بر اساس آمارهای رسمی، تولیدات داخلی در حال حاضر حدود ۸۵ درصد از نیازهای کشور به کالاهای اساسی و مواد غذایی را پوشش میدهد. مجموع تولید غلات کشور در سال گذشته به حدود ۱۹.۵ میلیون تن رسیده که سهم گندم از این مقدار ۱۲ میلیون تن و سهم برنج ۳.۹ میلیون تن بوده است. این حجم از تولید، حاشیه امن مناسبی برای تأمین خوراک جمعیت کشور فراهم کرده و وابستگی به بازارهای خارجی را به شدت کاهش داده است.
در شرایطی که بسیاری از تحلیلهای غربی از فروپاشی اقتصادی کشور در سایه جنگ و محاصره سخن میگفتند، واقعیتهای میدانی نشان داده است که جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر ترکیبی از تولید داخلی، ذخایر راهبردی غیرمتمرکز و مسیرهای تجاری جایگزین، موفق شده است امنیت غذایی خود را به عنوان یک خط قرمز اساسی حفظ کند. تجربه ماههای اخیر ثابت کرده است که سفره مردم ایران، علیرغم فشارهای بیسابقه، همچنان پایدار باقی مانده است.
یکی از مهمترین عوامل این موفقیت، اتکا به تولید داخلی است. بر اساس آمارهای رسمی، تولیدات داخلی در حال حاضر حدود ۸۵ درصد از نیازهای کشور به کالاهای اساسی و مواد غذایی را پوشش میدهد. مجموع تولید غلات کشور در سال گذشته به حدود ۱۹.۵ میلیون تن رسیده که سهم گندم از این مقدار ۱۲ میلیون تن و سهم برنج ۳.۹ میلیون تن بوده است. این حجم از تولید، حاشیه امن مناسبی برای تأمین خوراک جمعیت کشور فراهم کرده و وابستگی به بازارهای خارجی را به شدت کاهش داده است.
اما آنچه این موفقیت را دوچندان کرده، اجرای سیاست هوشمندانه «ذخایر راهبردی غیرمتمرکز» است. بر خلاف رویههای معمول که ذخایر کالاهای اساسی در نقاط خاصی متمرکز میشود، ایران حجم عظیمی از مواد غذایی را در نقاط متعدد و پراکنده در سراسر کشور انبار کرده است. این اقدام، مرکزیتزدایی از توزیع مواد غذایی را به همراه داشته و در صورت بروز هرگونه اختلال در بنادر جنوبی یا تأخیر در رسیدن محمولههای وارداتی، امکان مدیریت بحران را با کمترین اختلال فراهم کرده است. همین ابتکار عمل، یکی از عوامل کلیدی در جلوگیری از بروز قحطی و کمبود شدید در دوران جنگ بوده است.
در کنار تولید داخلی و ذخایر راهبردی، استفاده از مسیرهای جایگزین برای تأمین کالاهای اساسی نیز نقش حیاتی ایفا کرده است. بنادر شمالی در دریای خزر، به عنوان یک «رگه تنفسی حیاتی»، محمولههای غلات و سایر محصولات راهبردی را از کشورهای روسیه، قزاقستان و دیگر جمهوریهای آسیای مرکزی وارد کرده و از طریق شبکه ریلی و جادهای به نقاط مختلف کشور منتقل میکند. همچنین استفاده از سیستم پایاپای یا تهاتر کالا با کشورهایی نظیر چین، امکان تأمین مالی واردات غذایی را خارج از شبکه بانکی سنتی فراهم کرده است.
تجربه موفق جمهوری اسلامی ایران در مدیریت بحران غذا، نشان میدهد که با بهرهگیری از ابتکارات داخلی و انعطاف در سیاست خارجی و مالی، میتوان حتی در سختترین شرایط تحریم و محاصره، امنیت غذایی را به عنوان یک خط قرمز اصلی حفظ کرد. این رویکرد، که بر تولید داخلی، ذخایر غیرمتمرکز و تنوعبخشی به مسیرهای تأمین استوار است، میتواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه در شرایط مشابه باشد.