امام خمینی«ره» - صفحه 7

علی علوی‌سیستانی چکیده: غرب جدید در سه مرحله متوالی و هر بار با چهره‌ای متفاوت وارد ایران شده است: در مرحله نخست،‌ از اوایل عصر صفویه تا ابتدای قاجار و با چهره تبلیغی – مسیحی در مرحله دوم، از ابتدای قاجار تا آستانه کمی پس از آن و با چهره فکری – نرم‌افزاری وارد شد موضع عالمان شیعه با هر کدام از چهره‌های متفاوت غرب موضعی مناسب با همان چهره بود. این جریان با چهره فکری – نرم‌افزاری غرب در سه مرحله و هر بار به شیوه‌ای متفاوت روبه‌رو شده است: نخست به شکل توصیفی به گزارش آن، در گام دوم به انتقاد از آن و نهایتا در گام سوم به تأسیس طرح و برنامه در برابر آن می‌پردازد. این نوشته به اجمال به سومین مرحله (غرب‌شناسی اثباتی) می‌پردازد. واژگان کلیدی: غرب‌شناسی، انقلاب اسلامی، امام خمینی،‌ ایران، نهضت مشروطیت.

یوسف فتحی / عضو هیأت علمی دانشگاه زنجان چکیده: نویسندۀ این مقاله می‌کوشد تا نسبت‌های سه‌گانۀ اخلاق و سیاست؛ یعنی جدایی بین اخلاق و سیاست؛ اصالت اخلاق و تبعیت سیاست و اصالت سیاست و تبعیت اخلاق را رد نموده، به طرح و بررسی نسبت دیگری با عنوان «یگانگی اخلاق و سیاست» بپردازد. وی پیش‌فرض هر سه دیدگاه فوق را تفکیک حوزۀ اخلاق و سیاست می‌داند. براساس دیدگاه چهارم یک حقیقت بیشتر وجود ندارد که از چشم‌اندازهای مختلف به آن نظر می‌شود. این دیدگاه به جامعیت دین و فطرت انسان و همپوشانی آنها بازگشت می‌نماید. این مقاله، مسألۀ اقبال و ادبار در عقل و جهل را به دو جریان تاریخی حق و باطل در زندگی انسان مربوط دانسته، امر توسعه یا به عبارت بهتر، تعالی و انحطاط انسان و جامعه را به ظهور هر یک از آنها وابسته می‌داند. در پایان نیز با طرح اجمالی ویژگی‌های جامعۀ توحیدی اسلامی، این جامعه را مرحلۀ به فعلیت رسیدن قوای عقلانی ـ رحمانی انسان می‌داند. فهم اینکه اخلاق و سیاست در واقع یکی است، به فهم ما از دین و انسان بازمی‌گردد. واژگان کلیدی اخلاق، سیاست، دین، انسان، اعتدال، جامعۀ توحیدی مقدمه: ماندگاری فرهنگ‌ها، شکوفایی تمدنها، ترقی جوامع و تربیت انسانهای با فضیلت در سایۀ اخلاق و سیاست الهی میسر است و در مقابل، انحطاط و فروپاشی آنها نیز ناشی از پسرفت و انحراف از اخلاق و سیاست الهی می‌باشد. میزان ارزشمندی و اهمیت هر امری بستگی به میزان نیاز به آن دارد. از این رو، چون اساس و منشأ بسیاری از نیازهای انسان در وجود وی واقعی و فطری می‌باشد، به فعلیت رسیدن آنها به تعلیم و تربیت نیازمند است؛ زیرا نیاز، ارزش تولید می‌کند و ارزش، رفتار را به وجود می‌آورد. واقعی یا کاذب بودن احساس نیازها نیز تابع معارف انسانها است و معارف انسانها تابع شیوه‌های تعلیم و تربیت، نظام آموزش و پرورش و نوع جهان‌بینی حاکم بر آن است. بنابراین، اگر نظام تعلیم و تربیت منبعث از نگرش سیستمی نسبت‌های سه‌گانه اخلاق و سیاست باشد، جهت‌گیری اخلاقی و سیاسی انسان، متفاوت از جهت‌گیریهای وی با نگرش‌های دیگر خواهد بود؛ زیرا انسان تحت تأثیر نظام فردی1، نظام اجتماعی2 و نظام آفرینش3 ـ نظام فطرت ـ است. از این رو، انسان با توجه به نحوۀ تعلیم و تربیت و خودسازی، قادر به سامان‌دهی نظام فردی، اجتماعی و آفرینش است (رفیع‌پور، 1377: 29). پس نوع تعلیم و تربیت انسان به این سه نظام وابسته است. اشکال زیر، گویای این مطلب هستند. در نظام توحیدی، نظام فردی و اجتماعی، تحت تأثیر نظام ازاویی و به سوی اویی قرار می‌گیرد. پس انواع نظام‌های اخلاقی ـ سیاسی از هم قابل تفکیک هستند: نظام اخلاقی ـ سیاسی فردگرا، نظام اخلاقی ـ سیاسی جامعه‌گرا و نظام اخلاقی ـ سیاسی توحیدی. اندیشۀ حضرت امام در قالب نوع سوم قرار می‌گیرد. نویسنده قصد دارد اخلاق و سیاست را از منظر امام خمینی قدس سِرُّه ـ به عنوان یکی از حکمای حکمت متعالیه ـ مورد بررسی قرار دهد. دربارۀ نسبت اخلاق و سیاست سه دیدگاه وجود دارد ـ جدایی اخلاق و سیاست، تبعیت اخلاق از سیاست و تبعیت سیاست از اخلاق ـ که هر سه دیدگاه از نظر امام خمینی قدس سِرُّه، مردودند؛ چرا که همۀ آنها حوزه اخلاق را از حوزۀ سیاست جدا می‌دانند. از این رو، در این نوشتار مسألۀ «یگانگی اخلاق و سیاست» مطرح و این سؤال طرح شده است که در اندیشۀ امام خمینی قدس سِرُّه، اخلاق و سیاست از چه جایگاهی برخوردار هستند و اینکه در اندیشۀ ایشان، سیاست، اخلاق‌محور است یا اخلاق، سیاست‌محور؟ و اینکه این رابطه، خدامحورانه است یا انسان‌مدارانه؟ بنابراین، این پژوهش به دنبال آن است که اثبات کند اولاً: اخلاق و سیاست در اندیشۀ امام خمینی یک واقعیت هستند که از دو چشم‌انداز به آنها نظر می‌شود و ثانیاً: در اندیشۀ ایشان، سیاست و اخلاق خدامحورند.

