دکتر حنیف غفاری کارشناس و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در گفتوگو با صبح صادق آنلاین
جنگ با ایران به پاشنه آشیل ترامپ و جمهوریخواهان تبدیل شد/ترامپ نه استراتژی دارد، نه دکترین؛ باید برای تمامی سناریوهای مواجهه با آمریکا آماده باشیم
جمهوریخواهان دیگر نمیتوانند بیش از این خودشان را به ترامپ گره بزنند؛ بهعبارتی، تاریخ مصرف ترامپ برای آنها به پایان رسیده است. اکنون ترامپ به قول خود آمریکاییها به یک «اردک لنگ» تبدیل شده است؛ واژهای که آمریکاییها درباره رئیسجمهورهای دستوپابسته به کار میبرند.
کارشناس روابط بینالملل با اشاره به شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا گفت: جنگی که ترامپ فکر میکرد به نقطه قوتش تبدیل میشود، به پاشنه آشیل خودش و حزب جمهوریخواه تبدیل شد. دکتر حنیف غفاری، کارشناس روابط بینالملل، در گفتوگوی اختصاصی با صبح صادق آنلاین، به پرسش هایمختلف در رابطه با انتخابات میان دوره ای آمریکا پرداخته است.
به عنوان سوال اول؛ سیاستهای ترامپ چه تأثیری بر شکست جمهوریخواهان در انتخابات داشت؟ آنطور که مسلم است، جمهوریخواهان یک شکست بیسابقه و غیرعادی را در انتخابات میاندورهای مجلس نمایندگان، سنا و فرمانداریها تجربه کردند. حتی در ایالتهایی که بهصورت سنتی قرمز یا جمهوریخواه بودند، مانند اوهایو، تگزاس، کارولینای جنوبی و کانزاس، شاهد این بودیم که بدترین نتایج جمهوریخواهان طی دهههای اخیر رقم خورد. اکنون تحلیلگران و استراتژیستهای مسائل انتخاباتی و سیاسی در آمریکا و جهان متفقالقول هستند که مولد اصلی و مصدر این شکست، دونالد ترامپ و سیاستهای او بوده است. سوال دوم؛ جنگ با ايران چه تأثیری در شکست جمهوري خواهان در انتخابات میان دوره ای داشت؟ دکتر غفاری با اشاره به جایگاه ایران و جنگ رمضان در تحلیل شکست جمهوریخواهان تصریح کرد: اکنون مقامات حزب جمهوریخواه در یک شوک به سر میبرند؛ چراکه ابعاد، عمق و دامنه شکست بسیار سنگین بوده است. حتی مؤسسات نظرسنجی وابسته به حزب دموکرات که پیش از انتخابات تا حد زیادی پیروزی در سنا و مجلس نمایندگان را پیشبینی میکردند، خودشان هم تصور چنین شکست سنگینی برای جمهوریخواهان را نداشتند. این کارشناس روابط بینالملل با بیان اینکه حزب دموکرات نیز عملاً در تحقق این پیروزی سهیم نبود، گفت: میزان محبوبیت حزب دموکرات طبق نظرسنجیها در آمریکا زیر ۳۰ درصد است. آنچه باعث شد دموکراتها در انتخابات پیروز شوند، رأی سلبی شهروندان آمریکایی بود؛ یعنی علاوه بر دموکراتها، رأیدهندگان مستقل و حتی بخشی از جمهوریخواهان به رقبای ترامپ رأی دادند. وی ادامه داد: در حقیقت، با انگیزه تنبیه ترامپ و با رأی سلبی و منفی به او بود که بسیاری از شهروندان آمریکایی علیه وی رأی دادند. در این میان، سیاستهای جنگطلبانه ترامپ و خلف وعدههای انتخاباتی او بسیار مؤثر بود. غفاری با یادآوری وعدههای انتخاباتی ترامپ در سال ۲۰۲۴ میلادی اظهار کرد: فراموش نکنیم که ترامپ در جریان انتخابات ریاستجمهوری اعلام کرد که میخواهد به جنگهای بیپایان در حوزه سیاست خارجی آمریکا خاتمه بدهد و پول آمریکاییها را صرف داخل کشور کند.