نشریه اخبار و تحلیل ها ۸ مهر ۱۴۰۵

نسخه موبایلی

پی دی اف

ورد

▼ حرف روز

بازتاب شکست استراتژیک ترامپ در سبد رأی ۲۰۲۶

✍ مهدی نیک بین

به طور کلی سیاست داخلی و بقای نخبگان حاکم، پیوندی ناگسستنی با پیامدهای مادی و هزینه‌های ساختاری سیاست خارجی دارند. دولت دونالد ترامپ با آغاز تجاوز نظامی به ایران (عملیاتی موسوم به «خشم حماسی») با خطای محاسباتی در چارچوب انگاره «جنگ کوتاه‌مدت و کم‌هزینه»، ساختار موازنه قدرت داخلی آمریکا را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر ۲۰۲۶ در معرض فروپاشی قرار داد. شکست در این کارزار را می‌توان در سه فاز راهبردی تبیین کرد:

فاز اول؛ خطای ضربه برق‌آسا و بن‌بست بازدارندگی است. ترامپ با وعده اتمام بحران در بازه ۴ تا ۵ هفته، تهاجم همه‌جانبه‌ای را آغاز کرد؛ اما ناکامی در خلع سلاح یا تحمیل تسلیم به جمهوری اسلامی ایران، عملیات را به جنگی فرسایشی بدل ساخت. پنتاگون با اعمال سیاست بایکوت و پنهان‌کاری آماری در سامانه‌هایی نظیر DCAS، سعی در مدیریت افکار عمومی داشت، اما گزارش‌های درزیافته از افزایش تلفات نیروهای رزمی و پنهان‌سازی تلفات پایگاه‌هایی چون کمپ بویهرینگ، مشروعیت امنیتی کاخ سفید را از میان برد؛ چنان‌که طبق نظرسنجی‌ها، تنها ۳۶ درصد جامعه عملکرد ترامپ در مدیریت جنگ را تایید می‌کنند و ۵۲ درصد آن را اقدامی فاقد ارزش می‌دانند.

فاز دوم؛ بحران گلوگاه ژئواکونومیک و استیصال در تنگه هرمز است. تلاش ناکام ناوگان پنتاگون برای تأمین امنیت تردد و تحمیل نظم تک‌قطبی بر تنگه هرمز، جریان روزانه نفت را با بحران مواجه کرد. اثر وضعی ناامنی در این آبراهه استراتژیک، با انتقال شوک به بازارهای انرژی نمایان شد؛ قیمت بنزین در آمریکا به مرز ۴.۵ دلار و گازوئیل به ۶.۵ دلار در هر گالن جهش یافت. نرخ بهره وام مسکن نیز در اثر موج تورمی به ۷ درصد رسید تا هزینه‌های جنگ مستقیماً به سبد معیشت شهروندان این کشور تحمیل گردد.

فاز سوم؛ گسست پیوند حزبی و واگرایی انتخاباتی است. ناکارآمدی ساختاری، شکاف عمیقی در اردوگاه جمهوری‌خواهان ایجاد کرد. سقوط رضایت از ترامپ به ۳۳ درصد و افت تأیید عملکرد او در هزینه‌های زندگی به ۱۷ درصد طبق نظرسنجی‌های رویترز و ایپسوس، نامزدهای کلیدی حزب در ایالت‌های رقابتی نظیر آیووا، میشیگان و اوهایو را وادار به حذف نام و تصاویر ترامپ و اعلام برائت علنی از جنگ کرد. این واگرایی تا جایی پیش رفت که بر اساس مدل‌های انتخاباتی دانشگاه کرنل، شانس دموکرات‌ها برای تصاحب مجلس نمایندگان به حدود ۸۰ درصد رسیده است.

