فرهنگ / مهندسی فرهنگی - صفحه 2

نویسنده: احمد کارگر / دانشجوی دکترای سنجش افکار چکیده: هدف از اجرای این تحقیق، بررسی شیوه‌های اشاعه فرهنگ و تفکر بسیج در بین دانش‌آموزان است. جامعه آماری تحقیق را دانش‌آموزان بسیجی و غیربسیجی مدارس راهنمایی و دبیرستانهای سراسر کشور تشکیل داده‌اند. تحقیق به روش پیمایش (survey) و با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته و اجرا شده است. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از بسته نرم‌افزاری spss صورت گرفته است. قابلیت اعتماد (reliability) پژوهش با استفاده از آماره آلفای کرونباخ و اعتبار (validity) با به کارگیری روشهای متداول آماری و دقت در نمونه‌گیری به شیوۀ علمی، مصاحبه با خبرگان و استفاده از آماره تحلیل عاملی (factor analysis) محاسبه شده است. نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره نشان داد که متغیّرهای نگرش خانواده، فرهنگ جامعه، گروه دوستان، مدرسه، جنس، مقطع تحصیلی و نوع عضویت در بسیج، با شیوه‌های اشاعه رابطه معنادار دارند. مهم‌ترین متغیّر تأثیرگذار بر شیوه‌های اشاعه فرهنگ و تفکر بسیج، فرهنگ جامعه و پس از آن به ترتیب: متغیّرهای گروه دوستان، خانواده، مدرسه و متغیّرهای پیشینه‌ای مقطع تحصیلی و عضویت بوده است. واژگان کلیدی: فرهنگ، تفکر، اشاعه، فرهنگ و تفکر بسیجی.

مینا یوسفی اشاره: مرتضی طلایی طی این چند سالی که در شورای شهر تهران حضور دارد، مسائل اجتماعی را دغدغه اصلی خود قرار داده و سعی می‌کند برای هر مشکلی در جامعه یک راهکار مدنی ارائه کند، در هر مجلسی از دیدگاه اجتماعی سخنرانی می‌کند و داعیه دارد آنگاه که رئیس پلیس نیروی انتظامی تهران بوده، نیز همین قدر برخورد نرم و فرهنگی را در دستور کار خود و همکارانش داشته است. رئیس کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر اما فراموش نکرده که طرح جمع‌آوری دیش‌های ماهواره در زمان او آغاز شد. او اما امروز بیش از هر زمان دیگر «برخورد سلبی» با ماهواره را نه تنها بی‌فایده بلکه آسیب‌زا می‌داند؛ شاید از این روست است که در هفته‌های گذشته هر از گاهی شاهد انتقاد صریح او از نحوه عملکرد نیروی انتظامی در اجرای طرح مبارزه با ماهواره بوده‌ایم. اما باز شاید به خاطر همین روحیه او و خودداری‌اش از ورود به مباحث چالش‌برانگیز است که با وجود سه هفته انتظار در نهایت ناچار به انجام این گفت‌وگو به صورت مکاتبه‌ای شدیم.

زهره سعیدی مقدمه: فرهنگ یکی از مهمترین حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی کشور محسوب می‌شود که متأسفانه در بسیاری از بخش‌ها مورد غفلت و نادیده انگاشته شده است. ایجاد بسترهای مناسب برای فعالیت‌های فرهنگی در کشور امروزه بیش از هر فعالیت دیگری باید مورد استقبال اندیشمندان و مسئولان اجرایی قرار گیرد. «مهندسی فرهنگی» یکی از شاخه‌های مهم مدیریت فرهنگی کشور است. به این اعتبار شورای عالی انقلاب فرهنگی چند سالی است که در تلاش برای تدوین نقشه مهندسی فرهنگی کشور برآمده است. «دکتر بابک نگاهداری، معاون نظارت و راهبردی شورای عالی انقلاب فرهنگی» یکی از چالش‌های عمده در اجرای نقشه مهندسی فرهنگی کشور را نوع نگاه به حوزه فرهنگ کشور می‌داند، مقام معظم رهبری نیز در سخنرانی‌های خود بارها به مظلومیت حوزه فرهنگ کشور اشاره داشته‌اند. دکتر نگاهداری در گفت‌و‌گوی خود با ایران تأکید می‌کند که باید دیدگاه مسئولان و مدیران دستگاه‌ها، نهادها و صاحب‌نظران به حوزه فرهنگ از یک نگاه مصرفی صرف به یک دیدگاه «هویت‌ساز» تغییر کند تا نقشه مهندسی فرهنگی کشور به بهترین نحو ممکن اجرایی شود. پای صحبت دکتر بابک نگاهداری درباره مهندسی فرهنگی می‌نشینیم.

