروریست هستیم که ۱۶۸ کودک بی‌گناه را در یک لحظه با تکنولوژی قتل‌عام می‌کنیم؟ ما تروریستیم که دانشگاه‌ها و دانشمندان را بمباران و نابود می‌کنیم؟» رئیس‌جمهور حرف آخر را هم این‌طور میزند: «در برابر قلدری سر خم نخواهیم کرد، حق مظلوم را پایمال نمی‌کنیم و یار و یاور مظلومان خواهیم بود؛ این باور و اعتقاد ماست.» این جملات با تشویق بیشتری همراه می‌شود.
به یاد میناب و فرشته‌هایش
در بیرون محل نشست نمایشگاهی از نقاشی کودکان دایر است. روی تابلویی عنوان نمایشگاه نوشته شده است: «نمایشگاه نقاشی‌های کودکان میناب». اول تصور می‌کنم نقاشی‌هایی است که برای کودکان شهید مدرسه «شجره طیبه» میناب کشیده شده است؛ اما نوشته روی یک استند، داستان این عکس‌ها را نشان می‌دهد: «نقاشی‌های بازیافته از دانش‌آموزان مدرسه میناب». در یک سمت این نمایشگاه، چندین بنر پر از امضا گذاشته شده که بالای آن به 3 زبان فارسی، هندی و انگلیسی افراد امضا‌کننده، جنایت میناب را محکوم کرده‌اند. اما چطور این نقاشی‌ها به هندوستان رسیده‌اند؟ داستان این نقاشی‌ها را خانم فاطمه فتحعلی برایم تعریف می‌کند: «وقتی جنایت میناب اتفاق افتاد ما دور از ایران بودیم و نمی‌توانستیم در مراسم عزاداری شرکت کنیم، احساس دِینی به بچه‌های میناب داشتیم. در هند مقررات سختی وجود دارد که مثل اروپا، امکان فعالیت برای بچه‌های میناب در سطح شهر وجود نداشت.»
خانم فتحعلی با «مجید خواهی»، عکاس خبرگزاری ایسنا تماس می‌گیرد. او پیگیری می‌کند و در نهایت پیشنهاد می‌شود که نقاشی‌های خود بچه‌های میناب را به نمایش بگذارند. مدتی بعد، تصاویر به سفارت ایران در هند می‌رسد. روی فایل نقاشی‌ها نوشته شده بود که «این نقاشی‌ها از زیر آوار بیرون آمده‌اند.» عنوان روی این نقاشی‌ها این بود: «کودکان هنوز خورشید می‌کشند.»
خانم فتحعلی می‌گوید: «ما این را پرینت گرفتیم و در سفارت به نمایش گذاشتیم. خبرنگاران از توییت سفارت راغب شدند از نزدیک اینجا بیایند و خبر تهیه کنند. نقاشی‌ها را چیدیم برای تمام افرادی که به سفارت می‌آیند. خبرنگاران هندی و بین‌المللی آمدند و خبر تهیه کردند. بازتاب قابل‌توجه خبری باعث شد تا سفارت تصمیم بگیرد به مدت 10 روز نمایشگاه برای دیدن عموم مردم دایر باشد. ما مهمان خاصی دعوت نکردیم. مردم خودشان متوجه می‌شدند. برخی از شهر‌ها و ایالت‌های دور برای بازدید می‌آمدند. هند کشور بزرگی است و جابه‌جایی در آن زمان‌بر است. برخی با چمدان آمده بودند. می‌گفتند وقتی این خبر را دیدیم برای دیدن نمایشگاه آمدیم.»
بازدیدکنندگان نمایشگاه از همه قشر و همه سنی بودند. بخشی از بازدیدکنندگان دانش‌آموزان مدارس بودند: «دانش‌آموزان به‌صورت خودجوش نقاشی کشیده بودند و جالب بود که کیف صورتی برایشان نماد شده بود. آنها از مزار بچه‌ها یعنی از همان عکس هوایی معروف از مزارشان هم نقاشی کشیده بودند. برخی سرود برایمان آماده کرده بودند.»
چند اتفاق در آن 10 روز برای خانم فتحعلی، فراموش نشدنی است؛ «تولد یکی از دانش‌آموزان هندی بود. یک کیک کوچک تهیه کرده بود و آمده بود اینجا تا کنار بچه‌های میناب تولدش را بگیرد.»
