ضرورت جلوگیری از وقوع فاجعه در جنوب لبنان

نیما گلیاری

حملات مداوم به جنوب لبنان، به ویژه مناطق مسکونی و روستاهای مرزی، نقض آشکار اصول بنیادین حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد است. بر اساس کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن، هرگونه حمله به غیرنظامیان، زیرساخت‌های غیرنظامی و مناطق مسکونی بدون تمایز بین اهداف نظامی و غیرنظامی، مصداق جنایت جنگی و نقض حق حیات و امنیت افراد است. این حملات که منجر به کشته شدن ده ها غیرنظامی، تخریب گسترده خانه‌ها، مدارس و بیمارستان‌ها شده، نه تنها اصل تناسب و ضرورت در حقوق بشردوستانه را زیر پا گذاشته، بلکه نقض حاکمیت ملی لبنان و تمامیت ارضی آن نیز به شمار می‌رود.
سازمان ملل و گزارشگران ویژه حقوق بشر بارها بر لزوم حفاظت از غیرنظامیان تأکید کرده‌اند و چنین اقداماتی را محکوم نموده‌اند. ادامه این وضعیت، بحران انسانی عمیقی ایجاد کرده است. صدها هزار لبنانی آواره شده‌اند و در شرایطی سخت در کمپ‌ها یا نزد اقوام زندگی می‌کنند. کودکان از تحصیل محروم مانده‌اند، بیماران دسترسی به درمان ندارند و اقتصاد محلی نابود شده است. این آوارگی اجباری، خلاف کنوانسیون ۱۹۵۱ مربوط به وضعیت پناهندگان و اصول حقوق بشر است که بازگشت امن و داوطلبانه آوارگان را تضمین می‌کند. بدون توقف فوری حملات، امکان بازگشت آوارگان به منازل و روستاهای خود وجود ندارد و خطر تشدید تنش‌های منطقه‌ای بیشتر می‌شود. در این شرایط، اروپا و کشورهای عربی مسئولیت سنگینی بر عهده دارند. اتحادیه اروپا به عنوان مدافع حقوق بشر و حاکمیت قانون، باید با اعمال تحریم‌های هدفمند، قطع کمک‌های نظامی و فشار دیپلماتیک قوی، خواستار توقف فوری این حملات شود. کشورهای اروپایی که همواره بر حل مسالمت‌آمیز مناقشات تأکید دارند، نمی‌توانند در برابر این نقض‌ها سکوت کنند. نقضی که دیروز و پس از تفاهم لبنان و اسرائیل نیز تکرار شد. همزمان، کشورهای عربی به ویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس و مصر، با استفاده از نفوذ سیاسی، اقتصادی و میانجی‌گری خود، باید ابتکار عمل را در دست بگیرند. آن‌ها می‌توانند با حمایت از قطعنامه‌های شورای امنیت و سازمان همکاری اسلامی، زمینه را برای آتش‌بس پایدار و گفتگوی فراگیر فراهم کنند. فشار هماهنگ بین‌المللی نه تنها به توقف خشونت کمک می‌کند، بلکه راه را برای بازگشت آوارگان به خانه‌هایشان هموار می‌سازد. لبنان نیازمند حمایت فوری برای پایان جنگ است و جامعه جهانی باید با ارسال کمک‌های بشردوستانه و تضمین امنیت مرزها، ثبات را بازگرداند. سکوت در برابر این بحران، به معنای تأیید نقض قوانین بین‌المللی است. زمان آن رسیده که اروپا و جهان عرب با صدای واحد، صلح و عدالت را اولویت قرار دهند تا جنوب لبنان دوباره به محل زندگی امن برای مردمش تبدیل شود و منطقه از چرخه خشونت رهایی یابد.

