خلیج فارس؛ کابوس تازه واشنگتن

جنگ ظالمانه آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران، برخلاف محاسبات اولیه طراحان آن، تنها به یک رویارویی نظامی محدود نمانده و اکنون آثار آن در معادلات امنیتی، اقتصادی و سیاسی منطقه آشکار شده است. بررسی بازتاب این تحولات در رسانه‌های غربی، عربی و حتی روسی و چینی نشان می‌دهد که کشورمان توانسته با اتخاذ مواضع قاطع و پاسخ متقابل، هزینه‌های قابل توجهی را به طرف مقابل تحمیل کند و معادلاتی را که سال‌ها بر پایه برتری نظامی آمریکا در خلیج فارس شکل گرفته بود، به چالش بکشد.

رسانه‌هایی مانند نیویورک‌تایمز و ان‌بی‌سی نیوز، با وجود رویکرد‌های متفاوت، به افزایش سطح تقابل میان ایران و آمریکا و حمله به ناو‌های آمریکایی اشاره کرده‌اند. در مقابل حمله آمریکا به نفتکش‌های ایرانی، نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران با هدف قرار دادن شناور‌های نظامی آمریکا و پایگاه الازرق در اردن نشان دادند که تجاوز به منافع کشورمان بدون پاسخ باقی نخواهد ماند. این تحولات، تنگه هرمز را به یکی از مهم‌ترین نقاط فشار در معادلات جدید منطقه تبدیل کرده است.

بازتاب‌های اقتصادی جنگ نیز قابل توجه است. اکونومیست گزارش داده که اختلال در مسیر‌های دریایی، کشور‌های منطقه را به سمت فعال‌سازی مسیر‌های زمینی، ریلی و خطوط انتقال انرژی سوق داده است. افزایش قیمت نفت تا محدوده بیش از ۱۰۰ دلار نیز نشان می‌دهد هرگونه ناامنی در این منطقه می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از مرز‌های منطقه داشته باشد. در واقع، جنگ موجب شده وابستگی کشور‌های منطقه به مسیر‌های دریایی و امنیت تأمین‌شده از سوی آمریکا بار دیگر مورد پرسش قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین پیامد‌های این تحولات، تردید درباره آینده حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس است. گزارش ان‌پی‌آر از کاهش شدید شمار نیرو‌های آمریکایی در بحرین و تخلیه خانواده‌های نظامیان حکایت دارد. اعتراف برخی مقام‌های منطقه‌ای به شکننده بودن معماری امنیتی موجود نیز نشان می‌دهد اتکای بلندمدت به چتر امنیتی واشنگتن دیگر مانند گذشته قابل اتکا نیست.

در سوی دیگر، رسانه‌های عربی نیز از گسترش دامنه درگیری و افزایش فشار بر متحدان آمریکا خبر داده‌اند. حملات یمن به منافع سعودی و تأکید چین بر ضرورت شکل‌گیری معماری امنیتی جدید در منطقه، نشانه‌هایی از تغییر تدریجی موازنه‌هاست.

در چنین شرایطی، تشکیل «قرارگاه جنگ اقتصادی» در ایران نیز نشان می‌دهد کشورمان برای مدیریت فشار‌های خارجی و حفظ جریان تولید، تجارت و تأمین کالا‌های اساسی، صرفاً به پاسخ نظامی اکتفا نکرده است. مجموعه این تحولات بیانگر آن است که فشار نظامی آمریکا، برخلاف هدف اولیه خود، منطقه را وارد مرحله‌ای کرده که در آن حضور و نفوذ واشنگتن بیش از گذشته با پرسش‌های جدی روبه‌رو شده است.