شعرای هندی با شعر‌هایشان می‌آمدند و رهبران هندو با اشک‌هایشان. این استقبال باعث می‌شود تا تیم برگزار‌کننده نمایشگاه، بنری روی استند سوار کنند که روی آن جملاتی درباره محکومیت این جنایت نوشته شده بود و افراد می‌توانستند آن را امضا کنند: «امضا‌های زیادی جمع شد و از یک بنر با سایز بزرگ رسید به 6 بنر روی استند. برخی دل نوشته می‌نوشتند و با مادر و پدر‌های میناب ابراز همدردی می‌کردند.»
اتفاق دیگر که او روایت می‌کند، پیرزنی است که باوجوداینکه راه‌رفتن برایش سخت بوده؛ اما خودش را به سفارت رسانده تا نمایشگاه را ببیند: «پیرزن دست می‌کشید روی عکس بچه‌ها و گریه می‌کرد.»
یک اتفاق دیگر را یک خانم افغانستانی مقیم هند رقم میزند: «یک روز صبح دیدم نمایشگاه بوی عطر و گلاب گرفته. دیدم این خانم خودشان شمع‌های صورتی و آبی را درست کردند. روی هر شمع آبی عکس و نام یک دانش‌آموز پسر شهید میناب و روی شمع‌های صورتی عکس و نام دختران شهید میناب را چسبانده و نمایشگاه را پر از گل کرده است.»
خانم فتحعلی، نقاشی‌هایی را که دانش‌آموزان هندی برای شهدای مدرسه «شجره طیبه» کشیده بودند، دسته‌بندی و مرتب می‌کند و برخی از آنها را چاپ و در کنار تصاویر کودکان به نمایش می‌گذارد. بعد از پایان نمایشگاه، به هر بهانه‌ای مجدداً این نمایشگاه را دایر می‌کنند. در جریان سفر حجت‌الاسلام اژه‌ای، رئیس دستگاه قضا این نمایشگاه یک‌بار دیگر دایر شد و اکنون نیز در جریان سفر رئیس‌جمهور که رسانه‌های بین‌المللی در محل هتل حضور دارند، مجدداً این اتفاق افتاد.
روز شنبه
مصاحبه با شبکه خبری «ایندیا تودی»، دیدار با انور ابراهیم، نخست‌وزیر مالزی، دیدار با آبی احمدعلی، نخست‌وزیر اتیوپی، دیدار با خانم دروپدی مرمو، رئیس‌جمهور هند، شرکت در جلسه غیرعلنی سران عضو بریکس، بازدید از نمایشگاه، عکس یادگاری و غرس نهال، برنامه صبح تا غروب رئیس‌جمهور در روز شنبه بود. طبق برنامه در دست من، حضور در ضیافت شام، آخرین برنامه روز شنبه رئیس‌جمهور بود؛ اما به ناگاه خبر دیدار و گفت‌و‌گوی رئیس‌جمهور با ولیعهد ابوظبی با رئیس‌جمهور در رسانه‌ها منتشر شد. پس از بازگشت از این سفر، سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرد که این دیدار به درخواست طرف اماراتی انجام پذیرفته است.
مصاحبه با شبکه هندی برای ساعت 8 صبح تنظیم شده بود. بعد از صبحانه خودمان را به اتاقی که در آن مصاحبه در حال انجام است، می‌رسانیم. آرام در گوشه‌ای می‌نشینم و به گفتوگو گوش می‌کنم. رئیس‌جمهور در پاسخ به سؤالی درباره جنگ به تصور دشمن اشاره کرد که گمانش سرنگونی حکومت در 2 یا 3 روز بود: «نه‌تنها این اتفاق نیفتاد، بلکه مردم با قدرت به صحنه آمدند. اکنون بیش از 190 روز است که مردم در خیابان‌ها هستند.»
او گفت که ما نه با امارات یا سایر کشورهای منطقه مشکلی نداریم که با «پایگاه‌هایی که آمریکا در این کشورها دارد و از همان پایگاه‌ها به کشور ما تجاوز می‌کند، مشکل داریم». او جمله معناداری هم گفت که مسئولیت طرف اماراتی را صریح‌تر گوش‌زد می‌کرد: «در حقیقت مشکل این است که نباید دوست و همسایه اجازه دهند دشمنان از خاک آنان به کشور دیگری حمله کنند.»
نمی‌دانم خبرنگار چه سؤالی را پرسید؛ اما بلافاصله اشاره کرد که تیم رسانه‌ای رئیس‌جمهور به او تذکر داده‌اند که در سؤالش از کلمه «خلیج» استفاده کرده و عبارت درست آن «خلیج‌فارس» است. از سرعت عمل در واکنش خوشم می‌آید.