فاطمه امین‌پور کارشناس ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه باقرالعلوم و پژوهشگر. اشاره: برای اینکه فرآیند فرهنگ پذیری رخ دهد و رفتاری خاص به بخشی از فرهنگ یک جامعه تبدیل شود، در گام نخست، جامعه باید آن را به عنوان یک هنجار بپذیرد و سپس نزد افراد جامعه به یک ارزش تبدیل گردد. مقدمه: فرهنگ پذیری، فرآیندی است که در آن، انسان ها بر اثر ارتباط با فرهنگ های گوناگون، فرهنگی را می پذیرند. به دیگر سخن، تحت تأثیر فرآیند فرهنگ پذیری، یک فرهنگ در جامعه شکل می گیرد و تثبیت می شود. چون فرهنگ پذیری، نخستین و عمیق ترین مرحله پذیرش فرهنگ است، اهمیت فراوانی دارد و برای رفع بسیاری از آسیب های اجتماعی، لازم است به طور اساسی بدان توجه شود. بنابراین، در کنار توجه به بعد نظری فرهنگ پذیری، به بعد عملی و کاربردی آن نیز باید توجه و دقت کرد. در این میان، صدا و سیما که بانفوذترین ابزار فرهنگ پذیری در جامعه امروز به شمار می رود و گاه تأثیری بیش از خانواده بر جای می نهد، وظیفه دارد در جهت تقویت فرهنگ پذیری دینی گام بردارد. پژوهش حاضر به دنبال یافتن پاسخ این پرسش اصلی است که اصول لازم در فرهنگ پذیری و حفظ هویت اسلامی ـ ایرانی کدام است؟ و تهدیدها و آسیب های موجود در مسیر فرهنگ پذیری دینی کدامند؟ این مقاله، در گام نخست به تبیین فرهنگ پذیری، ارتباط آن با هویت انسان و نقش رسانه در این فرآیند می پردازد و این پدیده را از جنبه های گوناگون تحلیل می کند. در بخش اصلی نیز پس از بررسی فرهنگ و فرهنگ پذیری دینی و اصول حاکم بر آن، فرآیند فرهنگ پذیری در ایران را آسیب شناسی و تهدیدها و آسیب های پیش روی آن را شرح می دهد.

نویسنده: علی لاریجانی اشاره: بررسی دقیق عملکرد دولت دهم در حوزه فرهنگ این حقیقت تلخ را نشان می‌دهد که دولت دهم دارای ضعف جدی و ساختاری در حوزه فرهنگ است و این موضوع متاسفانه در دولت نهم نیز وجود داشت و این امر به دلیل این است که دولت دهم ‌استراتژی دقیق و منطبق با ارزش‌های انقلاب و اسلام در حوزه فرهنگ ندارد و دچار تشتت است