حال با توجه به موارد بیان شده، در چارچوب منطق علی اقتصاد سیاسی، تقابل با ایران به کاتالیزور فرسایش پایگاه زیست‌سیاسی نومحافظه‌کاران تبدیل شده است. ناتوانی ترامپ در کنترل تنگه هرمز، کالایی‌شدن هزینه‌های ژئوپلیتیک را به صورت جهش قیمت سوخت و تورم ساختاری به جامعه آمریکا تحمیل کرد. این گره‌خوردگی میان شکست میدانی و فشار معیشتی، نه تنها توانایی بازتولید هژمونی خارجی آمریکا را سلب نموده، بلکه با متلاشی کردن همبستگی حزبی جمهوری‌خواهان، ساختار حاکمیت یکپارچه واشنگتن را به سوی پذیرش یک شکست قطعی در انتخابات نوامبر هدایت کرده است.

▼ گزارش روز

✍ علی فاتح

بیش از دو دهه از اشغال نظامی عراق می‌گذرد، اما هنوز تمام درآمدهای نفتی این کشور پیش از رسیدن به بغداد، سر از خزانه‌داری نیویورک درمی‌آورد. واشنگتن این سازوکار را در آغاز برای محافظت از دارایی‌های عراق در برابر طلبکاران طراحی کرد، اما امروز از آن به‌عنوان ابزاری برای خفه‌کردن اقتصاد بغداد و وادار کردن این کشور به همراهی با تحریم‌ها و تقابل با جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌کند. ریشه این ساختار به اردیبهشت ۱۳۸۲ بازمی‌گردد، زمانی که بر اساس قطعنامه ۱۴۸۳ شورای امنیت، تمام عواید نفتی عراق به حسابی در بانک فدرال رزرو نیویورک واریز شد. اگرچه چتر نظارتی سازمان ملل در سال ۲۰۱۱ متوقف شد، آمریکا جریان درآمدها را در فدرال رزرو نگه داشت و حساب تازه‌ای با عنوان «IRAQ2» افتتاح کرد که پول نفت ابتدا به آن واریز و سپس به بانک مرکزی عراق منتقل می‌شود.

با این تغییر، مصونیت حقوقی بین‌المللی عراق از میان رفت و حفاظت از دارایی‌ها به فرمان‌های اجرایی سالانه رئیس‌جمهور آمریکا وابسته شد. این چالش در فروردین امسال با توقیف موقت محموله‌ای حدود ۵۰۰ میلیون دلاری آشکار شد. معین الکاظمی، عضو پیشین کمیسیون دارایی پارلمان عراق، این اقدام را نقض آشکار حاکمیت مالی و سیاسی کشورش خواند. اگرچه ارسال محموله بعداً از سر گرفته شد، اما این رویداد نشان داد که واشنگتن چگونه از وابستگی مالی به‌عنوان سلاحی سیاسی علیه ملت‌ها استفاده می‌کند.

این ساختار هم‌زمان با تشدید رویارویی آمریکا با ایران، اهمیتی مضاعف یافته است. پیوندهای گسترده تهران و بغداد، سیستم مالی عراق را به میدان جنگی حساس برای واشنگتن تبدیل کرده تا مانع عبور دلار به ایران شود. پس از فشارهای پیاپی، بغداد در اوایل سال ۲۰۲۵ «حراج روزانه دلار» را متوقف کرد، اما اهرم واشنگتن به محموله‌های فیزیکی اسکناس دلار بازمی‌گردد که برای ارسال نیازمند چراغ سبز کاخ سفید هستند؛ اسکناس‌هایی که از محل فروش نفت خود عراق تأمین می‌شوند.

در این میان، جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان همسایه و شریک راهبردی عراق، از این وابستگی زیان می‌بیند، زیرا واشنگتن با کنترل دلارهای نفتی، مانع گسترش تجارت آزاد تهران و بغداد می‌شود و به بهانه تحریم، به بازار عراق فشار می‌آورد. کارشناسان راه رهایی عراق را تنوع‌بخشی تدریجی می‌دانند: حساب‌های مستقل در اروپا و شرق آسیا، فروش ۱۵ تا ۲۰ درصد نفت با یورو و یوان، و گسترش پیوندهای کارگزاری. چنین مسیری، هم استقلال بغداد را تقویت می‌کند و هم زمینه همکاری اقتصادی گسترده‌تر با ایران را فراهم می‌سازد.