این لبنان، چگونه همان «لبنان» می‌شود؟

منشور قضا در جمهوری سوم 

امید ادیب

رهبر معظم انقلاب در پیامی بسیار پرمغز و با چگالی بالا، نخستین دیدگاه های خود را درباره قوه قضاییه ترسیم کردند؛ این پیام مکتوب از جنبه های مختلف مکاتب حقوقی، سیاسی و نظری قابل تحلیل است که همه آن در این نوشتار ممکن البیان نیست اما اجمالا می توان نگاه خاص کارکردگرایانه و توقع ویژه رهبری جدید انقلاب از قوه قضاییه را در آن پررنگ دید. 
مقدمتاً باید توجه داشت که در بخش نخست این پیام، پشتوانه نظری و تاریخی قوه قضاییه [اتصال به قیام سیدالشهدا علیه السلام] ترسیم و در ادامه، شأن و تراز دستگاه قضا [اقامه حدود الهی و حقوق عمومی] تبیین شده است. سپس اقدامات و توقعاتی که در میدان و زندگی مردم از قوه قضاییه مورد انتظار است، تشریح شده است. همچنین یک ماموریت و کارویژه مشخص با توجه به موقعیت زمانی حاضر [خون خواهی از شهدا و خسارات دو جنگ تحمیلی] مطالبه و در بخش پایانی ۸ ابزار برای تحقق اهداف مذکور، دستور داده شده است. 
این پیام را اگر چه می توان به بخش های گفته شده، تفکیک و تقسیم کرد اما یک روح و جان در همه آن جریان دارد؛ جای جای این متن به مسئولان قضایی یادآور می شود که به دستگاه قضایی نباید مانند دیگر ساختارهای اداری کشور نگریسته شود؛ قوه قضاییه فراتر از یک «نهاد اداری» است که به صورت جاری، یک سری پرونده و خواسته از سوی مردم وارد آن می شود و از آن سمت، خروجی مشخصی خارج می شود، بلکه از قوه قضاییه انتظار می رود که به عنوان یک موجود پویا، فارغ از هر نگاه بوروکراتیک، در مسیر تحقق عدالت و حقوق الهی و عمومی گام بردارد؛ در این مسیر نباید هیچ سند بالادستی، هیچ مانع اداری یا هیچ دست اندازی، دست و پا گیر قوه قضاییه شود. اگر نیاز به ساختارسازی بیشتر است باید ایجاد کرد و اگر نیاز به چابک سازی یا کوچک سازی باید هر چه سریع تر اقدام کرد؛ ارزش دارد که ریاست و مسئولان عالی دستگاه قضا پس از این پیام، تا مدتی از بالا به مجموعه تحت امر خود بنگرند و فاصله وضع موجود تا وضع مطلوب را بسنجند؛چراکه گاه درگیری و تلاش شبانه روزی در دل یک سیستم و انجام امور جاری، مدیریت آن سیستم را از نظارت بر مسیر کلی در حال طی باز می دارد.
رهبر انقلاب به طور مشخص از قوه قضاییه «خروجی مشخص و کارکردی» در مسیر تحقق اهداف گفته شده را توقع و تاکید دارند که مردم باید هر چه سریع تر «فعلیت» و تحقق اسناد بالادستی قضایی را در زندگی روزمره خود ببینند. ایشان حتی یک منظر جدید نیز مطرح کرده و توقع دارند که قوه قضاییه علاوه بر این که باید خود را متناسب با این هدف بازسازی کند باید به «اصلاح روند امور در سایر بخش های کشور» اقدام کرده و «سایر بخش های نظام» را هم به حرکت درآورد که حقا و انصافا توقع سنگینی است. این نگاه عمل گرایانه نسبت به دستگاه قضایی که ضامن پیشرفت کشور است، در سایر کشورهای توسعه یافته به شکل پررنگی دیده می شود و اکنون مشخص است که رهبری معظم انقلاب، توقع دارند دستگاه قضا «جایگاه» و «اثر» خود را در مسیر اهداف جمهوری اسلامی، بازیابی کند.

جام جهانی ۲۰۲۶؛ ایران و تجربه زیستن در آستانه

آرام می‌گیریم...

