ماهنامه نگاه

اشاره: روابط استراتژيك آمريكا و اروپا در دهه‌هاي گذشته و سالهاي جنگ سرد ريشه دارد. البته، اين روابط هميشه رو به پيشرفت نبوده و در برهه‌اي با ركود و نوساناتي روبه‌رو شده است، از جمله مسائل مهم در اين رابطه وضعيت و كيفيت روابط و همكاريهاي دفاعي دو طرف بوده است كه نتايج آنها در چهارچوب مدلهاي آموخته شده مي‌خوانيد:

مقدمه: انقلاب در امور نظامی، مانند دیگر انقلابها تحولات و دگرگونیهای ژرفی را پدید می‌آورد. به جرئت می‌توان گفت که محصول اصلی جهانی شدن، در حوزه مسائل نظامی و نظامیگری با انقلاب در امور نظامی مترادف است. البته، باید تأکید کرد که انقلاب در امور نظامی در عین حال عنوان جدیدی است و در آغاز امر، هنگامی که به صورت اولیه تحولات ژرف در امور نظامی جلب توجه می‌کرد، عنوانهای دیگری همچون انقلاب نظامی – تکنولوژیک، انقلاب در جنگ، انقلاب در ارتش، انقلاب نظامی آمریکا یا برخی از دیگر کشورهای پیشرفته صنعتی به این پدیده اطلاق می‌شد، اما با گسترش این پدیده در سطح جهان، نام انقلاب در امور نظامی، جای همه عنوانهای پیشین را گرفت.1 هدف این مقاله از یکسو، شناسایی ریشه‌ها و تحولاتی است که به انقلاب در امور نظامی منجر شدند و از سوی دیگر، بررسی بازتاب، آثار و نتایج این انقلاب، به ویژه در زمینه تحولات مربوط به تئوریهای نظامی، میدان نبرد، اشکال و شیوه‌های جنگی جدید و مدرن، فرماندهی و کنترل، سازمان‌دهی نیروهای نظامی و در نهایت، ابعاد سیاسی این پدیده نوظهور است. بدین منظور، نخست، ابعاد تکنولوژیک انقلاب در امور نظامی بررسی و به دنبال آن، به ریشه‌ها و سابقه انقلاب مزبور پرداخته خواهد شد. تئوریهای نظامی جدید، اشکال جدید نبرد و تغییرات انجام شده در ساختارهای نظامی و نیز فرماندهی و کنترل نوین در اثر این انقلاب عنوان بحثهای بعدی خواهد بود. سپس، ماهیت پویا و در حال تغییر خود انقلاب در امور نظامی و نیز پیامدهای سیاسی آن در ارتباط با وضعیت دولتها در عرصه بین‌المللی و در پایان، وضعیت انقلاب در امور نظامی در منطقه خاورمیانه بررسی خواهند شد.

اشاره: تجزیه و تحلیل اوضاع امنیتی بین‌المللی و منطقه‌ای پس از حمله به عراق کانون اصلی مباحث بین‌المللی کنونی است. با وجود این، دیدگاههای مختلفی برای تحلیل و ارائه چشم‌انداز امنیت بین‌المللی و منطقه‌ای مطرح می‌باشد. ذیلاً در مصاحبه با آقای دکتر قوام تجزیه و تحلیل ابعاد مختلف امنیت بین‌المللی و منطقه‌ای را به ویژه در رابطه با خاورمیانه می‌خوانید: این مصاحبه در تیرماه 1382 انجام شده است. دکتر عبدالعلی قوام فارغ‌التحصیل دکترای علوم سیاسی از انگلیس و فوق‌ لیسانس مدیریت سیاسی از آمریکا، هم‌اکنون، به عنوان استاد و مدیر گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در دانشگاه شهید بهشتی فعالیت می‌کند. از وی تاکنون ده کتاب در زمینه‌های علوم سیاسی و روابط بین‌الملل منتشر شده است که آخرین آن جهانی شدن و جهان سوم می‌باشد. کتاب اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل وی در سال 1371 به عنوان کتاب سال برگزیده شد. همچنین، از دکتر قوام تاکنون شصت مقاله به زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده است.

اشاره: هدف اصلی جنگ و میدان نبرد کسب پیروزی است، اما مفهوم پیروزی در دوران مختلف به صور مختلف تعریف شده است. به عبارت دیگر، مفهوم پیروزی تحول یافته است. افزون بر این، اشکال مختلفی برای پیروزی قابل تصور است که از جمله آنها می‌توان به پیروزی قاطع اشاره کرد. هر چند کسب پیروزی قاطع در دوران جنگ سرد بعید به نظر می‌آمد، اما پس از پایان این دوره، پیروزی قاطع مجدداً مورد توجه قرار گرفته است، به ویژه، با توجه به مشارکت آمریکا در چندین منازعه پس از جنگ سرد این مفهوم و تعریف آن و نیز راههای رسیدن بدان در مباحث استراتژیک آمریکا مطرح شده است. مقاله حاضر بدون اینکه به جنگ اخیر اشاره‌ای داشته باشد، به گونه‌ای نوشته شده است که می‌تواند بر تحولات جبهه نبرد آمریکا علیه عراق اعمال شود. در زیر توجه خوانندگان را به مطالعه این مقاله جلب می‌کنیم:

اشاره: حادثه 11 سپتامبر 2001 نقطه عطفی در پارادایمهای امنیتی به شمار می‌رود، چرا که به دنبال این حادثه، نوع دیدگاهها، طرز تلقیها و عملکردهای دولتهای مختلف در این عرصه دچار تحول اساسی شد و حتی در نظام بین‌الملل نیز، متأثر از این وضعیت، با سیاستها و عملکردهای امنیتی جدیدی روبه‌رو هستیم. از جمله حادثه 11 سپتامبر نشان داد که در عرصه اطلاعات امنیتی باید به گونه‌ای متفاوت از گذشته فکر و اقدام کرد؛ نکته‌ای که دولت آمریکا به طور کامل بدان رسیده و اکنون، با ارزیابی امنیتی جدید رفتار می‌کند. مقاله زیر این تحول را، با تمرکز بر ساختار و وظایف اطلاعاتی جدید، مورد بررسی قرار می‌دهد: