ماده بحث برانگیز کنوانسیون خزر

محمدعلی بهمنی

نکته ای که درباره سهم ایران در خزر و کنوانسیون دریای خزر مهم است مساله اشاره کنوانسیون به  پذیرش توافقات دوجانبه کشورها در تعیین حدود است که   در ماده ۸ کنوانسیون آمده است: تعیین حدود بستر و زیربستر دریای خزر به بخش‌ها باید از طریق توافق بین کشورهای با سواحل مجاور و مقابل، با در نظر گرفتن اصول و موازین عموما شناخته شده حقوق بین‌الملل به منظور قادر ساختن آن دولت‌ها به اعمال حقوق حاکمه خود در بهره‌برداری از منابع زیربستر و سایر فعالیت‌های اقتصادی مشروع مرتبط با توسعه منابع بستر و زیربستر انجام شود.
هم چنان که می بینیم تعیین حدود بستر و زیر بستر با توافق کشورهای با سواحل مجاور و مقابل، باید با در نظر گرفتن اصول و موازین عموما شناخته شده حقوق بین‌الملل ، انجام گیرد بنابراین به طور کلی توافق بین ترکمنستان و آذربایجان نمی تواند نافی حقوق ایران باشد، اما چون  تعیین حدود آذربایجان و ترکمنستان بدون رعایت حقوق ایران و حدود سرزمینی مورد ادعای ایران  انجام گرفته  است .  سکوت درباره این موضوع و یا عدم تعیین حدود ایران با دو کشور مذکور تا پیش از تصویب کنوانسیون می تواند شائبه اعتبار بخشی  توافقات دو جانبه آنان را ایجاد کند. اگرچه ایران می تواند ادعا کند که باتوجه به عدم مرز بندی دریایی بین ایران با ترکمنستان و آذربایجان،  تحدید حدود دو کشور اخیر با یکدیگر مورد پذیرش ایران نیست و تصویب  کنوانسیون هم بدین معنا نیست اما در هر حال تصویب کنوانسیون تا پیش از تعیین حدود کامل و دقیق ایران با ترکمنستان و آذربایجان در بستر و زیر بستر می تواند تمامیت ارضی ما در خزر را در معرض خطر قرار بدهد و منجر به تفسیر هایی مبنی بر پذیرش حدود ادعایی ترکمنستان و آذربایجان گردد. اقدامی که آشکارا مغایر با تمامیت ارضی ایران است .بنابراین چنین اقدامی خطای بارز و خسارت محض خواهد بود و باید از آن اجتناب کرد . لازم به یادآوری است که ادعای سهم ۵۰ درصدی کاملا بی اساس بوده و اگر ایران در تعیین سهم بستر و زیر بستر بتواند حقوقی در مناطق نفتی و گازی بالاتر از خط فرضی حسینقلی و آستارا نصیب خود نماید ، چنین اتفاقی یک دستاورد  بزرگ  در جهت منافع ملی ایران و حتی به نوعی توسعه سرزمینی ایران خواهد بود . در مقابل هر اقدامی که ما را به سمت پذیرش ضمنی خط موهوم حسینقلی و آستارا سوق بدهد یک خدشه اساسی  به تمامیت ارضی ایران است.