مجتبی خاتونی

شاید این زمزمه ذهنی و بین‌الاذهانی یک ملت باشد در آن چند روز سخت، در آن روزهای داغ و در آن شب‌های اشک؛ کاش این روز را نمی‌دیدم! و البته که «گاه دنیا به تو می‌خندد و تو نیز... اما همیشه، همه چیز، آن ‌طور که باید نیست!». ما نیک می‌دانیم که چه بر سرمان آمده! از ابتدا هم قرار نبود همه چیز خیلی آرام پیش برود؛ ما زیر یک میز بزرگ زدیم در همان اول کار! میزی که گرداگردش مستکبران و مستبدان عالم نشسته و نان در خون مستضعفان و مظلومان می‌زنند؛ اصولاً مگر می‌شود پا جای پای حسین بن علی(ع) گذاشت و به کربلا نرسید؟ به آن جغرافیای آخرالزمانی و آن زمانی که تاریخ در آن متوقف شد و پس از آن، هر لحظه در حال تکرار است که خدا پرده آخر این نمایش را در میانه آن روی صحنه برد.حال این ماییم که در کشاکش این همه احساسات متناقض گیر افتاده‌ایم! لبریز از غروریم برای این ایستادگی و مقاومت قهرمانانه ملی و فراملی و پرچمی که حالا نماد آزادگان است در مقیاسی جهانی و درست در همان لحظه، بغضی که به سختی نمی‌شکند و آن هم یک دلیل دارد؛ هنوز نه! الان زود است.آن روزهای داغ و آن شب‌های اشک، حالا نه یک تاریخ دور که روزهای پیش روی ماست و ما مردم جمهوری اسلامی ایران، فرزندان خمینی و خامنه‌ای، نه همین ده‌ها میلیون داغدار ساکن بر فلات ایران، که همه آزادگانی هستیم که با همه تفاوت‌ها از ظاهر و پوشش تا باور و گویش؛ به یک نقطه مشترک رسیده‌ایم؛ «شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای!». ظاهرش این است که ما قرار است «آقا» را تشییع کنیم اما حقیقت این است که خیلی از ما با رفتن آقا مردیم؛ با شنیدن وصف آن «مشت گره کرده» از درون، آوار شدیم؛ با یادآوری آن لب تشنه، سوختیم و حال ققنوس‌وار، در پاسخ به «هل من ناصر» حسین زمان خویش برخاسته‌ایم که «باید برخاست» و طبیعتاً «این پیچ تاریخی، طاقت‌فرساست...». تهران، قم، عتبات عالیات و در نهایت، مشهد! این خود یک «درام» تمام‌عیار است و چقدر آقایمان طرفدار درام‌های درست و حسابی بودند! شروع، اوج و پایان این قصه را در یک جغرافیای فراملی و یک حس مشترک جهانی به پیش می‌بریم و در «مقصد مقصود»، در «مشهد»، در آنجا که امام غریب برای آن نوجوان طلبه عینکی، آن جوان مجاهد و مبارز، آن مجتهد خوش‌فکر و نواندیش، آن پیر و مراد آزادگان جهان از سلاله حسین(ع) آغوش باز کرده؛ آرام می‌گیریم!
آرام که چه عرض کنم؛ آتش خواهیم گرفت و با آن، دنیایی که خروجی نظم و نظامش این توحش افسار دریده است را به آتش خواهیم کشید اما تا پیش از آن، میزبان فروتن و خاکسار میهمانان امام شهیدمان خواهیم بود، با جان و مال و آبروی خویش.

علی کاکادزفولی

پس از فروپاشی نظام دوقطبی، خوش‌بین‌ترین نظریه‌پردازان لیبرال‌ - ‌دموکراسی با طرح ایده‌ «پایان تاریخ» مدعی شدند با گسترش پیوندهای اقتصادی و نهادهای بین‌المللی، جنگ به عنوان ابزاری سیاسی به تاریخ می‌پیوندد. آنها صلح را «وضعیت طبیعی» و جنگ را «خطای سیستمی» می‌پنداشتند. این تصور، در ادبیات لیبرال روابط بین‌الملل، صورت نظری هم یافت؛ هرچه وابستگی اقتصادی بیشتر شود، هرچه نهادهای بین‌المللی گسترش یابند، هرچه دموکراسی و بازار جهانی توسعه یابد، جنگ کم‌کم از عقلانیت سیاسی بیرون می‌رود. اما جهان واقعی، مخصوصاً پس از جنگ اوکراین، جنگ غزه و سپس تجاوزهای اسرائیل و آمریکا به ایران نشان داد این تصور بیش از حد خوش‌بینانه و واهی بوده و سخن از صلح، در جهانی که هنوز بر مدار قدرت، رقابت، تکنولوژی نظامی و منافع سلطه‌جویانه می‌چرخد، بدون پشتوانه قدرت، چیزی جز تمنای اخلاقی نیست. آنچه امروز مشاهده می‌کنیم، ابطال تجربی این انگاره است. حقیقت عریان این است که در ساختار کنونی نظام بین‌الملل، جنگ نه‌تنها منسوخ نشده، بلکه به شریان حیاتی سرمایه‌داری پیشرفته تبدیل شده است. فهم جمهوری اسلامی ایران از این وضعیت جهان، مبتنی بر درکی عمیق از اقتصاد سیاسی جنگ است که در آن صلح لیبرال، صرفاً نقابی برای سلطه‌جویی است. هزینه نظامی جهان تا پایان سال ۲۰۲۵ به ۲۸۸۷ میلیارد دلار رسید و یازدهمین سال رشد پیاپی را ثبت کرد و درآمد ۱۰۰ شرکت بزرگ تسلیحاتی جهان نیز در سال ۲۰۲۴ از ۶۷۹ میلیارد دلار گذشت (آمارهای جدیدتر از سوی مراجع رسمی هنوز ارائه نشده‌اند). با این رقم‌ها باید بیشتر از قبل به این باور رسیده باشیم که جنگ در اقتصاد سیاسی جهان نهادینه شده است.

