حجم تجارت جهانی برده، ابعادی بسیار فراتر از تصور رایج دارد. «کلارک مور» تعداد کل بردگانی را که اروپاییها در آفریقا به بردگی گرفتند، ۱۵ میلیون نفر ذکر کرده است. این روایتی محافظهکارانه از داستان سیاه بردهداری است؛ وگرنه مورخانی دیگر آمار دهها میلیونی را نقل کردهاند.
در آستانه سده نوزدهم در قاره آمریکا، اسپانیاییها ۷۷۶ هزار و فرانسویها نیم میلیون برده سیاه در تملک خود داشتند. البته این ارقام را باید در مقایسه با جمعیت آن سده سنجید؛ در دورانی که شهرهایی با جمعیت یک میلیونی حتی وجود نداشت؛ بردهداری نه یک پدیده حاشیهای، بلکه ستون اصلی اقتصاد و ساختار اجتماعی مستعمرات بود.
باید توجه کرد که این آمار، بردگانی را که در خود آفریقا از طریق استعمارگران به کار گرفته میشدند یا برای کارهای سخت به سواحل و جزایر آسیا برده میشدند، شامل نمیشود. برای نمونه، در سال ۱۸۰۰ میلادی حدود ۳ میلیون نفر برده در غرب و جنوب آفریقا به کار در معادن و مزارع متعلق به سفیدپوستان اروپایی اشتغال داشتند. این رقم، تنها بخشی از نظام بردهداری درونقارهای را نشان میدهد که تا مدتها در سایه روایت رسمی غرب پنهان مانده است.
اوج بردهداری اروپاییان در خود قاره آفریقا در سالهای ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ رخ داد؛ دورانی که مصادف با آغاز «دوران استعماری» قاره آفریقا و استخراج وسیع معادن طلا و الماس و دیگر منابع بود. در این دوره، نظام بردهداری نه تنها کاهش نیافت، بلکه با شدت بیشتری ادامه یافت و نیروی کار آفریقایی به خدمت استخراج منابع طبیعی درآمد. تنها جمعیت غرب آفریقا در نیمه دوم سده نوزدهم ۲۵ میلیون نفر گزارش داده شده است، در حالی که محققان معتقدند اگر تجارت جهانی برده نبود، این جمعیت باید ۴۶ تا ۵۳ میلیون نفر میبود. این شکاف جمعیتی حدود ۲۰ تا ۲۸ میلیونی، گواهی بر نسلکشی خاموشی است که تجارت برده و استعمار بر مردم آفریقا تحمیل کرد.
این آمارها نشان میدهد تجارت برده نه تنها یک فاجعه انسانی، بلکه یک فاجعه جمعیتی و تمدنی بود که مسیر تاریخی یک قاره را برای قرنها تغییر داد. آفریقا به دلیل «وحشیگری» یا «فقدان تمدن» عقب نماند، بلکه به دلیل غارت سیستماتیک منابع انسانی و طبیعیاش به دست اروپا، از مسیر توسعه تاریخی خود منحرف شد.