در جلسه غیرعلنی سران عضو بریکس، رئیس‌جمهور خواستار مقابله بریکس با تحریم‌های یک‌جانبه به‌عنوان «عاملی علیه مردم و توسعه کشورها» شد. هدف ایران را جهانی معرفی کرد که در آن «قدرت جای قانون، تحریم جای همکاری، جنگ جای گفتوگو و انحصار جای مشارکت را نگیرد.»
یکشنبه
محدودیت‌های روز شنبه، در روز یکشنبه هم ادامه دارد. خبرنگاران به جز آن‌هایی که کارت آبی دارند، نمی‌توانند در محل اجلاس حضور داشته باشند. خبرنگاران این امکان را دارند که به محلی که برایشان از قبل آماده‌سازی شده است، بروند و از طریق ویدئووال بزرگی که در محل مستقر است، سخنرانی‌ها را پوشش بدهند. اولین جلسه صبح روز یکشنبه رئیس‌جمهور، حضور در جلسه بریکس‌پلاس است. بریکس‌پلاس شامل اعضای اصلی گروه یعنی 11 کشور برزیل روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، ایران، امارات متحده عربی، اتیوپی، اندونزی و عربستان سعودی و شرکا شامل 10 کشور بلاروس، بولیوی، کوبا، قزاقستان، مالزی، نیجریه، تایلند، اوگاندا، ازبکستان و ویتنام می‌شوند. «تاب‌آوری اقتصادی، همکاری میان کشورهای جنوب جهانی، مقابله با تحریم و یک‌جانبه‌گرایی، امنیت و توسعه پایدار و استفاده عادلانه از فناوری»؛ پنج محور اصلی سخنرانی پزشکیان در بریکس‌پلاس بود. دیدار با سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، آخرین برنامه رئیس‌جمهور طبق برنامه سفری است که در روز نخست سفر به ما داده‌اند.
عصر روز یکشنبه و باتوجه‌به اینکه بازگشت رئیس‌جمهور به ایران به ساعاتی پایانی شب منتهی می‌شود، نشست رسانه‌ای تشریح دستاورد سفر در محل اقامت آقای پزشکیان برگزار شد. رئیس‌جمهور با تشریح دستاورد‌های سفر به هند و اجلاس بریکس، از محکومیت حمله به تأسیسات غیرنظامی، حمایت از الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی، تأکید بر تجارت با ارز‌های ملی و مخالفت با تحریم‌های یک‌جانبه در بیانیه نهایی خبر داد و گفت: «تمام تلاش ما این بود که مواضع جمهوری اسلامی و اهداف این اجلاس شامل هماهنگی، پایداری، مقاومت و نوآوری مطرح شود و گفتوگوهای بسیار خوبی بین سران کشورها برقرار شد.»
چرا بریکس برای ایران مهم است؟
ترکیب اعضای بریکس به‌خوبی نشان می‌دهد که ما با یک گروه منسجم مواجه نیستیم. در یک‌سوی این گروه روسیه قرار دارد که باتوجه‌به تحریم‌های غرب، مواضع محکم‌تری نسبت به غرب پیدا کرده و حتی ترجیح داده که در میانه اجلاس بریکس، اروپا را تهدید کند که اگر نیرو به اوکراین اعزام کنند، به مسکو اعلان‌جنگ داده‌اند. در سوی دیگر چین قرار دارد که با هوشمندی سعی می‌کند طرفی نباشد که با غرب شاخ‌به‌شاخ شده ولی تا روزی که موعدش برسد سعی می‌کند هزینه‌ای بابت این تقابل ندهد. هندی‌ها اما متفاوت با هر دو کشورند. هند اساساً علاقه‌ای ندارد بریکس را در تقابل با غرب معنا کند. دهلی‌نو، بریکس را یک ائتلاف اقتصادی می‌بیند و تلاش می‌کند از ظرفیت‌های آن نیز بهره ببرد. در یک سمت دیگر، 3 کشور ایران، امارات و عربستان قرار دارند. جدا از نگاه به غرب، این 3 کشور تقابل‌های جدی و تا حدی جدی با یکدیگر دارند و همین نیز رسیدن به یک بیانیه پایانی واحد را برای این گروه تا حد زیادی سخت می‌کند.
بااین‌وجود اما سهم بسیار زیادی از اقتصاد ایران به تعاملات با همین اعضای بریکس وابسته است. چین، امارات، هند، برزیل و روسیه از شرکای اصلی ایران هستند که جملگی عضو بریکس هستند. تأکید بر استفاده از ارز‌های ملی و ایجاد سازوکار جایگزین سوییفت، می‌تواند بخش زیادی از اثر تحریم‌های یک‌جانبه را کم کند. این کاری است که روسیه و چین که از مهمترین اعضای بریکس هستند، انجام داده‌اند. دو کشور بخش عمده تجارت دوجانبه خود را از دلار و یورو خارج کرده‌اند؛ به‌طوری که در اواخر ۲۰۲۵ حدود ۹۹ درصد تسویه مبادلات دو کشور با روبل و یوان انجام می‌شد.