چرا صلح‌طلبان ساده‌لوح به نظر می‌رسند؟
در این عصر، جنگ از سیاست حذف نشده و فقط شکل، آستانه و ابزار آن تغییر کرده است. ابزار دیپلماسی در جهان ناتوان از تنظیم مناسبات قدرت میان کشورها بوده و در نتیجه چنین وضعی بدیهی است میدان نبرد به آزمایشگاه سیاست تبدیل شود. مساله جنگ، مساله اراده سیاسی، عمق اجتماعی، ظرفیت تحمل، توان پاسخ و ساختار بازدارندگی است و به همین خاطر است که از سطح تکنولوژی به سطح معنا و اراده منتقل می‌شود.
در نظریه‌های متأخر امنیتی، مفاهیمی چون جنگ خاکستری و جنگ ترکیبی برای توضیح همین وضعیت ساخته شده‌اند. تحریم اقتصادی، ترور دانشمندان، خرابکاری صنعتی، حمله سایبری، عملیات شناختی، جنگ رسانه‌ای، محاصره مالی، تهدید نظامی، حمایت از نیروهای نیابتی و حمله محدود، همگی بخشی از طیف جنگند. بنابراین مرز مفهومی صلح و جنگ از بنیاد فروریخته و روشن است انگاره صلح‌طلبی در جهان حداقل به شکل کنونی اعتبارش را از دست داده و دیگر توان توضیح جهان را ندارد.
صلح‌طلبی اخلاقی به معنای نفی تجاوز، کشتار و سلطه، البته امری شریف و انسانی است اما صلح‌طلبی در سطح سیاسی غالباً در عمل به معنای بی‌اعتنایی به ساختار خشونت و جنایت و بازتولیدشان در نظام بین‌الملل است و به همین خاطر بسیار ساده‌لوحانه به نظر می‌رسد. قدرت‌های هژمون، درست در همان زمانی که از صلح سخن می‌گویند، بودجه‌های نظامی خود را افزایش می‌دهند، شرکت‌های تسلیحاتی را تغذیه می‌کنند، نسل جدید سلاح‌ها را می‌سازند، برای جنگ‌های آینده برنامه‌ریزی می‌کنند و روی جزئی‌ترین اجزای تسلیحات خود مطالعات علمی عمیق انجام می‌دهند؛ مطالعاتی برای اینکه چطور میزان خطای تسلیحات را به حداقل برسانند تا انسان و اجزای زندگی‌اش دقیق‌تر مورد هدف قرار گیرد! پس گفتار جنگ هنوز معتبر است، چون هنوز در محاسبات قدرت، سود، امنیت و سلطه کارکرد دارد.