آنچه این معادله را پیچیده‌تر می‌کند، مقاومت ساختارهای وابسته در داخل عراق است. بخشی از نخبگان سیاسی و اقتصادی بغداد که سال‌ها از این سیستم دلاری منتفع شده‌اند، در برابر هرگونه تغییر مقاومت می‌کنند، زیرا خروج از فدرال رزرو را نه یک فرصت برای استقلال، بلکه تهدیدی برای منافع خود می‌بینند. در مقابل، جریان‌های مردمی و گروه‌های مقاومت عراقی که خواهان قطع وابستگی به واشنگتن هستند، این ساختار را بازمانده دوران اشغال می‌دانند و بر ضرورت بازگرداندن حاکمیت مالی به بغداد تأکید می‌کنند. تقویت این جریان‌ها، به‌ویژه در همسایگی جمهوری اسلامی ایران، می‌تواند موازنه قدرت منطقه‌ای را به نفع محور مقاومت تغییر دهد و مسیر همکاری‌های راهبردی تهران و بغداد را هموارتر کند.

▼ خبر ویژه

بحران در تل‌آویو؛ حریدی‌ها ارتش رژیم را «دشمن» خواندند

صدها تن از یهودیان حریدی مخالف خدمت نظامی، با حضور در خیابان‌های قدس اشغالی، علیه کابینه بنیامین نتانیاهو و اجباری شدن خدمت سربازی شعار دادند و ارتش رژیم صهیونی را «دشمن» خواندند. به نقل از مرکز اطلاع‌رسانی فلسطین، تظاهرکنندگان با در دست داشتن پلاکاردهایی با مضامینی نظیر «ارتش دشمن» و «می‌میریم، اما به خدمت سربازی نمی‌رویم»، خواستار آزادی حریدی‌های بازداشت‌شده شدند. یائیر گولان، رئیس حزب دموکرات‌ها در واکنش به این اقدام گفت: «این افراد ارتش ما را دشمن می‌خوانند، اما نتانیاهو با آن‌ها پیمان بسته و میلیاردها شیکل به آن‌ها اختصاص می‌دهد.» اختلاف بر سر سربازگیری از حریدی‌ها در شرایطی به نقطه جوش رسیده است که رژیم صهیونی به دلیل ادامه تنش‌ها در جبهه‌های مختلف، با کمبود شدید نیروی نظامی مواجه است. حریدی‌ها که حدود ۱۳ درصد از جمعیت سرزمین‌های اشغالی را تشکیل می‌دهند، دهه‌هاست که از خدمت نظامی معاف بوده‌اند، با این حال، دیوان عالی رژیم صهیونی در ژوئن ۲۰۲۴ حکم داد که حریدی‌ها نیز ملزم به انجام خدمت نظامی هستند و بودجه آنها باید قطع شود. این تنش‌ها در حالی ادامه دارد که کابینه نتانیاهو برای حفظ ائتلاف حاکم، به احزاب حریدی وابسته است و هرگونه تصمیم برای اجباری کردن خدمت سربازی این گروه، می‌تواند به فروپاشی دولت منجر شود و بحران سیاسی در سرزمین‌های اشغالی را عمیق‌تر کند.

▼ اخبار

توهم تاد!