خط مقدم نابرابر روایت‌ها؛

مصائب دفاع از حریم افکار عمومی

روز خبرنگار ایرانی و جنگ روایت با ترامپ

وحید تفریحی

مایی که خواب راحت نداریم

زهره کهندل

یکی از خوشبختی‌های آدم، خواب راحت است؛ یعنی شب تا سر بر بالین می‌گذارید و چشم‌هایتان را می‌بندید، تا صبح که چشم باز می‌کنید، چیزی به یاد نیاورید یا مثل کسی که کوه کنده، خسته بیدار نشوید؛ خسته از بی‌خوابی، دیرخوابی، فکر و خیال و کابوس. اصلاً خواب ندیدن، خودش نعمت است و حتماً این نعمت نصیب کسانی می‌شود که کار همان روزشان به سرانجام رسیده و پرونده‌اش در ذهنشان بسته شده است ولی مگر کار خبرنگاری، پرونده بسته می‌شناسد؟
صفحات همه مسئله‌ها، خبرها، رویدادها، بحث‌ها و حرف‌ها توی ذهن ما برای همیشه باز است؛ از تحلیل فلان اتفاق گرفته تا پیگیری از بهمان مسئول؛ از اینکه آنچه می‌نویسیم، چون سنگی به ناحق، شیشه دلی را نشکند؛ راستی را دروغ نکند و دروغی را راست؛ نانی را آجر نکند یا راه‌بندی نشود بر مسیری و یا… .
ده‌ها، صدها و (به فاصله سال‌ها کار کردن در این حرفه) هزاران «یا»، «اما» و «اگر» که مثل پشه‌های ریزی توی مغز آدم می‌چرخند و راه دررویی ندارند.
بعد با همین مغز و روان خسته، با همین خواب‌های آشفته، با همین ترشح گاه و بی‌گاه کورتیزولی که حتماً یک روزی انتقامش را با ابتلا به دیابت یا ناترازی تیروئید از جسممان خواهد گرفت، آماده می‌شویم برای فحش خوردن؛ فحش از سوی مسئولانی که احتمالاً چوب لای چرخشان گذاشتیم یا مردمی که گاه بحق و درست، ما را متهم می‌کنند به بزرگ‌نمایی و کوچک شمردن یا سیاه‌نمایی و سفیدشویی… .
فحش آخر را اما از خودمان می‌خوریم؛ که چه عمر حیف نمودی در کاری که تهش شده لق زدن پایه چهارم دموکراسی!
شاید بگویید این روزها به‌خاطر جنگ تحمیلی که از سر گذراندیم و می‌گذرانیم و هنوز سایه‌اش بر زندگی‌مان سنگینی می‌کند، کمتر کسی است که خواب راحت داشته باشد؛ یا حتی فحش ندهد و فحش نخورد بابت کارهای کرده و نکرده‌اش. فرق شما مدعیان ستون چهارم دموکراسی چیست؟
فرقی نیست؛ جز اینکه ما در معرضیم. در معرض بمباران خبرها، پرسش‌ها، واقعیات، جعلیات و… .
و ماجرا اینجاست که باید اعتراف کنیم گاهی زورمان به گرفتن اندک حق خودمان هم نمی‌رسد، چه رسد به اینکه بشویم سپر بلای کسانی که ظلمی بهشان رفته یا حقی ازشان پایمال شده یا رنجی بهشان تحمیل گشته.
ما هم خیلی وقت‌ها می‌ترسیم. ما هم گاهی سری که درد می‌کند را با مسکن آرام می‌کنیم و پی‌اش را نمی‌گیریم که مبادا توموری آن پشت لانه کرده باشد. ما هم بسیاری اوقات کم می‌آوریم، خسته می‌شویم، توانش را نداریم.
ولی آنچه هیچ ‌وقت ازش راه فراری نداریم، همان دالان پر از پشه مسائل است؛ پشه‌هایی که با نیش «اما» و «اگر»هایشان، روانمان را گاه‌ و بی‌گاه به خارش می‌اندازند و زخم عذاب وجدانش را برایمان باقی می‌گذارند.
ما و هم‌صنفان کم‌زورمان، تافته جدا بافته در قالی زیبای ایران عزیز نیستیم اما با همین زور کم‌جانمان، با همین قلم‌های شکسته و با همین تحلیل‌های پر ایرادمان، سعی‌مان بر یک چیز است؛ اینکه هر جا ردی از پوسیدگی در این قالی زیبا ببینیم، رفویش کنیم و تار و پودش را گره بزنیم که کار ما، گره زدن است؛ مایی که خواب راحت نداریم... .

