روزنامه بهار - صفحه 18

مقدمه: 23 تیر 1394 در تاریخ ثبت شد؛ روزی که جهان دربرابر دیپلماسی هوشمندانه ایران سر تعظیم فرود آورد. توافق هسته‌ای نهایی شد و دیپلمات‌های کشورمان از قدرت و ذکاوت ایرانی رونمایی کردند. حال مسیر پرپیچ‌وخم اجرا آغاز شده، مسیری که از دید بسیاری با چالش‌ها و سنگ‌اندازی‌های کمی روبه‌رو نخواهد بود؛ از تلاش‌های طرف اسراییلی و عربی برای تهاجمی جلوه دادن سیاست‌خارجه ایران تا احتمال روی کار آمدن یک جمهوری‌خواه در انتخابات سال 2016 که نامزدهایش از هم‌اکنون برای ایران خط و نشان می‌کشند. بااین‌حال زمانی‌که پای صحبت‌های یرواند آبراهامیان می‌نشینم، هیچ‌یک از این مسائل را مانعی برای اجرای برجام نمی‌داند. به عقیده او توافق هسته‌ای نهایی شده و مهم‌ترین دستاورد این توافق لغو تحریم‌های سازمان‌ملل است و هر کشوری بخواهد می‌تواند به تحریم ایران ادامه دهد اما باید به‌خاطر داشته باشد کسی که دراین میان ضرر می‌کند ایران نیست. آبراهامیان، تاریخ‌نگار برجسته‌ای که در دانشگاه‌های پرینستون و آکسفورد به تدریس تاریخ ایران پرداخته و هم‌اکنون در کالج باروک دانشگاه شهر نیویورک به تدریس تاریخ جهان و خاورمیانه مشغول است، احتمال این را که در انتخابات ریاست‌جمهوری 2016 آمریکا یک جمهوری‌خواه وارد کاخ سفید شود بسیار اندک می‌داند اما حتی دراین صورت نیز او را دنباله‌روی سیاست‌های کلی آمریکا درقبال ایران می‌داند و ضمن اشاره به اینکه تغییر خط مشی سیاست‌خارجی در آمریکا به‌این سادگی‌ها نیست، تاکید می‌کند وزارت‌خارجه و پنتاگون رئیس‌جمهوری بعدی آمریکا را در جریان سیاست‌های ایالات متحده درقبال ایران قرار خواهند داد و به‌همین دلیل نگرانی چندانی درمورد پایبندی آمریکا به تعهداتش در توافق هسته‌ای ایران وجود ندارد. یرواند آبراهامیان در سال 1342 مدرک کارشناسی و کارشناسی ‌ارشد خود را از دانشگاه آکسفورد و مدرک دکتری را در سال 1348 از دانشگاه کلمبیای آمریکا دریافت کرده و علاوه بر کتاب‌هایی چون «تاریخ ایران مدرن»، «جستارهایی درباره تئوری توطئه در ایران»، «ایران بین دو انقلاب» و «کودتا: 28 مرداد، سازمان سیا و ریشه‌های روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن» مقالات بسیاری درباره تاریخ معاصر ایران نوشته است. او معتقد است جایگاه منطقه‌ای ایران هیچ‌گاه مورد تردید نبوده، چه پیش از توافق و چه پس از آن، و حال بر ضرورت نقش‌آفرینی بیشتر ایران برای حل بحران سوریه تاکید می‌کند. در تشدید تنش‌ها میان ایران و عربستان، سرزنش‌ها را متوجه سعودی‌ها می‌داند و معتقد است از زمان روی کار آمدن پادشاهی جدید دراین کشور، سیاست‌خارجی این کشور شکل تهاجمی‌تری به خود گرفته و همین مسئله بر میزان تنش‌های منطقه‌ای افزوده است. تشدید همین تنش‌ها در خاورمیانه و آغاز روند اجرای برجام بهانه‌ای شد تا با او به گفت‌وگو بنشینیم.