برای «سرمایه‌داری فاجعه» صلح یعنی ورشکستگی
اقتصاد سیاسی تسلیحات، یکی از مهم‌ترین دلایل ماندگاری جنگ است. پشت جنگ، شبکه‌ای از صنایع، شرکت‌ها، آزمایشگاه‌ها، قراردادهای دفاعی، لابی‌های سیاسی، رسانه‌ها و اتاق‌های فکر قرار دارد. دوایت آیزنهاور زمانی نگران بود پیوند میان «تشکیلات نظامی عظیم» و «صنعت تسلیحاتی بزرگ» در تاریخ آمریکا، از پاسخ به نیازهای دفاعی گذر کرده و به ساختاری تبدیل شود که کل سیاست و جامعه را در سیطره خود گرفتار کند؛ آنچه او «مجتمع نظامی - صنعتی» نامیده بود، امروز به یک معضل جهانی تبدیل شده است.
این منظومه برای بقا نیازمند تهدید است. تهدید، بودجه می‌سازد و بودجه، قرارداد. قرارداد، تکنولوژی می‌سازد و در پس تکنولوژی، دکترین نظامی تازه‌ای شکل می‌گیرد. اینگونه است که میدان‌های جدید جنگ در منطق درونی اقتصاد امنیتی جهان تعریف می‌شوند. برای درک ریشه‌های تداوم اعتبار جنگ، باید به زیربناهای اقتصاد نگریست. در نظام سرمایه‌داری متأخر، صنعت دفاعی قلب تپنده انباشت سرمایه است. سیمور مل‌من، نظریه‌پرداز اقتصاد نظامی و منتقد سرسخت مجتمع‌های نظامی - صنعتی آمریکا بر این باور بود وقتی اقتصاد یک قدرت بزرگ به سمت نظامی‌گری گرایش می‌یابد، دیپلماسی تبدیل به یک ابزار جانبی برای بازاریابی تسلیحات می‌شود. پس طبیعی است جنگ هم به یک ضرورت ساختاری تبدیل شود، نه صرفاً عارضه‌ای که ناگزیر رخ می‌دهد. شرکت‌های عظیم تسلیحاتی، نظیر لاکهید مارتین یا ریتون، برای حفظ نرخ سود و تداوم بودجه‌های تحقیق و توسعه، به دشمنان دائم یا تنش مستمر نیاز دارند. بنابراین صلح پایدار برای این ساختار، به معنای ورشکستگی استراتژیک است. جهان امروز شاهد نوعی «سرمایه‌داری فاجعه» است و بحران‌ها و جنگ‌ها بستری برای تست میدانی تسلیحات نسل جدید هستند. صلحی که آمریکا یا رژیم صهیونیستی از آن سخن می‌گویند، از سنخ صلح آمرانه است؛ صلحی که در آن، طرف مقابل از حق داشتن ابزارهای دفاعی محروم باشد تا بازار تسلیحات آنها بی‌رقیب بماند.

صلح بدون اسلحه، دعوت به تجاوز است
این انگاره که «دوران جنگ‌های بزرگ تمام شده» ریشه در این باور ساده‌لوحانه دارد که تکنولوژی باید زندگی بشر را راحت‌تر کند اما در دستان هژمونی غرب، تکنولوژی به ابزاری برای تثبیت نابرابری قدرت بدل شده است. جنگ‌های اخیر، بویژه در میدان غرب آسیا نشان داد تکنولوژی نظامی برتر، لزوماً ضامن پیروزی نیست. جمهوری اسلامی ایران، نخستین کنشگری بود که در جهان پس از جنگ سرد، فهمید صلح‌طلبی در برابر گرگ‌های جهان خودکشی استراتژیک است، نه چنان که تبلیغ می‌کنند، فضیلت و اخلاق‌مداری! در منطق جمهوری اسلامی، قدرت دفاعی، سپر تمدن است. اگر ایران امروز در برابر سلطه‌جویی آمریکا ایستادگی می‌کند، به این دلیل است که «صلح» تنها زمانی معتبر است که طرف مقابل، هزینه‌ گزاف جنگ را درک کند. جنگ امروز، جنگ اراده‌هاست که در قالب رقابت میان تکنولوژی بومی و تکنولوژی وارداتی تبلور یافته است. ایران با بومی‌سازی صنعت موشکی و پهپادی، در واقع بازار انحصاری تسلیحات را در منطقه بر هم زد و به «اقتصاد سیاسی ترس» که غرب بر منطقه تحمیل کرده بود، پایان داد، با این رویکرد که صلح عادلانه بدون قدرت دفاعی پایدار نمی‌ماند. صلحی که از ملت‌ها بخواهد سلاح خود را زمین بگذارند اما درباره زرادخانه‌های قدرت‌های بزرگ، پایگاه‌های نظامی، پیمان‌های امنیتی و صنایع تسلیحاتی سکوت کند، در حقیقت نظم سلطه است.
هر صلحی به قدرت نیاز دارد؛ انگاره‌ صلح مطلق بدون پشتوانه‌ قدرت، یک فریب تاریخی است که قدرت‌های سلطه‌گر برای خلع سلاح رقبا از آن بهره می‌برند. جنگ، همچنان معتبر است، زیرا جهان هنوز از بی‌عدالتی و طمع مجتمع‌های صنعتی - نظامی رنج می‌برد. جمهوری اسلامی با ایستادگی خود، این سازه را درهم شکست. برای جلوگیری از جنگ بزرگ‌تر، باید قوی بود. این درس انقلاب اسلامی به جهان است: برای داشتن صلح، باید چنان قدرتمند بود که هیچ دشمنی جرأت بر هم زدن آرامشت را نداشته باشد و این تنها راه نجات بشریت از چنگال دلالان اسلحه و جنگ‌افروزان دنیاست.