جنگ روایت‌ها

تجربه بسیاری از جنگ‌ها نشان داده است که با توقف درگیری نظامی، رقابت در عرصه دیگری آغاز می‌شود؛ عرصه روایت‌ها، تفسیر‌ها و برداشت‌هایی که از جنگ و پایان آن شکل می‌گیرد. در این مرحله، میدان تقابل از جغرافیای نظامی به ذهن و ادراک عمومی جامعه منتقل می‌شود.

در میانه جنگ «رمضان»، پدیده‌ای در فضای رسانه‌ای کشورمان شکل گرفت که به‌سرعت مرز‌های داخلی را درنوردید و به موضوعی قابل توجه در سطح بین‌المللی بدل شد. ویدئوی درخواست یک دختر بچه برای «موشک صورتی» و تصویر پاسخ نمادین به آن ازسوی نیروی هوا و فضا، در ابتدا به منزله یک روایت انسانی و خلاقانه از جنگ مورد استقبال قرار گرفت. این تصویر با بهره‌گیری از زبان عاطفه و نماد، توانست نوعی هم‌ذات‌پنداری عمومی ایجاد کند و در زمانی کوتاه، به یکی از پرمخاطب‌ترین محتوا‌های مرتبط با جنگ تحمیلی تبدیل شود. با این حال، آنچه این پدیده را به یک مسئله راهبردی تبدیل کرد، تداوم و تعمیم آن در قالب رژه‌های خیابانی با سلاح‌ها و تجهیزات صورتی‌رنگ و حضور دختران در قالبی نزدیک به الگو‌های بصری شبکه‌های اجتماعی بود؛ رخدادی که به‌سرعت در رسانه‌های خارجی بازتاب یافت و تفاسیر متنوع و گاه متعارضی را برانگیخت. در این چارچوب، این پرسش برای هر مخاطب اهل بصیرتی شکل می‌گیرد که «صورتی‌نمایی جنگ» تا چه حد می‌تواند به مثابه یک ابزار مشروع و کارآمد در سیاست‌گذاری رسانه‌ای و جنگ شناختی تلقی شود و در چه نقطه‌ای به عاملی برای تحریف ادراک عمومی از واقعیت‌های جنگ بدل می‌شود. اهمیت این پرسش از آن رو است که کشورمان در محیطی ژئوپلیتیکی با سطح بالای تهدید‌های ترکیبی قرار دارد و مدیریت افکار عمومی در چنین وضعیتی، بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی به شمار می‌آید. هرگونه خطا در این حوزه، می‌تواند به کاهش تاب‌آوری اجتماعی، افزایش شکاف ادراکی و به طور کلی، تضعیف سرمایه اجتماعی منجر شود. از این منظر، بررسی دقیق ابعاد این پدیده و ارائه چارچوبی برای هدایت هوشمندانه آن، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

دشمنان می‌خواهند با نشان دادن صحنه‌های دلخراش و انتشار اخبار کذب و اغراق‌آمیز، افکار عمومی جهان را علیه ایران تحریک کنند و چهره‌ای خشن از حوادث ارائه دهند تا فشارهای سیاسی را افزایش دهند

بررسی ساده و سطحی اظهارات و موضع گیری ها و روایت‌های کاترین شکدم در طول این سال‌ها ما را با یک واقعیت رسانه‌ای آشنا می‌کند و آن این است که شکدم روایتگر سیالی است که هیچ روایت معتبری ندارد

مسئله واقعی این است که بخشی از نیروهای سیاسی کشور، در اثر سال‌ها شکست تحلیلی، تناقض‌گویی و گسست از جامعه، به‌جای نقد سازنده، به انتشار ناامیدی روی آورده‌اند.

به‌جای القای این گزاره که اگر جنگ شود، مقصر خودمانیم، باید واقع‌بینانه پذیرفت که دشمنی دشمن واقعیتی انکارناپذیر است؛ و اتفاقاً همین واقع‌بینی است که امنیت ایران را تاکنون حفظ کرده است.

وقتی در جنگی نابرابر، کشور متجاوز که حمایت تمام جبهه غرب را پشت خود دارد به هیچکدام از اهدافش نمی‌رسد، یعنی پیروزی با کشوری بوده که در حال دفاع مشروع از خود بوده و توانسته در ۱۲ روز ضربات مخرّب و بازدارنده‌ای به طرف مقابل وارد کند.