مقدمه: حاشیه‌های جلسه علنی مجلس و اعمال فشار جریان‌های تندرو در پس تصویب طرح اقدام متناسب و متقابل جمهوری‌اسلامی در اجرای برجام، روزنامه «بهار» را بر آن داشت گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام رحمت‌اله بیگدلی، عضو هیئت‌علمی و استاد رشته حقوق دانشگاه آزاد اسلامی زنجان و عضو شورای مرکزی حزب اعتمادملی، انجام دهد؛ گفت‌وگویی که به موضوعاتی ازجمله جایگاه جریان‌های افراطی در جامعه، نگاه اسلام به نهاد‌های امنیتی و اطلاعاتی و ضرورت جامعه امروز به حقوق شهروندی می‌پردازد:

اشاره: متولد فیلادلفیا و دانش‌آموخته رشته تاریخ در دانشگاه ییل است. رساله دکتری‌اش با عنوان «ایران مدرن، 1858 تا 1909: ارتباطات، تلگراف و جامعه» جایزه جان ادیسون پورتر (John Addison Porter) دانشگاه ییل را به خود اختصاص داد. تاکنون جوایز و بورس‌های مطالعاتی و پژوهشی متعددی از جوامع علمی‌‌دانشگاهی و سیاسی دریافت کرده است. مایکل روبین استاد گروه تاریخ (ایران، افغانستان و آسیای مرکزی) در دانشگاه ییل، دانشگاه هبرو در بیت‌المقدس و سه دانشگاه مختلف در شمال عراق بوده و در سال‌های 1999 و 2000 به‌عنوان محقق کرسی سورف (Soref) موسسه سیاست خاورنزدیک واشنگتن خدمت کرده است. مایکل روبین یکی از محققان و تحلیلگران موسسه واشنگتن، به‌ویژه در حوزه‌های خاورمیانه، ایران، عراق، افغانستان، ترکیه و کشورهای عربی، به شمار می‌آید و مطالعات گسترده‌ای در زمینه سیاست‌خارجی آمریکا و دیگر کشورها انجام داده است. او سفرهای متعددی به منطقه خاورمیانه و آسیای مرکزی داشته و در سال‌های 1996 و 1999 نیز به ایران سفر کرده و تاکنون کتبی در رابطه با ایران به انتشار رسانده است. روابط ایران و عربستان سال‌هاست با فرازونشیب‌های بسیاری روبه‌رو بوده و هر دولتی که روی کار آمده با چالش منطقه‌ای تعامل و تقابل با سعودی‌ها مواجه شده است. آنچه در ماه‌های اخیر بر شدت این فرازونشیب‌ها افزوده تحرکات عربستان در یمن و سوریه و پیش‌تر از آن، تلاش سعودی‌ها برای تضمین‌گرفتن از اوباما در آستانه دستیابی به توافق هسته‌ای بوده است. عربستان یکی از اصلی‌ترین کشورهای منطقه‌ای است که در مخالفت با توافق هسته‌ای ایران حتی تا آستانه همکاری هسته‌ای با پاکستان نیز پیش رفت تا به‌ادعای خود قدرتی درمقابل توسعه برنامه هسته‌ای ایران بعد از توافق باشد. همین تنش‌ها دستمایه تماس «بهار» با مایکل روبین شد. او ایران و عربستان را به لحاظ فرهنگی به‌هیچ‌وجه با هم قابل‌مقایسه نمی‌داند و ثروت نفتی سعودی‌ها را در مقابل تمدن چندهزارساله ایران حقیر می‌داند. معتقد است منشا اصلی افراطی‌گرایی در جهان امروز عربستان است، اما این کشور را بازیچه دست هیچ قدرتی نمی‌داند و باور دارد که تنش میان ایران و عربستان آن‌قدر جدی نیست که به یک درگیری منطقه‌ای تبدیل شود. مایکل روبین به سوالات «بهار» درباره روابط ایران و عربستان این‌طور پاسخ داد:

اشاره: سال‌هاست در عرصه سیاست جمهوری‌اسلامی حضور فعال دارد؛ از همان مجلس اول وارد پارلمان شد، تجربه مجلس سوم را هم در کارنامه دارد و بعد از دوم خرداد، معاون پارلمانی خاتمی بود. مجلس پنجم که عبدالله نوری را استیضاح کرد، جای او را در وزارت کشور دولت اصلاحات گرفت و در دولت دوم خاتمی هم در همان وزارت ماند. در سال‌های کنارگذاشته‌شدن اصلاح‌طلبان از قدرت، از اعضای فعال مجمع روحانیون مبارز بود تا درنهایت در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم در شورای مشورتی خاتمی، نقش مهمی در ائتلاف عارف و روحانی داشته باشد. امسال هم به‌عنوان رئیس شورای راهبردی اصلاح‌طلبان کار خودش را در مسیر انتخابات ادامه داد و دو روز قبل به‌عنوان یکی از اعضای هیئت‌رئیسه موقت شورای سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان انتخاب شد تا بتوان گفت سید عبدالواحد موسوی‌لاری یکی از چهره‌های باتجربه و کارکشته اصلاحات در عرصه‌های انتخاباتی است. نزدیک‌شدن به انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان بهانه‌ای بود تا با او درباره وظایف دولت در انتخابات و نقش شورای نگهبان به گفت‌وگو بنشینیم. او با استناد به تجربه‌ برگزارکردن انتخابات در دوران تصدی وزارت کشور، می‌گوید: «شورای نگهبان و هیئت‌های نظارت جز نظارت بر انتخابات وظیفه‌ای دیگری ندارند. مسئولیت شورای نگهبان نظارت است، نه اجرا؛ بنابراین اجرا کاملا برعهده دولت است.» بعد از صحبت‌های روحانی درمورد وظایف و اختیارات دولت در انتخابات، برخی جریان‌ها صحبت‌های او را به تضعیف شورای نگهبان تفسیر کردند؛ موسوی‌لاری در مقابل می‌گوید: «اتفاقا تضعیف شورای نگهبان را کسانی انجام می‌دهند که ندانسته قانون را دور می‌زنند یا منافع شخصی خودشان را با تمسک به‌این موضوع تعقیب می‌کنند؛ درواقع بهانه‌ای پیدا می‌کنند تا به‌واسطه دفاع از شورای نگهبان حرف‌های خودشان را بزنند.» وزیر کشور دولت اصلاحات در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به وضعیت بحرانی منطقه و دیپلماسی موفق دولت، می‌گوید وقتی ما می‌توانیم با تعامل و خردمندی و هوشیاری مشکلات بین‌المللی را به‌گونه‌ای رقم بزنیم که آن نگاه بدبینانه جامعه جهانی را به یک نگاه قابل قبول تبدیل کنیم، عقل به ما می‌گوید در داخل هم می‌توان همین کار را انجام داد.

اشاره: مداحان سودای سیاست در سر دارند. چه از فهرست انتخاباتی‌شان برای انتخابات هفتم اسفند و چه نطق‌های سابق و اخیرشان در منبرهای مذهبی نیز مصداق همین مسئله است که مداحان اهل‌بیت بیش از هر زمان دیگری خلعت سیاسی را در قامت خود اندازه دیده‌اند. واقعیتی که از قضا طی چند روز گذشته با موضع‌گیری مراجع عظام قم و جمعی از مسئولان خانه مداحان نیز روبه‌رو شده است که در آن میان می‌توان به انتقادات مکرر محسن طاهری، مدیر عامل این سازمان، و توصیه جدی آیت‌الله مکارم شیرازی درباره سیاسی‌نشدن مداحان اشاره کرد؛ با وجود این، همچنان هستند تریبون‌هایی در مراسم مذهبی که در آن حاشیه‌ها بر متن غلبه پیدا می‌کنند و نقل از سیرت معصومین و انبیا در میان شعار‌های سیاسی و جناحی کمرنگ می‌شود. حجت‌الاسلام‌والمسلمین رسول منتجب‌نیا در گفت‌وگویی با «بهار» به همین موضع پرداخته است که عرصه مداحی کشور از ابتدای انقلاب تاکنون با چه تحولاتی روبه‌رو شده است و فراتر از آن چه عواملی دست‌به‌دست هم داد تا مداحان کشور دچار جناح‌بندی سیاسی شوند. آن‌چنان‌که او می‌گوید، ورود مداحان به عرصه سیاسی به فرهنگی تبدیل شده که معطوف به تبلیغات سیاسی برخی جناح‌های سیاسی شده است و باید هرچه زودتر مقدمات مقابله با فرهنگ سیاسی‌کاری مقابله شود. کمااینکه در زمان امام(ره) مداحان وجود داشتند، ولی کشور ما کشور مداحی نبود و اگر بنا بود مراسمی باشد باید دانشمندان و اندیشمندان سخن می‌گفتند و با مردم حرف می‌زدند و اگر کسی چاپلوسی و تملق می‌کرد، امام(ره) با او برخورد می‌کرد و اجازه نمی‌داد چاپلوسان و متملقان به مداحی بپردازند.