وی با اشاره به پیامدهای این تجاوز اضافه کرد: نتیجه این توحش ترامپ را مشاهده کردیم؛ جنگ ۴۰ روز به طول کشید و آمریکاییها در مرحله اول نتوانستند به دستاوردهایی که فکر میکردند و ادعا میکردند ظرف یک هفته به آنها دست پیدا میکنند، برسند. غفاری تأکید کرد: آمریکاییها در دوران سکوت میدان تلاش کردند خواستههای خودشان را در قالب برخی مطالبات و مذاکرات به ایران دیکته کنند، اما خطوط قرمز راهبردی که رهبر معظم انقلاب و شورای عالی امنیت ملی مشخص کرده بودند، بهاندازهای پررنگ ترسیم شدند که دشمن آمریکایی عملاً نتوانست ایران را وادار کند از این خطوط قرمز عبور کند یا حتی تغییری در ترسیم آنها به وجود بیاورد. این کارشناس روابط بینالملل بیان کرد: در نهایت، جنگی که به قول ترامپ فکر میکرد به نقطه قوتش تبدیل میشود، به پاشنه آشیل خودش و حزب جمهوریخواه تبدیل شد. وی با اشاره به مواضع مطرحشده در داخل آمریکا عنوان کرد: اکنون اظهارنظرهایی در داخل آمریکا مطرح میشود که بر همین مبناست. کار به جایی رسید که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، بهنوعی از جنگ ایران بهعنوان اصلیترین عامل شکست جمهوریخواهان در انتخابات یاد کرد و حتی اعلام کرد که به رأیدهندگان آمریکایی حق میدهد. غفاری ادامه داد: اشاره ونس به این بود که بسیاری از اعضای جنبش ماگا، یعنی جنبش اصلی حامی ترامپ، دو سال قبل با شعار پایان دادن به جنگها و هزینهتراشیهای بیپایان در حوزه سیاست خارجی به ترامپ رأی دادند، اما اکنون شاهد بودند که ترامپ جنگی را با ایران آغاز کرد، در آن جنگ شکست خورد و بر رویکرد خودش در تقابل با ایران اصرار کرد.در حقیقت، ترامپ از سوی خود شهروندان آمریکایی بهنوعی تنبیه شد؛ اما موضوع اینجاست که نوع تنبیهی که علیه ترامپ صورت گرفت، دیگر تنبیهی نیست که بعد از آن بتواند دوباره قامت راست کند. مسلماً این مسئله هم در درون جامعه آمریکا و هم در حوزه سیاست خارجی واشنگتن تأثیرات خاصی خواهد داشت. سوال سوم؛ آینده سیاست داخلی و خارجي دولت ترامپ در دو سال آینده باتوجه به نتايج انتخابات به جه سمت و سویی خواهد بود؟ یکی از اقداماتی که به نظر میرسد ترامپ انجام میدهد، بازی مقصرسازی است؛ یعنی تلاش میکند دیگران را مقصر این شکست جلوه بدهد. برای مثال، امروز دیدیم که ترامپ در نخستین موضعگیری خود درباره شکست در انتخابات گفت که تقصیر شبکه فاکسنیوز است که کارشناسان ضدجنگ را به این شبکه دعوت کرده است. او اصلاً اشاره نکرد که سهم خودش، بهعنوان پررنگترین و اصلیترین عامل در تحقق شکست جمهوریخواهان، چه بوده است. همچنین ممکن است ترامپ به بهانه اینکه برخی از وزرایش عامل شکست بودهاند، تغییراتی در کابینه خود به وجود بیاورد؛ مانند زمزمههایی که درباره تغییر پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، مطرح میشود. ترامپ ممکن است بهنوعی القا کند که به او مشاورههای نادرست داده شده و محصول این مشاورههای نادرست، به سیاست خارجی و اقتصاد آمریکا هزینه وارد کرده است؛ هزینههایی که ناشی از جنگ ایران بوده است. بنابراین، یکی از اقداماتی که ترامپ انجام خواهد داد، بحث مقصریابی و مقصرسازی است تا تلاش کند از خودش سلب مسئولیت کند. این کارشناس روابط بینالملل با اشاره به احتمال تشدید بحرانهای داخلی آمریکا گفت: اتفاق دیگری که ممکن است در حوزه سیاست داخلی و خارجی آمریکا رخ بدهد، هرجومرج در دو سال آینده است؛ چراکه دموکراتها که اکنون مجلس نمایندگان، مجلس سنا و