تمدنها با سنگ و ساختمان ساخته نمیشوند؛ بلکه با اندیشه، اراده و انسانهای بزرگ شکل میگیرند. تاریخ تمدنهای ماندگار جهان نشان میدهد که هرگاه نسلی آگاه، امیدوار، مسئولیتپذیر و دارای آرمانهای بلند در صحنه حضور داشته است، جهشهای بزرگ علمی، فرهنگی و اجتماعی رقم خورده است. از این رو، مهمترین سرمایه هر تمدن نه منابع طبیعی و نه امکانات مادی، بلکه نیروی انسانی مؤمن، متخصص و آیندهنگر است.
در منظومه فکری انقلاب اسلامی نیز جوانان و نخبگان، موتور محرک پیشرفت و تمدنسازی محسوب میشوند. تجربه چهار دهه گذشته و بهویژه رخدادهای اخیر منطقهای و جهانی نشان داده است که هرجا میدان به جوانان سپرده شده، گرههای بزرگ گشوده شده و افقهای جدیدی پیش روی کشور قرار گرفته است. تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی نیز بدون نقشآفرینی نسل جوان و نخبگان متعهد، به مقصد نهایی خود نخواهد رسید.
بحث و بررسی:
جوانان و نخبگان تمدنساز دارای سه ویژگی راهبردی هستند:
۱. آرمانگرایی همراه با واقعبینی
جوان تمدنساز، هم به قلهها میاندیشد و هم مسیر رسیدن به آنها را میشناسد. آرمانخواهی بدون شناخت واقعیتها به خیالپردازی منجر میشود و واقعبینی بدون آرمان نیز رکود و محافظهکاری را به دنبال دارد.
نسل جوان ایران نشان داده است که میتواند در عین پایبندی به ارزشهای دینی و ملی، در مرزهای دانش، فناوری، نوآوری و مدیریت نیز نقشآفرین باشد. این ترکیب ارزشمند، یکی از مهمترین ظرفیتهای تمدنی کشور است.
۲. تولید علم و حل مسئله به جای مصرفگرایی علمی
تمدنهای پیشرو، تولیدکننده دانش و فناوری هستند؛ نه صرفاً مصرفکننده دستاوردهای دیگران. نخبگان هر جامعه زمانی نقش تمدنی پیدا میکنند که توان علمی خود را در خدمت حل مسائل واقعی کشور قرار دهند.
امروز ایران اسلامی در حوزههای مختلف علمی، فناورانه، پزشکی، دفاعی و صنعتی به پیشرفتهای چشمگیری دست یافته است. استمرار این مسیر نیازمند پیوند عمیقتر میان دانشگاه، صنعت، مراکز پژوهشی و نیازهای واقعی جامعه است.
۳. مسئولیت اجتماعی و نقشآفرینی فرهنگی
نخبه تمدنساز تنها به موفقیت فردی نمیاندیشد؛ بلکه خود را در برابر سرنوشت جامعه مسئول میداند. هر اندازه دانش، تخصص و توانمندی با روحیه خدمت، تعهد اجتماعی و دغدغه پیشرفت کشور همراه شود، ظرفیت تمدنی جامعه افزایش خواهد یافت.
جوانان و نخبگان باید علاوه بر عرصه علم و فناوری، در میدان فرهنگ، رسانه، تعلیم و تربیت و جهاد تبیین نیز حضوری مؤثر داشته باشند؛ زیرا تمدنسازی یک پروژه چندبعدی و فراگیر است.
نکته راهبردی:
تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی پیش از آنکه به زیرساختهای فیزیکی نیاز داشته باشد، به «نسل تمدنساز» نیاز دارد؛ نسلی که هویت اسلامی ـ ایرانی، اعتمادبهنفس ملی، روحیه جهادی، تخصص علمی و نگاه جهانی را در کنار یکدیگر داشته باشد.
جمعبندی و پیشنهاد راهکارهای عملی:
برای تقویت نقش جوانان و نخبگان در مسیر تمدنسازی، این اقدامات ضروری است:
میدان دادن به جوانان در عرصههای مدیریتی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی.
حمایت هدفمند از نخبگان، پژوهشگران و صاحبان ایدههای نوآورانه.
تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و مراکز تصمیمسازی کشور.
توسعه مراکز رشد، شرکتهای دانشبنیان و زیستبوم نوآوری.
گسترش آموزشهای مهارتی، کارآفرینی و حل مسئله در نظام آموزشی.
تربیت نیروهای جوان برای حضور مؤثر در عرصههای رسانهای، فرهنگی و بینالمللی.
سخن پایانی:
آینده هر تمدنی را نسل جوان آن میسازد. اگر سرمایه اجتماعی، پشتوانه حرکت تمدنی باشد و جهاد تبیین، روایتگر این حرکت، جوانان و نخبگان معماران اصلی بنای تمدن خواهند بود. امروز ایران اسلامی از جمعیتی جوان، تحصیلکرده، خلاق و برخوردار از تجربههای ارزشمند تاریخی و انقلابی بهرهمند است. این ظرفیت عظیم، اگر با مدیریت صحیح، امیدآفرینی و میداندادن به نسل نو همراه شود، میتواند ایران را به یکی از کانونهای اصلی شکلدهی تمدن آینده جهان تبدیل کند.
تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی از دانشگاهها، مراکز علمی و نخبگان آغاز میشود؛ اما در نهایت در متن زندگی مردم و در ساختن آیندهای بهتر برای بشریت معنا پیدا میکند.