نهضت انتظار

اگر قرار باشد، ظهور از طريق زمينه سازاني مهيا گردد، بدون شک جوانان مومن انقلابي در صف اول کساني هستند که از آنان انتظار مي‌رود در ماجراي زمينه سازي ظهور نقش کليدي را بر عهده بگيرند.

سیدمحسن طباطبایی‌فر / دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد علوم سیاسی مؤسسه آموزش عالی باقرالعلوم علیه‌السلام ـ چکیده: غیبت امام دوازدهم و کوتاه دستی جامعه شیعی از نظام مطلوب خود از سویی، و ضرورت حفظ حداقل‌هایی از سازماندهی، امکانات، موقعیت‌ها و فرصت‌ها برای شیعیان در حکومت‌های غیر شیعی از سوی دیگر، همکاری علمای شیعه با حکومت‌های موجود را ضروری می‌کرد. با وجود آن که در طول غیبت صغرا بیشتر همت علما صرف اثبات امامت و غیبت امام مهدی علیه‌السلام گردید، اما با شروع غیبت کبرا و اوج‌گیری جایگاه علما در میان شیعیان، بحث همکاری آنان با حکومت‌های موجود، و چیستی و چرایی آن، به یکی از سرفصل‌های مهم در اندیشه سیاسی شیعه تبدیل گردید. در این مقاله، مسأله همکاری علما با سلاطین و حدود و ثغور این همکاری‌ها بررسی شده است. واژه‌های کلیدی: غیبت، اندیشه سیاسی شیعه، سلطان عادل، سلطان جائر.

اشاره "خرافه" آن زمان در برابر "حقيقت" قرار مي‌گيرد و در تعارض و تنافي با آن واقع مي‌شود كه برداشت‌هاي نامتجانس با دين سر بر مي‌آورند و افراد و گروه‌ها در پي تحقق اهداف خاص به صورت نشر افكار و دستيابي به منافع اقتصادي و سياسي برمي آيند. در چنين حالتي خورشيد دين در محاق قرار مي‌گيرد و ابرهاي سياه اوهام از تابش آن جلوگيري مي‌كنند. به تعبيري ديگر تعاليم، قوانين، معارف و ارزش‌هاي ناب و خالص اسلام? وقتي به شرح و تبيين صحيح در نيايند و حقايق الهي را نمايان نسازند، خرافه‌ها به تاخت و تاز و ميدان‌داري مي‌پردازند و هر روز از گوشه‌اي فكري بر مي‌خ?زد و اعتقادي را به وجود مي‌آورد و به گمراه سازي و ضلالت زايي مي‌انجامد. خرافات از ديرباز تاكنون آفت‌ها و آسيب‌ها آفريده‌اند و بلاي جان پيروان دين شده‌اند و بر سر راه نشر حقايق اسلامي مانع ايجاد كرده‌اند. گسترش خرافه‌هاي راه يافته به دين شامل موضوعات مختلف? مي‌باشد كه تفكر انحراف? درباره انتظار منجي موعود از آن ميان است. اين خرافه‌ها علاوه بر ايجاد تفكرات انحرافي، به سر برآوردن گروه‌هاي شياد سياسي و نفع طلب اقتصادي نيز منتهي شده است كه با ادعاي ارتباط با امام زمان و مذاكره و مشاوره با او آغاز شده و تا ادعاي مهدي موعود بودن گسترش يافته است! به منظور جلوگيري از رشد خرافات و موهومات بايد به نقد و بررسي خاستگاه آنها كه تفكرات انحرافي درباره انتظار و مهدويت مي‌باشد بپردازيم اين روش مقابله با انحرافات ناشي از برداشت‌هاي سطحي و خرافي از اين موضوع، بسيار مؤثر و موجب آگاهي و بينش نسل جوان مي‌باشد. آنچه پيش رو داريد، برخي از انديشه‌هاي امام خميني درباره انتظار و مهدويت است كه راهي به سوي نور آگاهي و بينش مي‌باشد و جوانان را با عمق فاجعه‌اي كه سالها اسلام را رنج مي‌داده و مانع نشر افكار زلال امام خميني و ياران فداكارش از جبهه علماي مبارز و انقلابي بوده و با هدف استقرار حكومت اسلامي در عصر انتظار مخالفت مي‌ورزيده است، آشنا مي‌كند.

حسین کریم‌زاده مقدمه: انسان ها به طور فطری قدرت تشخیص خوب از بد و گرایش به کمالات دارند. این گرایش ذاتی انسان به کمال است که خوبی را فضیلت می شمارد و از بدی ها به عنوان رذیلت گریزان است؛ همچنین براساس همین قدرت تشخیص سعادت و خوشبختی را در کمالات خود و جامعه می بیند و برای اصلاح خود و جامعه تلاش می کند. اما از آنجا که برخی از عوامل درونی و بیرونی مانع از تحقق این خوشبختی و سعادت بشر است و برخی از انسان ها برخلاف فطرت خویش گام برمی دارند و بدی و زشتی را برمی گزینند، مسئله اصلاح انسان و جامعه از سوی انسان های صالح مطرح می شود. انسان های صالح دوست دارند تا محیطی متناسب با کمالات و خوبی ها فراهم آورند و با هرگونه مانع به عنوان فساد مبارزه کنند. با همه تلاش هایی که انسان های صالح از پیامبران(ع) خردمندان انجام دادند، جامعه انسانی نتوانسته است بر فساد و تباهی پیروز شود و حتی به عللی فساد و تباهی گسترده تر و شمار فاسدان و مفسدان افزایش چشمگیری یافته است به طوری که اکثریت جامعه بشری را تشکیل می دهند. اینجاست که مسئله منجی بشریت مطرح می شود و انتظار انسان صالح و مصلح که بتواند جامعه بشری را نجات دهد، به عنوان یک آرمان مقدس در همه جوامع بشری در طول تاریخ شکل می گیرد. نویسنده در این مطلب بر آن است تا با مراجعه به آموزه های وحیانی اسلام مسئله انتظار منجی مصلح کل را تبیین کند و نقش منتظران را بیان نماید.

