خسروپناه: علوم انسانی و هوش مصنوعی در مسیر حکمرانی آینده‌نگر است

همایش ملی آینده پژوهی و علوم انسانی؛ گامی به سوی توسعه و تعالی ایران صبح امروز در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم از طرف دانشگاه طلوع مهر قم برگزار شد. این همایش با هدف بررسی روند‌های نوین علوم انسانی و ارائه دستاورد‌های بیش از ۲۵۰ مقاله برگزیده برگزار شد و به بررسی نقش علوم انسانی در ساخت آینده کشور پرداخت.

خسرو پناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این همایش با اشاره به روند شکل‌گیری جریان تحول علوم انسانی پس از انقلاب فرهنگی، اظهار کرد: در سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای پیوند علوم انسانی دانشگاه‌ها با مبانی اسلامی آغاز شده و استادان حوزه و دانشگاه در این مسیر همکاری کرده‌اند.

وی با اشاره به نقش آیت‌الله مصباح یزدی در شکل‌گیری برخی تلاش‌های علمی این حوزه گفت: در این مسیر، گفت‌وگوی استادان درباره مبانی رشته‌های مختلف علوم انسانی، از روان‌شناسی و جامعه‌شناسی تا اقتصاد، حقوق و مدیریت، مورد توجه قرار گرفت.

خسرو پناه با بیان اینکه فعالیت‌های علمی گسترده‌ای در حوزه علوم انسانی اسلامی انجام شده است، افزود: ایران در علوم انسانی اسلامی به جایگاه برتر جهان اسلام رسیده و هزاران مقاله و صد‌ها کتاب در این زمینه تولید شده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در دانشگاه‌های کشور نیز رساله‌ها، پایان‌نامه‌ها و مقالات متعددی در حوزه علوم انسانی اسلامی به نگارش درآمده و بخشی از این آثار در قالب مجموعه‌های علمی منتشر شده است.

وی با تأکید بر ضرورت نگاه آینده‌پژوهانه در مدیریت کشور گفت: آینده صرفاً چیزی نیست که باید درباره آن تصمیم گرفت، بلکه آینده‌ای است که باید آن را ساخت و برای تحقق آن برنامه‌ریزی کرد.

خسرو پناه افزود: آینده مردم بیش از آنکه در افق فردا شکل بگیرد، در نظام تعلیم و تربیت امروز ساخته می‌شود و خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه، محیط اجتماعی و فضای مجازی در شکل‌گیری آینده جامعه نقش دارند.

وی با اشاره به تفاوت میان آینده‌نگری، آینده‌گزینی و آینده‌سازی اظهار کرد: در مواجهه با آینده باید میان شناخت روندها، انتخاب آینده مطلوب و تلاش برای ساخت آن تمایز قائل شد و نباید انسان را صرفاً موجودی گرفتار در جبر عوامل اجتماعی و تاریخی دانست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه علوم انسانی دانشی ایستا نیست، گفت: علوم انسانی لحظه‌به‌لحظه در حال تحول است و جریان‌هایی مانند علوم انسانی شناختی و علوم انسانی دیجیتال، افق‌های تازه‌ای را پیش روی دانشگاه‌ها قرار داده‌اند.

خسرو پناه با تأکید بر ضرورت تحول در برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی باید از سیاست‌گذاری واکنشی و منفعل به سیاست‌گذاری آینده‌نگر و آینده‌ساز حرکت کند و برای ایجاد رشته‌های نوین علوم انسانی متناسب با تحولات علمی شجاعت داشته باشد.

وی ادامه داد: اختلافات پارادایمی و مکتبی نباید مانع تحول علمی شود و دانشگاه‌ها باید بتوانند با توجه به نیاز‌های جدید جامعه، درباره بازنگری رشته‌های موجود و ایجاد رشته‌های تازه تصمیم‌گیری کنند.

خسرو پناه دانشگاه را کارگاه ساختن انسان حکیم دانست و گفت: حکمت از منظر وی ترکیبی از عقلانیت، فضیلت و خدمت است و دانشگاه باید انسانی تربیت کند که علاوه بر رشد علمی، هویت ایرانی ـ اسلامی و دغدغه خدمت به مردم و کشور خود را داشته باشد.

وی با اشاره به ظرفیت دانشمندان ایرانی خارج از کشور اظهار کرد: باید زمینه استفاده از توان علمی نخبگانی که به ایران علاقه‌مند هستند فراهم شود و موانع قانونی و اجرایی حضور آنان در دانشگاه‌ها و مراکز علمی مورد بررسی قرار گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، هوش مصنوعی را یکی از بزرگ‌ترین آزمون‌های پیش روی علوم انسانی و نظام تربیت دانست و گفت: هوش مصنوعی تنها مجموعه‌ای از ابزار‌های گفت‌وگومحور نیست، بلکه الگوریتم‌ها و ارزش‌های نهفته در آن می‌توانند بر سبک زندگی و شیوه حکمرانی جوامع اثر بگذارند.

خسرو پناه تأکید کرد: کشور باید در مسیر تولید هوش مصنوعی با تکیه بر مبانی قرآنی و ارزش‌های خود حرکت کند و در کنار بهره‌گیری از ظرفیت فناوری‌های موجود، به توسعه الگوریتم‌ها و زیرساخت‌های بومی توجه داشته باشد.

وی با بیان اینکه آینده ایران باید ساخته شود نه اینکه تنها پیش‌بینی شود، گفت: علوم انسانی زمانی می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که از مرحله تولید مقاله و ایده عبور کند و به عرصه عمل، فناوری، حل مسائل جامعه و همکاری میان نهاد‌های علمی و فرهنگی وارد شود.

خسرو پناه خاطرنشان کرد: تحول علوم انسانی نیازمند همکاری حوزه، دانشگاه، مراکز پژوهشی و نهاد‌های علم و فناوری است و در این مسیر باید شناخت انسان محقق، ترسیم انسان مطلوب و تغییر و تربیت انسان در چارچوبی منسجم دنبال شود.