سایه ققنوس بر سرزمین‌های دشمن

حضرت آیت‌الله العظمی سیدمجتبی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، در پیام خود به مناسبت هفته دفاع مقدس و سالگرد شهادت سیدحسن نصرالله، برای توصیف مسیر طی‌شده جمهوری اسلامی ایران در پنج دهه گذشته، از تعبیری استفاده کردند که شاید بتوان آن را یکی از گویاترین تصاویر درباره وضعیت و جایگاه کنونی ایران در جهان دانست.

ایشان جمهوری اسلامی ایران را به ققنوسی تشبیه کردند که نه‌تنها از دل آتش جنگ بیرون آمده، بلکه هر بار که در معرض فشار و تهاجم قرار گرفته، بزرگ‌تر و قدرتمندتر شده است: «آن ققنوسی که از خرمن آتش جنگ تحمیلی اوّل برآمد، اینک در اثر فشار‌های دشمن و به‌خصوص دو جنگ تحمیلی اخیر، آن‌چنان بزرگ شده است که سایه پروازش بر سرزمین‌های دشمن هم افتاده است.»

در این تعبیر، یک تصویر تاریخی مهم نهفته است؛ تصویری از کشوری که قرار بود جنگ آن را از پا دربیاورد، اما خود جنگ به یکی از عوامل شکل‌گیری و انباشت قدرت آن تبدیل شد.

ققنوس، موجودی افسانه‌ای است که از میان خاکستر و آتش دوباره متولد می‌شود، اما ققنوسی که رهبر انقلاب از آن سخن می‌گویند، تنها بازمانده آتش نیست، بلکه ققنوسی است که هر بار از آتش، بزرگ‌تر بیرون آمده است.

این تعبیر را باید در نسبت با سه جنگی دید که در ۴۶ سال گذشته، تمامیت ارضی، استقلال و موجودیت سیاسی ایران را به شکل مستقیم نشانه رفتند؛ جنگ تحمیلی هشت‌ساله، جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر که از سال گذشته آغاز شده است.

سه جنگ با تفاوت‌های فراوان در مقیاس و شیوه تهاجم، اما با یک نقطه اشتراک اساسی: تلاش برای تحمیل اراده استعمارگرانه از بیرون بر ایران.

در جنگ اول، ایران تازه از انقلاب عبور کرده بود و هنوز ساختار‌های سیاسی و نظامی جدید خود را تثبیت نکرده بود. عراق با پشتیبانی گسترده قدرت‌های خارجی وارد جنگ شد، اما پس از هشت سال، نه‌تنها ناکام ماند، بلکه ایران به کشوری تبدیل شد که تجربه یک جنگ تمام‌عیار را پشت سر گذاشته بود و از دل همان تجربه، ظرفیت‌های دفاعی و نظامی تازه‌ای بر مبنای دانش بومی ساخته شد.

چند دهه بعد، جنگ ۱۲ روزه بار دیگر آزمونی برای ایران بود و پس از آن، جنگ اخیر آمریکای جنایتکار که دامنه و پیچیدگی آن به‌مراتب گسترده‌تر از هر زمانی شد. نقطه کلیدی، اما اینجاست: در هیچ‌یک از این سه جنگ، ایران عرصه را به دشمن نباخت.

این همان جایی است که استعاره ققنوس که از سوی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به کار رفت، معنا پیدا می‌کند. قرار بود آتش، پایان کار ایران اسلامی باشد، اما آتش به محمل تولد ایرانی قوی‌تر تبدیل شد.

اما شاید مهم‌ترین بخش سخن رهبر انقلاب، نه «ققنوس»، بلکه عبارت بعدی باشد: «سایه پروازش بر سرزمین‌های دشمن هم افتاده است.»

این یعنی چه؟ برای پاسخ، باید از مرز‌های ایران عبور کرد و به هفت ماه گذشته نگاه انداخت؛ به زمانی که جنگ علیه ایران، دیگر صرفاً در جغرافیای ایران تعریف نمی‌شود و پیامد‌های آن، به دلیل احاطه و کنترل کامل نیرو‌های مسلح کشورمان بر تنگه هرمز و خلیج فارس، به عمق معادلات منطقه‌ای و البته اقتصاد جهانی کشیده شده است.

برای درک منظور رهبر انقلاب از «سایه پرواز»، باید به یاد آوریم که اگر در جنگ تحمیلی اول، میدان اصلی نبرد در خاک ایران بود، امروز هر جنگ با ایران می‌تواند پیامد‌هایی بسیار فراتر از مرز‌های ایران ایجاد کند.

ایرانِ جنگ تحمیلی هشت‌ساله، کشوری بود که دشمن می‌توانست تصور کند با یک جنگ چندروزه و یک تهاجم گسترده، می‌توان آن را وادار به تسلیم کرد. ایران امروز، اما کشوری است که هرگونه رویارویی مستقیم با آن، پیامدهایش می‌تواند از بازار‌های انرژی در غرب و اروپا تا کارخانه‌های کوچک و بزرگ شرق جهان امتداد پیدا کند. جنگ تحمیلی اول به ایران ثابت کرد که برای دفاع از خود چاره و راهی جز ایستادن روی پای خود نیست و این مسیر دشوار، اما روشن امروز به جایی رسیده است که آمریکا مجبور میشود نیرو‌های متجاوز خود را بیش از هزار کیلومتر از اطراف ایران دور کند و البته در آنجا نیز از دست بلند و مقتدر ایران اسلامی در امان نیست.

ققنوس، فقط زنده نمانده است؛ بزرگ‌تر شده است. شاید این همان «سایه»‌ای است که مورد اشاره رهبر انقلاب قرار گرفته است.

از این زاویه، سه جنگ تحمیلی که علیه ایران اتفاق افتاده را نمی‌توان فقط سلسله‌ای از درگیری‌های نظامی دید. هرکدام بخشی از مسیری بوده‌اند که ایران را از کشوری درگیر یک جنگ تحمیلی، به بازیگری تبدیل کرده که تصمیمات و ظرفیت‌هایش در محاسبات امنیتی منطقه و جهان لحاظ می‌شود...

ادامه سرمقاله را از اینجا بخوانید.

نسخه PDF