روند تحولات در تقویم تاریخی، وضعیت جدیدی را رقم زد. در مباحث قبل یادآور شدیم که آمریکاییها در اجرای برنامه سلطهگرانهشان دچار مشکلاتی، مانند بیثباتی و ناکارآمدی دولتها و ریزش نخستوزیران شده بودند. در پی این اقدامات اعتراضات از جوانب گوناگون علنا خودش را نشان داد تا جایی که نفوذ و تثبیت حاکمیت آمریکاییها را دچار چالش جدی کرد و بار دیگر رسوایی و افتضاح به بار آورد. چند نمونه از اعتراضات به شرح زیر است:
۱ ـ جریان اسلامگرا از سال ۱۳۲۴ در تشکل جدیدی به نام «جمعیت فداییان اسلام» ظهور کرده بود که در واقع اعتراض به بیعدالتیها و نفوذ انگلیسیها و آمریکاییها در ایران بود. شعار آنها فریاد «الله اکبر»، «اسلام برتر از همه چیز است»، و «هیچ چیز برتر از اسلام نیست» و... بود. گفتنی است، در سال ۱۳۳۴ چهار نفر از اعضای این جنبش اعدام شدند و به شهادت رسیدند.
۲ ـ البته نفوذ و قدرت اسلام در برابر بیگانگان همواره خودش را نشان داده است و علمای اسلام به خصوص مرجعیت شیعه در طول تاریخ همواره از پایگاه اجتماعی قوی برخوردار بوده و هستند. نمونه بارز آن در سال ۱۳۴۰ به خوبی خودش را نشان داد. در قضیه فوت و رحلت آیتالله العظمی حاج آقا سیدحسین بروجردی در فروردین سال ۱۳۴۰ غم و ماتم بر سراسر کشور سایه انداخت؛ به طوری که چهل روز عزای عمومی در هر شهر و روستا برگزار شد.
۳ ـ در جریان غیر قانونی انجمنهای ایالتی و ولایتی که دولت اسدالله اعلم پیگیر شدند و لغو گردید، عامل اصلی و مؤثر لغو آن قدرت نفوذ و اعتراض علما و مراجع تقلید وقت بود. چهره بارز این علما امام راحل و آیات عظام شریعتمداری، گلپایگانی و مرعشی نجفی بودند. در این زمان، امام راحل (در آن ایام به «حاج آقا روحالله» معروف بود) با جدیت و مقاومت همه جانبه اعتراضات را دنبال کردند و سخنرانی و پیامهای قاطعانه ایشان که سند آن موجود است چنان تو دهنیای به دولت علم زد که مجبور شد رسماً از طریق رسانهها لغو لایحه را اعلام کند.
۴ ـ محمدرضا شاه که سرسپردگی آمریکا را پذیرفته بود، فاقد پایگاه اجتماعی و قدرت نفوذ بود. برای نمونه، او در اجرای سیاستهایی، نظیر اصلاحات ارضی به زور و پول متوسل شد تا جمعی را به حمایت خود درآورد و با آنها صحبت کند، یعنی هیچ استقبال اجتماعی در هیچ زمان همراه او دیده نشد.
۵ ـ هنگامی که وی با عدم استقبال در قم روبهرو شد، اقدام تلافیجویانهای را انجام داد و طلاب حاضر در نشست سوگواری امام صادق (ع) در مدرسه فیضیه را مورد تهاجم ناجوانمردانهای قرار داد. در این هنگام این جنایت بیپاسخ نماند و امام راحل پیگیر شدند و دست به افشاگری علیه آمریکا و محمدرضا شاه زدند که به قضیه قیام خونین ۱۵ خرداد منجر شد.