کریستوفر لئونارد، نویسنده و روزنامه‌نگار تحقیقی، در گزارشی با عنوان «توهم تاد» که در نشریه آتلانتیک منتشر شده، از شکافی اساسی در راهبرد دفاع موشکی آمریکا پرده برداشته است. این گزارش که از درخواست اماراتی‌ها برای ساخت یک سپر موشکی به‌منظور حفاظت از امارات در برابر ایران آغاز می‌شود، به بحران فرسایش ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا در جنگ ۲۰۲۶ می‌رسد. نگارنده معتقد است مشکل سامانه دفاع موشکی پیشرفته «تاد» یک شکست فنی نیست، چراکه این سامانه توانایی بالایی در رهگیری موشک‌های بالستیک از خود نشان داده، اما آمریکا از آن در مأموریتی بسیار گسترده‌تر از مأموریتی که برای آن طراحی شده بود، استفاده کرده است. طبق این گزارش، جنگ آمریکا با ایران سه ضعف به‌هم‌پیوسته را آشکار کرد: ذخایر محدود موشک‌های رهگیر، ظرفیت تولید پایینی که نمی‌توان آن را به‌سرعت افزایش داد و تهدید ایران که مبتنی بر «انبوه دقیق» یعنی استفاده از تسلیحات هدایت‌شونده دقیق، پرتعداد و کم‌هزینه است. لئونارد می‌نویسد: «آمریکا طی حدود ۱۰ ماه، ذخیره‌ای را مصرف کرده که ساخت آن نزدیک به ۹ سال زمان برده بود. در همین حال، برآورد می‌شود حدود ۸۰ درصد از ذخایر پیشین تاد آمریکا مصرف شده باشد.» بر اساس اسناد پنتاگون، آمریکا در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۳۴ موشک رهگیر تاد در اختیار نداشت و برآورد می‌شود ذخیره فعلی آمریکا ممکن است به حدود ۲۵۰ موشک رسیده باشد. قیمت هر موشک رهگیر حدود ۱۲ میلیون دلار است، در مقابل، قیمت موشک ایرانی «قدر» حدود ۵ میلیون دلار و قیمت پهپاد «شاهد» بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار برآورد می‌شود. این گزارش می‌افزاید که به سوئیس اطلاع داده شده تحویل سامانه‌های پاتریوت ممکن است چهار تا پنج سال به تأخیر بیفتد، لهستان از ارسال موشک‌های رهگیر خود به غرب آسیا خودداری کرد و دانمارک قرارداد ۸.۵ میلیارد دلاری پاتریوت را کنار گذاشت.

ایرانی‌ها هیچ دلیلی برای اعتماد به آمریکا ندارند

جان مرشایمر، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، با اشاره به سابقه خروج آمریکا از توافق‌های پیشین و پیوند نزدیک واشنگتن و تل‌آویو، گفت که ایرانی‌ها هیچ دلیلی برای اعتماد به آمریکا ندارند و بعید است توافقی بتواند برای همیشه به درگیری میان تهران و واشنگتن پایان دهد. مرشایمر در پاسخ به این پرسش که چرا ایران باید به دونالد ترامپ اعتماد کند، گفت: «هیچ راهی وجود ندارد که ایرانی‌ها بتوانند به آمریکا اعتماد کنند.» او با اشاره به اصل معروف «اعتماد کن، اما راستی‌آزمایی کن» که به رونالد ریگان نسبت داده می‌شود، توضیح داد که در سیاست بین‌الملل نباید امنیت ملی را بر پایه اعتماد به کشور دیگری بنا کرد؛ زیرا در صورت نقض این اعتماد، امنیت کشور به خطر خواهد افتاد. این استاد دانشگاه سپس به رابطه آمریکا و رژیم صهیونی پرداخت و گفت: «آمریکا کاملاً با اسرائیل درهم‌تنیده است و اسرائیل مصمم است ایران را تضعیف و تخریب کند؛ بنابراین آمریکا نیز به سمت همین هدف حرکت می‌کند.» مرشایمر بر همین اساس گفت احتمال دستیابی به توافقی که «یک‌بار برای همیشه» به درگیری میان ایران و آمریکا پایان دهد، بسیار پایین است و دلیل این مسئله را نقش رژیم صهیونی دانست و گفت: «اسرائیل هرگز چنین توافقی را تحمل نخواهد کرد.» نظریه‌پرداز آمریکایی گفت که رژیم صهیونی فشار بسیار زیادی بر آمریکا وارد خواهد کرد تا اقدامات گسترده‌ای علیه ایران انجام دهد و این فشار «تا آینده قابل پیش‌بینی» ادامه خواهد داشت. مرشایمر افزود که ایرانی‌ها نیز این مسئله را درک می‌کنند و به همین دلیل بارها این دیدگاه را مطرح کرده‌اند که سیاست آمریکا در منطقه تحت تأثیر رژیم صهیونی قرار دارد. او در پایان گفت اگر این برداشت مبنای محاسبات ایران باشد، «نتیجه‌ای که برای ایرانی‌ها به دست می‌آید، این است که تنها چیزی که می‌توانند با اطمینان از آمریکا انتظار داشته باشند، تلاش برای تضعیف و تخریب ایران است.»