عبدالله ابراهیم‌زاده آملی / عضو هیأت علمی پژوهشکده تحقیقات اسلامی چکیده: در این مقاله با نگاهی نو به اندیشه مهدویت، هم بالندگی این اندیشه روشن می‌شود و هم بالندگی اصل مکتب تشیّع و حقّانیت آن؛ چرا که یکی از نشانه‌های مهم حقانیت و اصالت یک مکتب و آیین، نگاه منطقی و معقول به مسائل و پردازش واقع‌بینانه و قابل قبول آن است. یکی از مسائل مهم مورد پذیرش و پردازش ادیان و مکاتب این است که آیا آیندۀ بشر روشن و امیدبخش است یا تیره و ناامیدکننده؟ گرچه اکثریت ادیان و مکاتب و دانشمندان، آینده بشر را روشن و امیدوارکننده می‌دانند ولی از میان آنها، اسلام و از میان مذاهب اسلامی، شیعه بالنده‌ترین و برترین نگاه و پردازش را نسبت به مسئله مزبور دارد. جایگاه اعتقادی اندیشه مهدویت در نگاه شیعی، اعتقاد به موعود زندۀ مشخّص، تبیین شفاف و مستدل مسئله و امکان ارتباط با موعود شیعی، از نشانه‌ها و دلایل روشن بالندگی اندیشه مهدویت شیعی است. نیز آموزه‌های اندیشه مهدویت شیعی بسیار بالنده و پردازش آن نیز بی‌نظیر است. از جمله مهم‌ترین آن آموزه‌ها عبارتند از: فرهنگ انتظار یا انتظار فرج، عدالت محوری و آرمان رهایی مظلومان و مستضعفان. واژگان کلیدی: آینده، اندیشه مهدویت، مهدی، موعود، انتظار، عدالت، مستضعفان.

غلامرضا بنی‌اسدی اشاره: آدم‌ها همیشه منتظرند. منتظر مردی که از راه برسد و وضع موجود را به وضع مطلوب تبدیل کند. در این میان، اما انتظار مثل آب می‌نماید که همه از هر فرقه و ملت و نژادی نیاز با آن را با همه تشنگی خویش احساس می‌کنند. گروهی تسلیم تشنگی شده، قدم از قدم برنمی‌دارند و نشستن را ترجیح می‌دهند و حتی، پی‌جویی برای رسیدن به آب را کفر می‌دانند. نشستن، فضیلت آنان شده است! بی‌آنکه قرآن را خوانده باشند که «فضل‌ الله المجاهدین علی القاعدین اجراً عظیما». آنان منتظرند اما منتظر منفعل، دست‌هاشان بالا رفته است تا آن مرد نورانی از راه برسد و یا مرگ!، گروهی دیگر اما، «انتظار ایستا» را برنمی‌تابند. انتظار، در مدرسه آنها، پویاست. به تحرک وا می‌داردشان. پی‌جوی آب، از قلب تا قاف می‌کشاندشان. کسی سراغ ندارد آنها از پا ایستاده باشند. انتظار را فصلی و فرصتی برای بلوغ می‌دانند. آدم‌ها همیشه منتظرند، منتظر آبی که از زمزم کعبه به لهجه اذان بجوشد و عطش را از لب‌ها بشوید. ما نیز پی‌جوی منتظر و معرفت انتظار همراه دکتر سلطانی، عضو هیئت علمی دانشگاه می‌شویم. در کاوشی تازه در فلسفه انتظار. با این پرسش که اساساً معنا و مفهوم انتظار را چگونه معنا می‌کنید؟‌‌‌ الف) در لغت: انتظار واژه عربی است که در لغت از ریشه نظر به معنای ابصره و تامّله بعینه و انتظره یعنی ترقبه و توقعه آمده است پس انتظار به معنای امیدوار بودن، توقع داشتن، چشمداشت و آرزو داشتن است!‌‌ ب) در اصطلاح: در عرف اجتماعی انتظار به معنای نوعی امید به آینده داشتن و چشم براه کسی یا چیزی بودن است. گرچه در معنای لغوی انتظار برای هر دو جهت امید به آینده زیبا یا زشت آمده است. اما محاوره عرفی، بیشتر به معنای مثبت آن به کار می‌رود همچون: دهقانی که پس از کاشت منتظر برداشت محصول است یا شخص چشم براه آمدن مسافر و یا تولد فرزند و... است. در اصطلاح اسلامی: انتظار، عقیده و باوری است همراه با عمل که در قالب اعمال خاص در زندگی انسان منتظر شکل می‌گیرد. چشم به راه فرا رسیدن آینده‌ای نویدبخش و سعادت‌آفرین که با قدرت انسانی مرتبط با مبدأ قدرت (مهدی موعود)، جهان از مفاسد و بدبختی‌ رهایی یابد و آسایش و آرامش و سعادت بر همه جا حکمفرما شود. آرزوی تحقق این بشارت جهانی، در روایات اسلامی، انتظار فرج نامیده شده است. که در قرآن کریم هم به عنوان اصل حرمت یأس و ناامیدی از روح‌الله آمده است.