علی باقی نصر‌آبادی / عضو هیأت علمی پژوهشکده تحقیقات اسلامی چکیده: اصطلاح «جهانی شدن» که در دهه‌های پایانی قرن بیستم پا به عرصۀ گفتمان‌های اجتماعی گذاشت و توانست در زمانی کوتاه توجه متفکران جهان را به سوی خود جلب کند، از جمله مفاهیم فرهنگی - اجتماعی است که به شدت مناقشه‌برانگیز است، از این‌رو نظریات و دیدگاه‌های متفاوتی در رابطه با چیستی و شناخت این پدیده به وجود آمده و در نتیجه سؤالات گوناگونی در زمینۀ آثار و پیامدهای آن در ابعاد مختلف اجتماعی پیش‌روی اندیشمندان و محققان قرار داده است که از مهم‌ترین پرسش‌ها، پرسش از ماهیت و ابعاد جهانی شدن و دیدگاه‌های پیرامون آن و راه‌کارها و استراتژی مناسب جهت مواجهه و مقابله با این پدیده است. واژگان کلیدی: جهانی شدن، جهانی‌سازی، فرهنگ مقدمه: جهانی شدن هم به عنوان یک اندیشه و هم به عنوان یک واقعیت اجتماعی، پدیده‌ای قدیمی محسوب می‌‌شود، ولی جهانی شدن با مفهوم و کارکردهای امروزین آن پدیده‌ای است کاملاً جدید و در واقع مبنای شکل‌گیری دوره جدیدی از تاریخ بشر محسوب می‌شود. لذا اصطلاح جهانی شدن در دهه‌های پایانی قرن بیستم به ویژه پس از فروپاشی شوروی سابق پا به عرصۀ گفتمان‌های فرهنگی - اجتماعی گذاشت و توانست در مدت کوتاهی ج‍زء فراگفتمان‌های عصر قرار گیرد و توجه اندیشمندان جهان را به سوی خود جلب کند. جهانی شدن پدیده‌ای است که بروز آن در عصر حاضر موجب تغییر و تحولات بسیاری در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در عرصۀ بین‌الملل شده و کشورهای بسیاری را به چالش کشانده است. در این وضعیت سؤالات اساسی این نوشتار آن است که جهانی شدن از منظر فرهنگی چیست؟ خاستگاه و تاریخچۀ آن کدامند؟ دیدگاه‌ها و ماهیت جهانی شدن چیست؟ از چه ابعادی برخوردار است. اصول و مبانی حاکم بر جهانی شدن فرهنگ کدام است. پیامدهای آن و در نهایت اتخاذ استراتژی مناسب جهت مواجهه، تعامل و مقابله با جهانی شدن بررسی می‌شود.

«نشریات باید زبان آزادی‌های فردی و اجتماعی جامعه باشند» «اسلامی که ما از آن سخن می‌گوییم، آن اسلامی است که بتواند مشکلات را حل بکند و معیارهای اساسی در شناخت آن هم وجود داشته باشد... این اسلام با اندیشه مخالف، مخالفتی منطقی دارد نه امنیتی...» سیدمحمد خاتمی چکیده: این مقاله تذکراتی را که از طرف معاونت امور مطبوعاتی و تبلیغاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی سالهای 1374، 1375، 1376 به مطبوعات داده شده، مورد بررسی قرار داده است. این تذکرات به دو دسته تفکیک شده است که نخست، تذکراتی که از سوی معاونت فرهنگی اداره کل مطبوعات داخلی (بعضاً توسط شخص مدیرکل و حتی معاون وزیر) به مطبوعات داده شد و دوم، تذکرات، توقیف‌ها و حتی لغو پروانه‌های بعضی نشریاتی که توسط هیات نظارت بعمل آمد. همه این تذکرات بعد از کدگزاری و مقوله‌بندی مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. در پایان، این مقاله می‌کوشد نتیجه‌گیریهایی از روابط بین این تذکرات و اعمال سلیقه بدست دهد. کلمات کلیدی: تذکرات، لغو، توقیف، هیات نظارت، مطبوعات، قانون، سلیقه، معاونت فرهنگی، مسایل سیاسی، مسایل اخلاقی

حاجی حسن‌پور مقدمه: ظلم که اصطلاح مقابل عدل است حکایت از این دارد که هرآنچه متعلق آن است در جایگاه خود قرار نداشته و در تضاد با عدل است. به تعبیر دیگر از آنجا که عدل به معنای جای گیری هر چیز در جایگاه خود است ظلم که متضاد آن است به معنای نبودن هر چیز در جایگاه خویش است. یکی از اهداف بلند و آرمان های انبیاء الهی این بوده است که در اجتماع عدالت را برقرارنموده و با تمام نمادها و نمودهای ظلم اعم از اجتماعی، اقتصادی و... که در برهه هایی از تاریخ به یک فرهنگ بدل گشته بود مبارزه نمایند. خداوند در این باره چنین می فرماید: «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط» (1) (ما پیامبرانمان را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها کتاب و ترازو را نیز نازل کردیم تا مردم به عدالت عمل کنند). ظلم فرهنگی که یکی از مصادیق انحرافات اجتماعی می باشد ظلمی است که همواره انبیاء با آن مقابله نموده اند و برای برون رفت بشر از این ورطه ضدانسانی تلاش کرده اند. این نوع از ظلم که در همیشه تاریخ بشر وجود داشته، در دنیای امروز از کم و کیف بیشتری برخوردار گردیده و در قالب ها و با ابزارهای متنوعی صورت می پذیرد.