فرمانداریها را در دست گرفتهاند، تلاش میکنند از این مزیت خود در برابر ترامپ استفاده کنند و پیروزی خودشان را در انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ رقم بزنند. بنابراین، دموکراتها نیاز دارند وارد تقابل و چالش با دولت مستقر در آمریکا، یعنی کاخ سفید و دولت ترامپ، شوند. از سوی دیگر، ترامپ نیز ممکن است به یکی از قوانین آمریکا، از جمله حق وتوی خود در قبال کنگره، استناد کند و از اختیارات ویژهای که قانون اساسی آمریکا برای رئیسجمهور وضع کرده است، برای تحمیل برخی مطالبات و خواستههای خود بر کنگره آمریکا استفاده کند. این کارشناس روابط بینالملل با اشاره به تنشهای احتمالی در اردوگاه جمهوریخواهان گفت: مسئله دیگر به تنشهایی برمیگردد که در اردوگاه جمهوریخواهان رخ میدهد. جمهوریخواهان دیگر نمیتوانند بیش از این خودشان را به ترامپ گره بزنند؛ بهعبارتی، تاریخ مصرف ترامپ برای آنها به پایان رسیده است. اکنون ترامپ به قول خود آمریکاییها به یک «اردک لنگ» تبدیل شده است؛ واژهای که آمریکاییها درباره رئیسجمهورهای دستوپابسته به کار میبرند. در چنین شرایطی، برخلاف دو سال قبل که جمهوریخواهان سعی داشتند خودشان را به ترامپ گره بزنند، اکنون احتمالاً رقابتی میان آنها شکل میگیرد تا خودشان را از حمایت ترامپ مبرا کنند و حتی زمزمههای نجات حزب جمهوریخواه از دست ترامپ را مطرح میکند. در سطوح مختلف، چه در داخل حزب جمهوریخواه و خود آمریکا و چه در مناسبات آمریکا با کشورهای دیگر، این موضوع مولد تنشهایی خواهد بود. قدر مطلق ماجرا این است که ما با یک دولت ضعیف در آمریکا مواجه خواهیم بود که نه قدرت مانور دارد و نه میتواند از درگیر شدن در تنشهای مزمن با رقبای خودش اجتناب کند. سوال چهارم؛ ترامپ در مقابله با شکست در انتخابات، سیاست حق وتو را اعلام کرده است. آیا ترامپ می تواند از حق وتو برای مقابله با دموکرات ها استفاده کند؟ این مسئله بستگی به برخی مجادلهها و منازعاتی دارد که در داخل خود حزب جمهوریخواه صورت میگیرد.اگر ترامپ کماکان از حمایت مطلق حزب جمهوریخواه برخوردار باشد، ممکن است در این خصوص ریسک بیشتری کند و تقابل بیشتری با کنگره دموکرات داشته باشد؛ یعنی از ظرفیت همحزبیها و نمایندگان و سناتورهای جمهوریخواه برای پیشبرد کامل اهداف خودش استفاده کند. اما همانطور که عرض کردم، از آنجایی که برخی از جمهوریخواهان طی دو سال آینده تلاش میکنند خودشان را از ترامپ جدا کنند، این مسئله تا حدی دست ترامپ را بیشتر میبندد. فراموش نکنیم که در عرصه سیاست داخلی آمریکا و حتی در خصوص برخی از تصمیمات حوزه سیاست خارجی، قانون اساسی آمریکا برای رئیسجمهور حق وتو در قبال کنگره قائل شده است. به این معنا که اگر کمتر از دو سوم سناتورها و اعضای مجلس نمایندگان به یک لایحه یا طرح رأی بدهند، رئیسجمهور آمریکا میتواند از حق خودش استفاده کند و نظر کنگره را نادیده بگیرد و تصمیم خودش را عملیاتی کند. این ظرفیت در قانون اساسی آمریکا دیده شده است و برخی از رؤسایجمهور قبلی آمریکا، از جمله بوش پسر، بهویژه بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸، یعنی در اوج زمان اشغال عراق، از آن استفاده کردند.بنابراین، ترامپ هم با توجه به شخصیت خودش و آنچه من عدم تعادل روانی او میدانم، ممکن است از چنین موضوعی استفاده کند و خودش را در تقابل با کنگره قرار بدهد. اما همانطور که عرض کردم، این مسئله نمیتواند دائمی باشد؛ بهخاطر اینکه در مقابل آن، کنگره یکسری ابزارهای قانونی علیه دولت در اختیار دارد.مثلاً اگر کنگره آمریکا، بهخصوص دموکراتها که اکثریت را در اختیار خواهند داشت، ببینند که تمامی تصمیمات مهمشان توسط رئیسجمهور وتو میشود، آنوقت در موضوعاتی مانند بودجه دولت، بودجه دولت فدرال، هزینههای دولت و تخصیص برخی خدمات دولتی که باید به تصویب کنگره برسد، در مسیر دولت آمریکا خلل ایجاد میکنند. بنابراین، ترامپ بهصورت مطلق و دائمی نمیتواند از حق وتوی خودش در تقابل با کنگره استفاده کند؛ هرچند به نظر میرسد در مواردی این کار را انجام بدهد. سوال پنجم؛ ارزیابی شما از نوع مواجه دولت ترامپ با ايران بعد از شکست در انتخابات میان دوره ای جیست؟ ما با یک رئیسجمهور خاص در آمریکا مواجه هستیم؛ فردی که نه استراتژی دارد، نه دکترین دارد و نه در قبال موضوعات، ذهنش دارای طبقهبندی و مبانی خاصی است. ما با فردی مواجه هستیم که صرفاً بر اساس هزینه و فایده شخصی خودش وارد عمل میشود و بسیاری از تصمیمات را در آمریکا میگیرد. در اینجا ممکن است هرگونه اقدامی از سمت ترامپ رخ بدهد. مثلاً ممکن است به این نتیجه برسد که برای منحرف کردن ذهن افکار عمومی آمریکا از شکست خودش، عملیاتی را علیه ایران از سر بگیرد؛ یا برای اینکه اثبات کند این شکست تأثیری در مسیر گذشتهاش ندارد، بر همان سیاستهای نادرست خودش اصرار کند. کارشناس روابط بینالملل ادامه داد: یا بالعکس، ممکن است ترامپ ببیند که چون در انتخابات ریاستجمهوری بعدی نمیتواند نامزد شود و دورانش به پایان رسیده است، برای اینکه بتواند از فرد دیگری در انتخابات آینده حمایت کند، ناچار است از برخی اهداف و مواضع قبلی خودش فاصله بگیرد. آنچه برای ما بهعنوان جمهوری اسلامی ایران مهم است، این است که در اینجا مطلقانگاری نکنیم. یعنی اینطور نگاه نکنیم که چون ترامپ در انتخابات اخیر شکست سهمگینی را متحمل شده است، از این به بعد با یک رئیسجمهور متفاوت مواجه خواهیم شد که میخواهد رویکرد خودش را اصلاح کند؛ نه، نمیتوانیم اینگونه به مسئله نگاه کنیم. از سوی دیگر، نباید بالعکس، بهصورت قطعی بگوییم که دونالد ترامپ در آینده بسیار نزدیک تمامی ملاحظات خودش را کنار میگذارد و تبدیل به رئیسجمهوری میشود که هر اقدامی دلش بخواهد انجام میدهد. وی با اشاره به توانمندیهای جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست خارجی گفت: توانمندی ما در حوزه سیاست خارجی این است که ابتدا تمامی سناریوها را در نظر بگیریم، خودمان را برای هرگونه احتمال و هرگونه اقدام از سمت دولت آمریکا آماده کنیم و سناریوی مقابله با آن را ترسیم کنیم. این موضوع را هم فراموش نکنیم که بهویژه طی دو سال آینده، در عرصهای قرار نداریم که پیشفرض بگذاریم حتماً یک گزینه رخ خواهد داد یا حتماً یک احتمال در رفتارهای ترامپ پررنگتر است.بنابراین، ما باید تمامی احتمالات را در نظر بگیریم، تمامی سناریوها را ببینیم، برای همه آنها برنامه داشته باشیم و بدانیم چگونه باید بازی دشمن را برهم بزنیم. این همان قدرتی است که ما به آن میگوییم «قدرت رصد هوشمندانه و اقدام قاطعانه»؛ قدرتی که از ترکیب رصد و اقدام، موفقیت ما در تأمین منافع ملیمان حاصل میشود.