سعودی ها دست به دامن نیروهای «بلک‌واتر» شدند

وبگاه تخصصی «اینتلیجنس آنلاین» گزارش داد که مقام‌های سعودی اخیراً با شماری از مشاورانی که پیش‌تر در روند جذب نیروهای نظامی از بخش خصوصی فعالیت داشته‌اند، تماس گرفته‌اند تا شبکه‌ای از نیروهای آمریکای جنوبی را برای مأموریت‌های دفاعی در مرزهای خود با یمن دوباره فعال کنند. بر اساس این گزارش، هدف از این اقدام استفاده از نیروهای خارجی در مأموریت‌های دفاعی در امتداد مرز عربستان و یمن و احتمالاً تقویت نیروهای یمنی مورد حمایت ریاض در مواجهه با نیروهای صنعا و انصارالله است. اینتلیجنس آنلاین در ادامه نوشت که عربستان طی سال‌های گذشته نیز از نیروهای خارجی، از جمله نیروهای کلمبیایی، برای پشتیبانی از ارتش خود در جنگ یمن استفاده کرده و امارات نیز از نیروهای خارجی در این جنگ بهره برده است. این گزارش، تلاش جدید برای جذب نیروهای آمریکای جنوبی را در شرایطی می‌داند که اثربخشی نیروهای مورد حمایت سعودی در یمن کاهش یافته است و تحولات اخیر در مناطق ساحلی غرب یمن و تنگه باب‌المندب و همچنین حملات علیه تأسیسات نفتی عربستان، از عوامل مؤثر در این رویکرد بوده‌اند. اینتلیجنس آنلاین نوشت که نیروهای مورد حمایت سعودی در جبهه‌های مختلف یمن با فشارهای فزاینده‌ای روبه‌رو هستند و ریاض در سال‌های گذشته برای تقویت نیروهای پشتیبان ارتش خود به جذب نیروهایی از آمریکای جنوبی، به‌ویژه کلمبیا، روی آورده است، اما این نیروها در درگیری‌های پیشین یمن به نتیجه تعیین‌کننده‌ای دست نیافته‌اند. عربستان و امارات از زمان آغاز جنگ یمن در مارس ۲۰۱۵، علاوه بر نیروهای نظامی خود، از شرکت‌های امنیتی خصوصی و نیروهای خارجی نیز برای پشتیبانی از عملیات نظامی استفاده کرده‌اند و گزارش‌های رسانه‌ای از به‌کارگیری نیروهایی از کشورهای آمریکای جنوبی، به‌ویژه کلمبیا، خبر داده بودند که بخشی از آنها از طریق شرکت‌های امنیتی مرتبط با «بلک‌واتر» جذب و آموزش داده شدند.

