گنج‌هایی نیازمند سلاحِ روز!

تاریخ دفاع مقدس، صرفاً مجموعه‌ای از گاه‌شماری‌های تقویمی یا ثبت وقایع نظامی نیست، بلکه گنجینه‌ای بس ارزشمند، هویت‌ساز و سرشار از مضامین انسانی است که خاطرات و اسناد باقی‌مانده از آن، نقش نرم‌افزار بازتولید فرهنگ مقاومت را ایفا می‌کنند. بدون تردید، بخشی از پیروزی‌های ایران در نبرد نابرابر اخیر مقابل آمریکا و رژیم صهیونی، به دلیل برخورداری از پشتوانه برساخته و برخاسته از دفاع مقدس هشت ساله بوده است.

هر بار که پای صحبت راویان جبهه‌ها می‌نشینیم یا برگی از خاطرات شهدا و ایثارگران را ورق می‌زنیم، با لحظاتی عمیقاً دراماتیک، انسانی و جذاب روبه‌رو می‌شویم؛ درام‌هایی بکر و زنده که هر کدام قابلیت تبدیل شدن به یک رمان پرفروش، یک اثر سینمایی ماندگار یا سریالی پرمخاطب را در خود جای داده‌اند. اما دریغ و افسوس که بخش اعظم این ثروت ملی، به دلیل منحصر ماندن در قالب فرمت‌های مکتوب و سنت‌های قدیمی نشر، در قفسه کتابخانه‌ها و مخازن اسنادی باقی مانده است.

بخش مهمی از این میراث ارزشمند هم‌اکنون در «مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس» گردآوری شده و در قالب آثار پژوهشی مدون به چاپ رسیده است. بر اساس آمار‌های اعلام‌شده از سوی سردار شریف (رئیس مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه) از مجموع حدود ۴۰۰ عنوان کتاب منتشرشده در طول تاریخ فعالیت این نهاد، نزدیک به ۷۰ عنوان آن تنها در دو سال اخیر منتشر شده است. هرچند رویکرد کیفی، پژوهش‌های عمیق چندساله و فدا نکردن دقت علمی در پای آمارسازی‌های سطحی اقدامی بس ارزشمند و ستودنی است، اما مسئله اصلی و چالش امروزی، نحوهٔ مواجهه با این محتوای آماده پس از مرحله انتشار کتاب است. برای نشر این اسناد ارزشمند نباید در حد چاپ کتاب و مکتوبات متوقف ماند و نمی‌توان زیست‌بوم جدید رسانه‌ای را نادیده گرفت؛ این به معنای جا ماندن از سرعت تغییر الگوی مصرف مخاطب امروزی، به ویژه نسل‌های جدید و آینده است.

در حالی که الگوی مصرف رسانه‌ای نسل جدید دچار تحولی بنیادین شده و جذابیت‌های بصری و دیجیتال حرف اول را می‌زنند، باید منطق بازنمایی این اسناد را بازتعریف کرد. مکتوبات دفاع مقدس نیازمند یک امتداد رسانه‌ای هوشمندانه هستند تا بتوانند از حصار صفحات کاغذی خارج شده و به میان زیست دیجیتال نوجوانان و جوانان بیایند. ایجاد کانال‌ها و صفحات تخصصی با فرمت‌های بصری جذاب و کوتاه در فضای مجازی، تنها نخستین گام در این مسیر است. گام اساسی‌تر، شکل‌گیری کارزار‌های تخصصی و ایجاد پل ارتباطی میان مرکز اسناد و جامعه هنرمندان، فیلم‌نامه‌نویسان و فیلم‌سازان است.

تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی باید به «ماده خامِ تولیدات پیشرفته» تبدیل شود. صیانت واقعی از اسناد دفاع مقدس، تنها در نگه داشتن آنها در قفسه‌ها خلاصه نمی‌شود؛ صیانت اصلی یعنی تبدیل این روایت‌های واقعی به فرآورده‌های هنری و رسانه‌ای متناسب با ذائقه روز تا روحیه مقاومت و اقتدار ملی در حافظه جمعی نسل‌های آینده جاودانه بماند.