بصیرت - صفحه 2892

اشاره: آش کشک خاله اصلاح‌طلبان است! اینکه با هر آنچه هست باید بسازند و به‌جای برخی از چهره‌های شاخص رد صلاحیت شده‌شان به فکر کس دیگری باشند. آنها برای این کار باید بهترین گزینه‌ها را جایگزین کنند. چه دوست داشته باشیم چه نه، باید بپذیریم که بعضی چهره‌های برند اصلاحات، دیگر راهی و جایی در این محفل انتخابات ندارند، درچنین شرایطی، نیاز به تدبیری است برای کنترل اوضاع و راهکاری تا جبران مافات شود آنچه که از لیست آرمانی اصلاح‌طلبان به دست شورای نگهبان خط خورده است. حال پرسش اینجاست که اصلاح‌طلبان در عوض آنهایی که اعتراضشان از سوی نهاد نظارتی وارد دانسته نشده، چه کسانی را جایگزین می‌کنند و در این جایگزینی چه رویکرد وسازوکاری را در پیش گرفته اند. از دید آنها چگونه می‌توان اصلاح‌طلبانی را یافت و به جای چهره‌های مطرح گذاشت که هم گرایش سیاسی‌شان آشکار باشد و هم تخصص‌شان عیان؟ دراین رابطه با حجت‌الاسلام رسول منتجب نیا عضو شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان به گفتگو نشستیم.

اشاره: آفتاب نیمه‌جان زمستانی از لابه‌لای پنجره‌های قدی ورودی ساختمان وارد می‌شود و خود را روی مبل‌های آبی‌رنگ پهن می‌کند. ترکیب رنگ آبی و دیوارهای چوبی قهوه‌ای، منظره ساکت و دلنشینی را ایجاد کرده است. آمدن سیدمصطفی تاج‌زاده، آن سکوت عجیب لابی را در هم می‌شکند. روزه‌های مداوم، او را لاغر و تکیده کرده است. خودش با خنده توضیح می‌دهد که همسایه‌های خوبی دارد و لابی آن ساختمان حالا مثل دفتر کار او شده است. مصاحبه رو به اتمام است که سروکله یکی، دو تا از همان همسایه‌ها پیدا می‌شود. تاج‌زاده به سمت آنها می‌شتابد و بعد از احوالپرسی از عکاس روزنامه می‌خواهد برای یادبود عکسی از آنها بگیرد! بعد هم به من اشاره می‌کند تا با هم عکسی بگیریم و با همان خنده ادامه می‌دهد، اگر نبودیم، آلبومی داشته باشم برای گذران اوقات فراغت! ...