مهدی حسنی

اکنون که بار دیگر بحث‌هایی از امکان توافق میان ایران و عمان برای بازگشایی تنگه هرمز و تبعیت آمریکا از توافق 2 کشور به‌ گوش می‌رسد، تحلیلگران رسانه‌های جهان، به محاسبه دوباره جنگ و تعیین طرف پیروز نشسته‌اند. در یکی از آخرین تحلیل‌ها، روزنامه معتبر انگلیسی «تلگراف» با تیتر صریح «اثبات پیروزی ایران»، نشان داد نه‌تنها نبرد نظامی علیه ایران شکست خورد، بلکه ماجرا در نقطه پایان، بیش از آن چیزی که آمریکا تصور می‌کرد، به ضررش تمام خواهد شد.
به باور تلگراف، تا زمانی که توافق نهایی نشده است، نباید روی اجرای آن حساب کرد اما اگر تنگه هرمز تحت مدیریت ایران و عمان بازگشایی شود، راه برای اجرای باقی مفاد سند تفاهم ایران و آمریکا هم هموار خواهد شد: «همان‌طور که می‌گویند جوجه را آخر پاییز می‌شمارند، روی توافق‌های دیپلماتیک هم هرگز نباید تا پیش از امضای نهایی حساب کرد. با این حال، اطلاعات درزکرده‌ اخیر از مسقط، تهران و واشنگتن، به یک سمت اشاره دارد: توافق میان ایران و عمان برای بازگشایی تنگه هرمز تقریبا قطعی شده است. گزارش‌های مربوط به این توافق، خبر خوبی است. دریانوردانی که در 5 ماه گذشته در کشتی‌های خود در خلیج فارس گروگان شرایط بوده‌اند، شاید به‌زودی بتوانند به خانه‌های‌شان بازگردند. مصرف‌کنندگان سراسر جهان از یک بحران انرژی و تورم دیگر جان به در خواهند برد. سرنوشت هرمز، نقطه اختلاف اصلی میان تهران و واشنگتن بر سر چگونگی اجرای تفاهمنامه ماه ژوئن برای پایان دادن به جنگ است. حل‌وفصل این مناقشه ممکن است مسیر توافق بر سر سایر مفاد آن سند را نیز هموار کند».
به گزارش رسانه انگلیسی، اگر توافق ایران و عمان نهایی شود، فاصله‌ای چشمگیر میان اهداف آغاز جنگ و این نقطه برای آمریکا خواهد داشت؛ جنگی که برای سرنگونی نظام سیاسی ایران آغاز شد، به مصالحه آمریکا بر سر مدیریت ایران بر مهم‌ترین تنگه انرژی جهان خواهد انجامید: «چنین صلحی آن چیزی نیست که ایالات متحده در سر می‌پروراند. این بدان معناست که جنگ دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو برای سرنگونی یا خلع سلاح جمهوری اسلامی، با گسترش آشکار نفوذ منطقه‌ای ایران در حال پایان است. آنها باختند و ایران پیروز شد. «توافق هرمز» دلیل این امر را به ما نشان می‌دهد. گزارش‌های فاش‌شده حاکی از آن است این توافق، کنترل ترافیک دریایی ورودی به خلیج فارس را به ایران واگذار می‌کند، همچنین نظارت محدود بر مسیر خروجی را که تحت اختیار عمان خواهد بود، به تهران می‌سپارد. 2 کشور همچنین برای پوشش هزینه‌های زیست‌محیطی، امنیتی و نیروی انسانی، عوارضی را (که هنوز مبلغ آن تعیین نشده) دریافت خواهند کرد».
به نوشته این روزنامه، بند 5 تفاهمنامه خطر تفسیر دوگانه به نفع ایران را داشت؛ خطری که آمریکا تلاش کرد با بمباران آن را رفع کند اما مجددا شکست خورد: «این خطر وجود داشت که تفسیر ایران به کرسی بنشیند اما سرزنش دیپلمات‌هایی که این تفاهمنامه را تنظیم کرده‌اند، هیچ فایده‌ای ندارد. هر چه باشد، توافق‌های صلح تنها بازتاب‌دهنده‌ حکم میدان نبرد هستند. بازگشت به درگیری‌های تمام‌عیار 2 هفته پیش، با بمباران اهدافی توسط ایالات متحده که به طور خاص با کنترل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بر تنگه و سواحل خلیج فارس مرتبط بود، می‌تواند به عنوان تلاشی برای تجدیدنظر در آن حکم تلقی شود؛ تلاشی که با شکست مواجه شد».
به عقیده تلگراف، اگر باور کنیم آمریکا واقعا تهدید به حمله تمام‌عیار هفته گذشته را به خواست اعراب منتفی کرده باشد، این بدان معناست که ایرانِ پس از جنگ، جز تنگه هرمز، اهرم موثر فشار بر متحدان آمریکا را هم یافته است: «اخیرا گزارش شده این مداخله پس از آن رخ داد که ایران به همسایگان خود هشدار داد در صورت حمله آمریکا، آنها نیز هدف قرار خواهند گرفت. بنابراین ایران نه‌تنها بر تنگه هرمز کنترل دارد که پیش از جنگ نداشت، بلکه اهرم نظامی آن، یعنی توانایی استفاده از تهدید معتبر نظامی برای تأثیرگذاری بر رفتار همسایگانش نیز قوی‌تر از گذشته شده است».
به باور این رسانه، زورآزمایی ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز، اولین آزمون به کرسی نشاندن تفسیر خود از تفاهمنامه بود و یقینا تهران آن را به نفع خود با اختلاف بالا برد: «در تفاهمنامه مسائل مورد مناقشه‌ بسیاری وجود دارد؛ از جمله سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران، لغو تحریم‌های آمریکا و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌ ایران که هنوز هم می‌تواند روند نوپای صلح را به شکست بکشاند. با این وجود، اولین آزمون به نفع ایران تمام شد و دلایل کاملی وجود دارد که باور کنیم سایر موارد نیز چنین خواهد شد».
به گزارش تلگراف، حکم و وضع میدان نبرد که مشخص است اما این نبرد یک حکم تاریخی هم دارد و آن هم «افول فاحش آمریکا» است؛ افولی از آن نوع که پایان یک قدرت هژمون را رقم می‌زند: «در مورد حکمِ تاریخ چطور؟ در دنیای احتمالات، ممکن است این درگیری نقطه عطفی در افول قدرت جهانی ایالات متحده باشد؛ یکی از آن اشتباهات فاحشی که مانند ماجراجویی نافرجام بریتانیا در سوئز، پایان یک امپراتوری را رقم می‌زند. برای مثال، فقط تصور کنید اگر آمریکا به دلیل اتمام ذخایر موشکی‌ای که در این جنگ انتخابی غیرضروری شکست‌خورده مصرف کرده، خود را در ناتوانی برای ورود به یک جنگ الزامی ببیند، چه خواهد شد؟!»
در نهایت حکم روشن است: با هر تفسیری، تا اینجا این میدان یک پیروز دارد و باید به آن اعتراف کرد: «این یک پیروزی است. نمی‌توان از این واقعیت فرار کرد که ایران در این جنگ پیروز شد و آمریکا شکست خورد».