محمود اصغری چکیده: آن چه که در اندیشه‌ی دفاعی امام خمینی (قدس‌سره) بسیار حائز اهمیت است، تلفیق آرمان‌گرایی با واقع‌گرایی است، که برگرفته از اعتقاد و باور ایشان به اسلام و آموزه‌های اسلامی است. امام خمینی (قدس‌سره)، در عین وفاداری به آرمان‌ها در دفاع از اسلام و ارزش‌های اسلامی، آن‌چنان واقع‌گرایانه به رویدادهای اجتماعی می‌نگرد که گویا یک مشاهده‌گر تجربه‌گرا آنها را ردیابی می‌کند. در واقع امام (قدس‌سره) بالاترین اهتمام خود را بر آن نهادند که با حفظ آرمان‌های بلند اسلامی، شرایط سیاسی زمانه را با تمام پیچیدگی‌های خود دریابند و براساس شیوه‌هایی نو، راهی برای تحقق آرمان‌ها بیابند. نویسنده بر این باور است که آن چه که نقطه‌ی تمایز اندیشه‌ی دفاعی امام خمینی (قدس‌سره) را تشکیل می‌دهد تلفیق آرمان‌گرایی با واقع‌گرایی است که توانست در دوران انقلاب اسلامی، به ویژه در دوران هشت سال دفاع مقدس، کارامدی خود را به خوبی به اثبات برساند؛ تا جایی که به تعبیر خودشان «ما در جنگ ریشه‌های انقلاب پربار اسلامی‌مان را محکم کردیم». واژگان کلیدی: امام خمینی (قدس‌سره)، دفاع، آرمان‌گرایی، واقع‌گرایی، مقاومت، مبارزه، ایران. مقدمه: نهضت کم‌نظیری را که امام (قدس‌سره) رهبری کرد و آن را به پیروزی رساند، رستاخیز بزرگی بود که ذهن و زندگی بخش قابل توجهی از انسان‌های این عصر و زمانه را دربرگرفت و امواج خروشان طوفانی که از ایران اسلامی برخاست، از یکسو، صخره‌های پندار محافظان نظم نوین حاکم بر جهان امروز را لرزاند و از سوی دیگر، دریای دل فسرده‌ی محرومان و تحقیرشدگان تاریخ را به تلاطم واداشت. طبیعی است که دوستی‌ها و دشمنی‌ها نسبت به سلسله جنبان این نهضت و میراث او، که جمهوری اسلامی است، به بزرگی خود نهضت باشد. جنگ تحمیلی عراق علیه نظام اسلامی ایران، که در واقع تهاجم شرق و غرب را علیه این نظام در پی داشت، بیان‌گر همین معناست. پرسش‌های اصلی متن، که مرکز ثقل این پژوهش را تشکیل می‌دهد، عبارتند از این که: «امام خمینی (قدس‌سره) چه روشی را برای دفاع از آرمان‌های مقدس خود، که همان دفاع از آرمان‌های مقدس اسلامی است، در دوران جنگ تحمیلی برگزیدند؟؛ منابع و مبانی این اندیشه‌ی دفاعی چیست؟؛ و از چه راهبردهایی برای دست‌یابی به هدف بهره گرفتند؟». نویسنده بر این باور است که انتخاب رویکرد دینی در دفاع توسط امام خمینی (قدس‌سره) آزمونی عینی بود در کارامدی تلفیق آرمان‌گرایی با واقع‌گرایی به عنوان مظهر نواندیشی در فرایند تاریخی حرکت‌های احیاگرانه جهان در عصر کنونی. از این رو، ضرورت ایجاب می‌کند تا میراث عظیم فکری، عملی دفاعی این شخصیت عظیم به نسل حاضر و آیندگانی که از پی خواهند آمد منتقل شود. این نوشتار در دو بخش به این مهم خواهد پرداخت.

سیدجواد ورعی اشاره: سوم اسفند مصادف با صدور پیام تاریخی (سال 1367) حضرت امام به روحانیون، مراجع، مدرسین، طلاب و ائمه جمعه و جماعات کشور یا همان "منشور روحانیت" بود. این پیام و موضوعات مهم مطرح شده در آن، نقطه عطفی در تبیین جایگاه و رسالت روزآمد روحانیان بشمار می‌رود. بدین مناسبت دیدگاه کلی حضرت امام راجع به جایگاه و رسالت روحانیت توسط یکی از اساتید حوزه علمیه قم در دو قسمت مورد بررسی قرار می‌گیرد در بخش اول جایگاه و نقش روحانیت از دیدگاه امام مورد بررسی قرار گرفت و اینک در قسمت پایانی، تکلیف و رسالت این صنف مورد کنکاش قرار می‌گیرد: