در سیاست بینالملل، هر کشوری که عنوان «میانجی» را به خود میگیرد، لزوماً بیطرف نیست. گاهی میانجیگری، پوششی برای مدیریت بحران به سود یک طرف جنگ و مهار طرفی است که در میدان مقاومت کرده و هزینههای تقابل را برای دشمن افزایش داده است.
میانجی باید دستکم از اعتبار، بیطرفی نسبی و ارادهای مستقل برای کاهش تنش برخوردار باشد. نمیتوان همزمان در فشار اقتصادی علیه یک طرف نقش داشت، روایت طرف مقابل را تضعیف کرد و در بزنگاههای سیاسی، خود را منجی مذاکرات معرفی کرد.
مسئله اصلی این است: نمیتوان از یکسو در مسیر فشار بر ایران حرکت کرد و از سوی دیگر، هنگام افزایش هزینههای جنگ برای آمریکا، با عنوان میانجی وارد میدان شد و انتظار داشت افکار عمومی این نقش را بیطرفانه تلقی کند.
در واقع مسئله پاکستان، آزمون تشخیص میانجیگری واقعی از مدیریت سیاسی بحران است. اگر ادعاهایی درباره نقشآفرینی اسلامآباد در محدودسازی منافع اقتصادی ایران، همراهی با فشارهای خارجی یا بازتاب یکسویه روایت دشمن مطرح باشد، این موارد باید با شواهد معتبر بررسی شوند؛ زیرا هرگونه تعارض منافع میتواند اعتبار میانجیگری را زیر سؤال ببرد.
اگر کشوری در محدودسازی منافع اقتصادی ایران، همراهی با فشارهای خارجی یا تقویت روایت سیاسی دشمن نقش داشته باشد، باید عملکرد آن را در کنار ادعای میانجیگریاش سنجید؛ نه اینکه صرفاً به عنوان دیپلماتیک به آن اعتماد کرد.
حضور پاکستان در روند میانجیگری، بهخودیخود نشانه بیطرفی نیست. پرسش اساسی این است که این نقش در عمل به کاهش فشار بر ایران میانجامد یا به آمریکا فرصت میدهد پس از افزایش هزینههای تقابل، زمان بخرد، توان خود را بازسازی کند و فشار را از مسیرهای دیگر ادامه دهد؟
در جنگ ترکیبی، همه بازیگران لزوماً با سلاح وارد میدان نمیشوند؛ برخی با ابزار اقتصادی، برخی با جنگ روایتها و برخی با مدیریت زمان و فضای مذاکرات اثر میگذارند. ازاینرو، دیپلماسی نیز باید مانند میدان نظامی، با محاسبه دقیق منافع و اهداف طرف مقابل ارزیابی شود.
نکته راهبردی آنجاست که گاهی میانجیگری، نه برای حل بحران، بلکه برای مهار پیامدهای آن انجام میشود؛ بهویژه زمانی که هزینههای تقابل برای آمریکا افزایش یافته و نیاز به توقف درگیری، خرید زمان یا بازسازی قدرت چانهزنی احساس میشود. در چنین شرایطی، دیپلماسی میتواند به امتداد جنگ، با ابزارهایی غیر از سلاح، تبدیل شود.
موضع روشن است که ایران نباید عنوان «میانجی» را جایگزین بررسی عملکرد واقعی پاکستان کند. هرگونه اعتماد سیاسی باید مشروط به شواهد عملی، توقف اقدامات زیانبار و تضمین منافع ملی ایران باشد. نه سادهاندیشی دیپلماتیک، نه اعتماد بدون تضمین و نه واگذاری ابتکار عمل به طرفهایی که منافعشان الزاماً با منافع ایران همسو نیست.
جمهوری اسلامی ایران باید با هوشیاری راهبردی، ضمن حفظ مسیرهای دیپلماتیک، اجازه ندهد میانجیگری به ابزاری برای تحمیل روایت دشمن، فرسایش اراده ملی یا خرید زمان برای فشارهای تازه تبدیل شود. اما معیار قضاوت، نه نام کشورها و نه ادعاهای هیجانی، بلکه رفتار واقعی آنهاست. مواضع رسمی، عملکرد اقتصادی، میزان استقلال تصمیمگیری و تناسب تعهدات با اقدامات عملی باید ملاک ارزیابی قرار گیرد. میانجیگری را با ادعا نمیسنجند؛ با کارنامه میسنجند. مراقب باشیم ابزار مدیریت بحران دشمن، به نام صلح به ما تحمیل نشود.
وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