▼ اخبار  کوتاه

◄ نشریه وال‌استریت ژورنال به نقل از یک مقام پنتاگون گزارش داد: «آمریکا قابلیت‌های اطلاعاتی و شناسایی خود را که می‌تواند در داخل عراق مورد استفاده قرار گیرد، حفظ خواهد کرد.» این منابع که نامشان فاش نشد، توضیح دادند: «تعدادی از سامانه‌های پدافندی و تفنگداران آمریکایی برای محافظت از اماکن و هیئت‌های دیپلماتیک ما در عراق باقی خواهند ماند.» در این گزارش آمده است که یک سامانه پدافند موشکی پاتریوت که در نزدیکی اربیل مستقر بود، از عراق خارج شده است. این مقام آمریکایی افزود: «واشنگتن اهمیت جلوگیری از حملات شبه‌نظامیان حامی ایران را برای دولت بغداد روشن کرده است.»

سفارت روسیه در ایرلند به ناتو هشدار داد: «اطلاعاتی وجود دارد مبنی بر اینکه ناتو در حال آماده‌سازی محاصره هوایی و دریایی علیه کالینینگراد است. این تخیل نیست، بلکه مایه نگرانی شدید روسیه است.» این سفارتخانه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «اگر کشورهای ناتو سعی داشته باشند منطقه کالینینگراد را از بقیه کشور جدا کنند، روسیه آماده است تا از تمام زرادخانه‌اش، شامل سلاح‌های هسته‌ای، برای دفاع از قلمرو خود استفاده کند.» در این بیانیه آمده است: «در چنین سناریویی، احتمال دارد روسیه از حملات پیشگیرانه علیه مراکز تصمیم‌گیری در کشورهای عضو ناتو استفاده کند.»

دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی رژیم صهیونی، در یادداشتی نوشت: «فشارهای ایالات متحده بر ایران ممکن است که هزینه‌های اقتصادی را شدیدتر کند، اما این عمل تاکتیکی به هیچ وجه به معنای دستیابی به هدف استراتژیک نیست.» وی تأکید کرد: «پرسش اصلی این است که آیا این درد اقتصادی در نهایت تهران را به تسلیم وادار می‌سازد یا مواضع بنیادین آن را دگرگون می‌کند؛ پاسخی که کاملاً منفی است.» سیترینوویچ تصریح کرد: «محاسبه سران ایران این است که در یک هماوردی طولانی‌مدت بر سر استقامت، واشنگتن در نهایت بسیار زودتر از تهران مجبور به سازش خواهد شد.» وی افزود: «فشار صرفاً یک ابزار است، نه یک استراتژی جامع.»

یک مقام ارشد سعودی گزارش‌ها درباره برگزاری دیدار میان مسئولان سعودی و صهیونیست در جریان سفر اخیر بنیامین نتانیاهو به امارات را تکذیب کرد و گفت: «هیچ نشستی میان مسئولان سعودی و صهیونیست برگزار نشده است.» رسانه‌های رژیم صهیونی از جمله شبکه ۱۴ پیش‌تر گزارش داده بودند نتانیاهو در سفر خود به ابوظبی با نمایندگانی از چند کشور منطقه از جمله عربستان دیدار کرده است. نتانیاهو روز یکشنبه به ابوظبی سفر کرد و با محمد بن زاید دیدار داشت؛ دیداری که مقام‌های صهیونیست و اماراتی آن را تأیید کردند.

فیلیپه ششم، پادشاه اسپانیا، با انتقاد از عدم همبستگی اروپایی‌ها در برابر بحران مهاجران در سئوتا تأکید کرد: «کشورهای عضو اتحادیه اروپا که در خط مقدم مرزهای خارجی قرار دارند، نباید بار سنگین مسئولیت‌های امنیتی و بشردوستانه را به تنهایی به دوش بکشند.» وی شرایط امنیتی و انسانی در سئوتا را «غیرقابل‌قبول» خواند. در پی ورود دسته‌جمعی ۷۲ هزار مهاجر به سئوتا، برخی کشورها نظیر ایتالیا توافق‌نامه شنگن را در قبال اسپانیا به حالت تعلیق درآورده‌اند.