مقدمه: ميشل فوكو (١٩٨٤-١٩٢٦ م.) فيلسوف، مورخ و نظريه‌پرداز اجتماعي و منتقد ادبي فرانسوي به دلايل مختلف براي ايرانيان جذاب بوده است. بخش عمده‌اي از مهم‌ترين آثارش عمدتا از زبان اصلي ترجمه شده است و كتاب‌هاي زيادي درباره او به زبان فارسي ترجمه و تاليف شده است. فراتر از آن تحقيقات دانشگاهي زيادي در حوزه‌هاي مختلف علوم انساني اعم از جامعه‌شناسي، سياست و تاريخ مبتني بر آنچه روش‌شناسي فوكو خوانده مي‌شود و با بهره گرفتن از انديشه‌هاي او نوشته شده است، دارد. بحث‌هاي مفصلي نيز درباره دقت و صحت و اصالت اين كاربست روش فوكويي در تحقيقات ميان پژوهشگران و منتقدان در گرفته است كه پرسش‌هاي محوري آنها عبارتند از اينكه اولا آيا مي‌توان روشي به نام فوكو استخراج كرد و در تحقيقات ديگر مورد استفاده قرار داد و ثانيا به فرض مثبت بودن پاسخ سوال مذكور، آيا كاربست اين روش احتمالي در موضوعاتي كه مسائل‌شان به جوامعي غير از جوامع اروپايي مورد بحث فوكو بازمي‌گردد، امكان‌پذير هست يا خير؟ عادل مشايخي پژوهشگر و مدرس فلسفه و نويسنده و مترجم آثار فلسفي تلاش خود را مصروف معرفي و ترجمه و نقد و بررسي متفكران فرانسوي معاصر فوكو و در راس ايشان ژيل دلوز (١٩٩٥-١٩٢٥ م.) كرده و درباره فوكو نيز غير از نگارش مقالات درسگفتارهاي متعددي ارايه كرده است. از او در سال گذشته همچنين كتابي با عنوان «تبارشناسي خاكستري است» با زير عنوان «تاملاتي درباره روش فوكو» به همت نشر دوستان منتشر شد. اين كتاب در زمينه فوكو‌شناسي ايرانيان اتفاق مهمي است، تا پيش از آن در فارسي كتاب تاليفي كه به طور جدي به روايت فرانسوي از فوكو بپردازد، نداشتيم و عمدتا با قرائت‌هاي انگليسي از اين فيلسوف آشنا بوديم، غير از كتاب ژيل دلوز به نام فوكو كه چند سالي هست به همت نيكو سرخوش و افشين جهانديده به فارسي ترجمه شده است. «تبارشناسي خاكستري است» روايت متفاوتي از روايت رايج انگليسي-امريكايي دريفوس و رابينو در كتاب «ميشل فوكو: فراسوي ساختگرايي و هرمنوتيك» (با ترجمه حسين بشيريه) را ارايه مي‌دهد. ضمن اينكه اين كتاب مي‌كوشد تكليفش را با مساله بحث‌برانگيز تبارشناسي روشن كند. اهميت اين موضوع آنجاست كه در زبان فارسي در سال‌هاي اخير غير از ترجمه‌هايي كه از او درباره فوكو شده، بسياري در دانشگاه‌ها مدعي‌اند با استفاده از روش فوكويي اعم از تحليل گفتمان يا ديرينه‌شناسي يا تبارشناسي مسائلي مربوط به ايران را تحليل كرده‌اند. اما كمتر به اين پرداخته شده كه خود تبارشناسي فوكو چيست و آيا مي‌توان قايل به روش‌شناسي فوكويي شد يا خير. كتاب را مي‌توان مروري بر محورهاي اصلي انديشه فوكو خواند. مقدمه با بحث روش آغاز مي‌شود، در فصل اول موضوع معنا از منظر فوكو مد نظر قرار مي‌گيرد و به مقايسه ميان نگاه فوكو با سنت‌هاي ديگر مثل سنت پديده‌شناسي اشاره مي‌شود. در فصل دوم بحث به ديرينه‌شناسي بازمي‌گردد و در فصل سوم تبارشناسي محل بحث قرار مي‌گيرد و در نهايت در فصل چهارم به طور خاص درباره موضوع دولت از منظر فوكو بحث مي‌شود.

مقدمه: در ساعات ابتدایی روز، میهمان دفترش هستیم. آرام و خوش‌برخورد روبه‌رویمان می‌نشیند و از دغدغه‌هایش صحبت می‌کند. دفتر کار دومین وزیر آموزش‌وپرورش دولت تدبیر و امید، فخرالدین احمدی‌دانش‌آشتیانی در ماه‌های ابتدایی وزارت او و ماه‌های واپسین دولت یازدهم محل گفت‌وگو درباره کاستی‌های انکارنشدني وزارت آموزش‌وپرورش بود. او که به قول خودش در سال‌هاي خدمتش مدرسه‌داری کرده و معلم بوده، به‌عنوان یک کارشناس آموزشی حالا سکان‌داری نظام آموزشی کشور را عهده‌دار است که در سال‌های گذشته شرایط خوبی را از سر نگذراند. سیستم فرسوده آموزشی، تنبیه دانش‌آموزان از سوي معلمان که در سال‌های اخیر تیتر خبرهای آموزشی بود و همچنین افزایش آسیب‌های اجتماعی میان دانش‌آموزان مسئله اصلی بحث‌های ما بود. دانش‌آشتیانی که سال ١٣٩٣ از سوی رئیس‌جمهوری به‌عنوان وزیر پیشنهادی علوم معرفی شد و نتوانست رأی اعتماد مجلس را کسب کند، از آبان‌ امسال در شرایطی وزارت آموزش‌وپرورش را از فانی تحویل گرفت که مسئله صندوق ذخیره فرهنگیان سر زبان‌ها افتاده بود. او که تا پیش از وزارت مصاحبه می‌کرد و به‌عنوان منتقد نظام آموزشی محسوب می‌شد، پس از وزارت ترجیح داد در سکوت خبری آن چیزی را که در ذهن داشت در آموزش‌وپرورش اجرائی کند. شاید هنوز برای بررسی کارنامه کاری آشتیانی زود باشد؛ اما نگاه باز او به سیستم آموزشی و اعتقاد به تفویض اختیار به مدارس، می‌تواند نشانه‌های روشنی از تحقق آن آرمانی باشد که حلقه مفقوده نظام آموزشی کشور است.