ذکر موجب خواهد شد که انسان حیات الهی و انسانی پیدا کند. انسان بدون ذکر در دایره حیات انسانی نیست، و در مجموعه حیوانات به شمار میآید. انسان موجودی است که با ارتباط با خدا انسانیت پیدا میکند، لذا میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ»؛ای مؤمنان اجابت کنید دعوت خدا را و پیامبر خدا را وقتی که شما را دعوت میکنند به چیزی که به شما حیات میدهد. ما که حیات داریم، میگویند نه این حیات جسمانی شماست، حیاتی است که با تمام حیوانات شما مشترک هستید، بلکه برخی از حیوانات هم در حیات جسمانی از شما قویتر هستند. آن چیزی که حیات مورد نظر خداوند است، حیات معنوی و حیاتی است که به شما شخصیت الهی میدهد، آن دین است؛ دین خداست و دین خدا یعنی انسان بر قلبش خدا حاکم باشد و بعد بر زبانش نام خدا جاری باشد و در رفتارش اعمال الهی صادر بشود، این شخص دیگر حیات دارد حیات انسانی دارد، اگر غیر از این باشد حیات را حیات جسمانی و حیاتی است که کاملاً در دایره تنزل جسم هست، نه تعالی شخصیت، انسان هم با جسمش محشور نمیشود، در مرتبه جسمش محشور نمیشود که چقدر قوت دارد یا چقدر ضعف دارد، با مرتبه شخصیتش محشور میشود. آن شخص در قیامت یا حتی در عالم برزخ با شخصیتش و در قالب جسمش محشور میشود و با آن برخوردی میشود که مرتبه شخصیت اوست. کسانی که شخصیت الهی دارند، دینی زندگی میکنند و به یک معنا «اهل ذِکر و ذُکر» هستند؛ یعنی هم خود را در محضر خدا میدانند و هم اینکه قلبشان و زبانشان و رفتارشان الهی است.