اتهام استعماری!

برخلاف روایت رایجی که اروپاییان و آمریکایی‌ها درباره قاره آفریقا ساخته‌اند، مردمان این سرزمین پیش از ورود استعمارگران، جوامعی متمدن، سازمان‌یافته و دارای هویت فرهنگی غنی بودند. تجارت جهانی برده، که ستون فقرات اقتصاد اروپا و آمریکا را شکل داد، پیامد‌های ویرانگری برای مردم آفریقا به همراه داشت: تضعیف انسانی، فروپاشی ساختار‌های اجتماعی، نابودی میراث فرهنگی و آسیب‌های زیستی گسترده. این فرآیند نه تنها منابع غنی قاره را غارت کرد، بلکه هویت و انسانیت مردم آفریقا را به ورطه نابودی کشاند.

قبیله‌های مختلف آفریقایی آداب، سبک زندگی و نظام‌های سیاسی متفاوت خود را داشتند و مراودات گسترده‌ای با سایر کشور‌ها برقرار می‌کردند. امپراتوری‌های بزرگی، چون غنا، مالی و سونگای در غرب آفریقا، شهر‌های تجاری ثروتمندی، چون تیمبوکتو و جنه را بنا نهادند که مراکز درخشان علم، ادب و تجارت بودند. در تیمبوکتو، دانشگاه سانکوره و کتابخانه‌های عظیم آن، هزاران نسخه خطی در ریاضیات، نجوم، پزشکی و فلسفه را در خود جای داده بود. پادشاهی آکسوم در شرق آفریقا، یکی از نخستین امپراتوری‌هایی بود که مسیحیت را پذیرفت و سکه‌های خود را ضرب کرد. بنین با هنر برنزی بی‌نظیرش و زیمبابوه بزرگ با معماری سنگی شگفت‌انگیزش، گواهی بر شکوه تمدن‌های آفریقایی پیش از استعمار هستند. با این حال، اروپاییان استعمارگر با تحریف واقعیت، این مردمان را «وحشی» و «فاقد تمدن» خواندند تا سلطه و غارت خود را توجیه کنند. این دروغ تاریخی، ابزاری نظام‌مند برای مشروعیت‌بخشی به استعمار بود.

پ. د. کرتن در «تاریخ آفریقا» (یونسکو) این نگرش را میراث «شووینیسم فرهنگی غرب» می‌داند؛ نگرشی افراطی و متعصبانه نسبت به برتری ملی و قومی. او می‌گوید: «این طرز برخورد و برخورد‌های مشابه آن، که میراث نژادپرستی است، شووینیسم فرهنگی پایداری را تقویت کرد که تمدن غربی را تنها تمدن راستین می‌دانست.» در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی، بی‌بی‌سی مجموعه تلویزیونی «تمدن» را ساخت که تنها به میراث فرهنگی اروپای غربی توجه داشت. شووینیسم فرهنگی، همراه با نادانی تاریخ‌نگاران غربی، به جداسازی تأسف‌بار تاریخ آفریقای شمالی از بقیه این قاره دامن زد. بیرون راندن «نامتمدن‌ها» از قلمرو تاریخ، بخشی از سنت گسترده تاریخ‌نگاری غرب بوده است؛ تاریخی که بر فعالیت‌های اروپاییان تأکید می‌ورزد و عامل آفریقایی را نادیده می‌گیرد. این تاریخ در بدترین حالت، آفریقاییان را همچون وحشیانی نشان می‌داد که اراده و قوه تشخیص آنان ضعیف بود و به طور ضمنی القا می‌کرد موجودات برتری از اروپا آمدند و کار‌هایی را که آفریقاییان نمی‌توانستند انجام دهند، به گردن گرفتند.