در فرانسه چه خبر است؟!

اعتراض‌های دانش‌آموزی در فرانسه که ابتدا با مطالبات آموزشی و اعتراض به وضعیت مدارس آغاز شد، اکنون به یکی از جدی‌ترین چالش‌های دولت فرانسه تبدیل شده است. جنبشی که در کمتر از دو هفته از حومه پاریس به نقاط مختلف کشور گسترش یافته، صد‌ها مدرسه را تعطیل یا فعالیت آنها را مختل کرده و در برخی مناطق به درگیری میان معترضان و نیرو‌های پلیس، آتش‌سوزی و تخریب مدارس انجامیده است. ریشه این اعتراض‌ها به حدود دو هفته قبل بازمی‌گردد؛ زمانی که دانش‌آموزان یک دبیرستان در حومه پاریس اعتراض خود را آغاز کردند. مطالبات اولیه چندان پیچیده نبود: کمبود معلم، کلاس‌های شلوغ، فرسودگی ساختمان‌های آموزشی و نگرانی درباره آینده تحصیلی. اما مسئله‌ای که در ابتدا یک اعتراض صنفی به نظر می‌رسید، خیلی سریع از محدوده یک مدرسه فراتر رفت. روز پنجشنبه هفته گذشته بیش از هزار دبیرستان در سراسر فرانسه درگیر اعتصاب، تجمع یا اعتراض بودند و حدود یک چهارم دبیرستان‌های کشور تحت تأثیر این تحولات قرار گرفتند. روز جمعه نیز بیش از ۴۰۰ مدرسه تعطیل یا فعالیت آموزشی آنها مختل شد و اعتراض‌ها به دانشگاه‌ها نیز سرایت کرد.

با گسترش اعتراض‌ها، چهره جنبش نیز تغییر کرد. در کنار تجمع‌های مسالمت‌آمیز، در برخی شهر‌ها درگیری با پلیس، پرتاب اشیا، آتش زدن سطل‌های زباله و حتی آتش‌سوزی در ورودی برخی مدارس رخ داد. وزیر کشور فرانسه اعلام کرد که تاکنون بیش از پنج هزار نفر بازداشت شده‌اند. حدود ۸۵ درصد از بازداشت‌شدگان زیر سن قانونی هستند و بیشتر آنها را دانش‌آموزان تشکیل می‌دهند. تنها در روز پنجشنبه نزدیک به دو هزار نفر بازداشت شدند و ۳۰۵ نفر از نیرو‌های پلیس و ژاندارمری آسیب دیدند. گزارش‌ها همچنین حاکی از آن است که حدود ۴۰۰ مدرسه تعطیل شده و ۱۷۰ دانش‌آموز در جریان ناآرامی‌ها آسیب دیده‌اند.

همزمان با گسترش ناآرامی‌ها، سیاستمداران فرانسوی مواضع متفاوتی اتخاذ کرده‌اند. امانوئل مکرون گفت می‌تواند نگرانی دانش‌آموزان را درک کند، اما تأکید کرد هیچ‌یک از این نگرانی‌ها خشونت را توجیه نمی‌کند. نخست‌وزیر فرانسه نیز اظهار داشت مشکلات دبیرستان‌ها باید شنیده و برطرف شود. مارین لوپن این اعتراض‌ها را شورش‌هایی دانست که توسط افراد حرفه‌ای سازماندهی شده است، در حالی که ژان‌لوک ملانشون از دولت خواست به جای نبرد سیاسی، به مطالبات پاسخ دهد. اما آنچه این اعتراض‌ها را برای دولت فرانسه حساس‌تر می‌کند، سابقه تاریخی این کشور در مواجهه با جنبش‌های جوانان است. در حافظه سیاسی فرانسه، «مه ۱۹۶۸» همچنان یک نقطه عطف است؛ اعتراض‌هایی که از دانشگاه‌ها آغاز شد و خیلی سریع به اعتصاب گسترده کارگران و بحرانی سیاسی تبدیل شد. کابوس ۱۹۶۸ دقیقاً همین است؛ اینکه یک اعتراض دانشجویی از یک مطالبه محدود فراتر برود و بخش‌های دیگر جامعه را نیز به خیابان بکشاند.

در پس این اعتراض‌ها، یک مسئله اقتصادی مهم نیز قرار دارد. دولت فرانسه در شرایطی با مطالبات افزایش هزینه‌های آموزشی مواجه شده که همزمان تلاش می‌کند بودجه سال ۲۰۲۷ را با کاهش هزینه‌ها تنظیم کند. دولت برای سال آینده از صرفه‌جویی ده‌ها میلیارد یورویی سخن گفته و بدهی عمومی فرانسه نیز در سطح بسیار بالایی قرار دارد. این یعنی دولت دقیقاً در شرایطی قرار گرفته که معترضان خواهان منابع بیشتر برای آموزش هستند، اما دولت برای کنترل کسری بودجه ناچار به محدود کردن رشد هزینه‌هاست. از سوی دیگر، واکنش پلیس نیز به یکی از بخش‌های حساس بحران تبدیل شده است. دولت بر ضرورت مقابله با خشونت تأکید دارد، اما منتقدان نسبت به شیوه برخورد نیرو‌های امنیتی با نوجوانان معترض انتقاد کرده‌اند. آنچه امروز در خیابان‌های فرانسه می‌گذرد، نه صرفاً یک اعتراض دانش‌آموزی است و نه می‌توان آن را به یک جریان سیاسی خاص تقلیل داد. یک مطالبه واقعی درباره وضعیت آموزش با بحران بودجه‌ای، نارضایتی اجتماعی و رقابت سیاسی در آستانه انتخابات ۲۰۲۷ تلاقی پیدا کرده است. این همان سرنوشتی است که سیاست‌های غربی برای جوامع خود رقم زده‌اند؛ جایی که آزادی‌های ادعایی به سرکوب، و رفاه به ریاضت تبدیل شده است.