در کنار مسئله اقتصاد، در حداقل 2 دهه گذشته غرب تلاش کرده به اشکال گوناگون ایران را در یک انزوای دیپلماتیک قرار دهد تا صدای ایران در جهان شنیده نشود؛ اما عضویت در بریکس با سهم قابل توجهی از مساحت خشکی‌های زمین، سهم 40 درصدی از تولید ناخالص داخلی و سهم 41 درصدی نفت و انرژی جهان، این راهبرد غرب را ناکام گذاشته است. ایران تا به حال در 200 نشست بین‌المللی در قالب بریکس شرکت داشته است. یک دلیل دیگر اهمیت بریکس، امکان حل‌وفصل اختلافات کشورهای عضو است. کارکرد دیگر بریکس، جلوگیری از صدور بیانیه‌های ضدایرانی است. اگر ایران عضو این گروه نبود، رقبای ایران در گروه سعی می‌کردند به هر بهانه‌ای بندی علیه ایران در بیانیه پایانی بگنجانند؛ اما باتوجه‌به اینکه ایران عضو این گروه است و بیانیه پایانی باید به تأیید همه اعضا برسد، حداقل در بریکس هیچ زمانی بیانیه‌ای علیه ایران صادر نخواهد شد.
یکی از دستاورد‌های مهم اقتصادی بریکس، بانک توسعه نوین بریکس است. مأموریت اصلی این بانک، تأمین مالی پروژه‌های زیربنایی و توسعه پایدار در کشورهای عضو و دیگر اقتصاد‌های نوظهور است. ایران در حال حاضر عضو این بانک نیست؛ اما نظر برخی اعضا برای عضویت جلب شده است. اگر این اتفاق سریع‌تر بیفتد، ایران به‌صورت ملموس‌تر مزایای عضویت در این گروه را لمس می‌کند.
بعد از پایان نشست رئیس‌جمهور، آقای پزشکیان با خبرنگاران و برخی از اعضای دفتر ریاست‌جمهوری عکس یادگاری می‌اندازد. در لابه‌لای عکس‌انداختن‌ها هم خطاب به تیم روابط‌عمومی می‌گوید که «اگر عکس بگیرن و شما بهشون ندید، به چه دردشون می‌خوره؟» این یعنی تیم رسانه‌ای دولت باید عکس با رئیس‌جمهور را به خبرنگاران برساند. مقصد بعدی ما، فرودگاه است. فوراً وسایلمان را جمع می‌کنیم و به سمت فرودگاه می‌رویم. کمی بعد هم رئیس‌جمهور با اسکورت به فرودگاه می‌رسد. ساعت از 8 شب گذشته است. با بدرقه رسمی توسط وزیر مشاور در امور بنادر و کشتیرانی، دهلی‌نو را به سمت تهران ترک می‌کنیم. در مسیر برگشت، مجدداً رئیس‌جمهور به قسمت عقب هواپیما می‌آیند. این بار برای تشکر و خسته‌نباشید گفتن به همه کسانی که در این سفر او را همراهی کردند. با تک‌تک آقایان هم دست می‌دهد. خیلی سخت نیست متوجه شوی این رفتار، بخشی از شخصیت واقعی رئیس‌جمهور است و نه یک نمایش. 5 سال قبل که برخی رسانه‌ها، آقای رئیسی، رئیس‌جمهور وقت را به هر بهانه‌ای تخریب می‌کردند، در پایان سفر استانی با رئیس‌جمهور به استان اردبیل نوشتم: «رئیسی همان است که هست. او اگر برای مردم با دستش «بوس» می‌فرستد، اگر با مردم ساده روستایی هم‌کلام می‌شود و حرف آنها را می‌شنود، اگر اسم کودکی را فراموش می‌کند، اگر «کم‌صحبت» است و اگر هر چیز دیگر، خود واقعی‌اش است.» پزشکیان هم همین است. او نقش بازی نمی‌کند. هواپیمای رئیس‌جمهور ساعت 10 شب، در فرودگاه مهرآباد به زمین می‌نشیند و همه تیم رسانه‌ای بعد از خداحافظی، در گوشه گوشه این شهر پخش می‌شوند.
