یکی از ویژگیهای مثبت رئیسجمهور پزشکیان، باور جدی او به ضرورت صرفهجویی و اصلاح الگوی مصرف است. او در مصاحبهی اخیرش با اشاره به همین موضوع گفته است: «اگر فقط ۱۰ درصد در مصرف انرژی صرفهجویی کنیم، معادل حدود ۹۰۰ هزار بشکه نفت و با صرفهجویی ۲۰ درصدی، حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه نفت در منابع کشور آزاد می شود.» این حرف، اگر درست درک شود، فقط درباره خاموش کردن چراغهای اضافه نیست. درباره آزاد کردن ظرفیتهای اقتصادی کشور است.
این دقیقاً همان نقطهای است که سالها بر آن تأکید شده است. یعنی اصلاح الگوی مصرف و پرهیز از اسراف که از قضا یک مسئله اقتصادی و حتی امنیت اقتصادی است، نه صرفاً یک توصیه اخلاقی. اگر منابع محدود کشور درست مصرف نشوند، حتی افزایش تولید هم نمیتواند مشکل را بهطور پایدار حل کند. کشوری که انرژی، بودجه، نیروی انسانی و سرمایه خود را هدر میدهد، عملاً بخشی از ظرفیت رشد خود را پیشاپیش از دست داده است.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده مشکل ایران فقط تحریم نیست. بخشی از مشکل، شیوه مواجهه ما با محدودیتهاست. وقتی امکان جذب گسترده سرمایه خارجی یا افزایش سریع درآمدهای نفتی محدود است، راه کمهزینهتر این است که ابتدا از منابع موجود بیشترین بهره را بگیریم. اینجاست که بهرهوری اهمیت پیدا میکند. در حالی که سی درصر از رشد اقتصادی کشورهای درحالتوسعه از افزایش بهرهوری حاصل میشود، رشد بهرهوری در ایران در ده نود تقریبا صفر بوده است. یعنی ظرفیت زیادی داریم که هنوز از آن استفاده نکردهایم.
اما این اصلاح باید از دولت شروع شود. چون بزرگترین مصرفکننده منابع در کشور، خود دولت و مجموعههای وابسته به آن هستند. اگر رئیسجمهور از اتاق خودش شروع کرده، بسیار عالیست و نشان از جدیت او دارد. اما این اقدام باید به بودجه، دستگاههای دولتی و شرکتهای دولتی نیز تعمیم پیدا کند. کاهش هزینههای غیرضرور، اصلاح ساختارهای ناکارآمد و جلوگیری از موازیکاری میتواند بدون تحمیل فشار بیشتر به مردم، بخشی از مشکلات مالی دولت را کاهش دهد.
در سمت مردم نیز داستان به شکلی دیگر معنا دارد. برای مثال حتی یک درجه کاهش دمای منازل میتواند ۲۵ مترمکعب در مصرف گاز صرفهجویی ایجاد کند. این صرفهجویی فقط به معنای مصرف کمتر نیست. یعنی گاز بیشتری برای نیروگاهها و صنایع باقی میماند، فشار شبکه کاهش مییابد و تولید نیز آسیب کمتری میبیند.
فرهنگ صرفه جویی و پرهیز اسراف از بنیادی ترین اصول و توصیه های امام شهید بود که مکررا و مرتبا در تأکید ایشان قرار داشت و حتی سالهای متعدد به همین مفهوم نام گذاری شد. اگر این فرهنگ از دولت آغاز شود و به شرکتها و مردم برسد، میتواند بدون نیاز به منابع خارجی، بخشی از ظرفیت پنهان اقتصاد ایران را آزاد کند. این همان راهی است که میتواند ایران را بسازد.