بصیرت - صفحه 3079

مقدمه: ایران شاید از جمله معدود کشورهایی در جهان باشد که چهار فصل آن با سیاست‌ورزی همراه است و مردمی دارد که شیفته ایفای نقش در عرصه سیاست هستند. البته سیاستمداران هم در این میان راهبری و هدایت جامعه را تکلیفی برای خود می‌دانند. نمونه بارز آن انتخابات ۹۶ و رای ۲۴ میلیونی به دکتر حسن روحانی است که مهر تاییدی بر نقش آفرینی سیاسی مردم بود. در آن روز انتخابات شورای شهر هم برگزار شد که رای دهندگان در بسیاری از شهرهای بزرگ مانند تهران و مشهد کاندیداهای لیست امید را انتخاب کردند. در این روزها اعضای شورای شهر تهران در تلاش هستند تا با انتخاب شهردار در اولین آزمون ۴ ساله سربلند شوند. انتخاب شهردار در پایتخت تفاوت‌هایی با گذشته دارد و آن اهمیت انتخاب اعضای شورای شهر پنجم برای اقشار مختلف است که شاید دلیل آن درک نیاز به تغییر مدیریت کلانشهر تهران پس از ۱۲ سال باشد. از سوی دیگر انتخاب کابینه دوازدهم از سوی دکتر روحانی هم ذهن بسیاری از اقشار کشور را به خود اختصاص داده است و چشم‌ها به لیستی است که رئیس جمهور برای معرفی اعضای کابینه در حال تهیه آن است. در راستای موضوعات روز کشور حجت‌الاسلام محمدعلی ابطحی معاون پارلمانی دولت اصلاحات و عضو مجمع روحانیون مبارز با «آرمان» گفت‌وگو کرده است که در ادامه می‌خوانید.

مقدمه: دکتر سیدمحمود علیزاده طباطبایی عضویت در اولین دوره شورای شهر تهران را تجربه کرده است. شورایی که بحث برانگیز‌ترین و پرسروصداترین شورا در بین ادوار مختلف شورای شهر تهران بوده است. از طرف دیگر در شرایط کنونی انتخاب شهردار تهران به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های افکار عمومی تبدیل شده و گمانه‌زنی‌های زیادی در این زمینه صورت می‌گیرد. علیزاده طباطبایی به عنوان وکیل، وکالت افراد زیادی را به عهده داشته است. به همین دلیل و برای بررسی اتفاقات شورای شهر اول و همچنین مهم‌ترین دغدغه‌های انتخاب شهردار پایتخت و آگاهی از جزئیات برخی پرونده‌های قضایی با دکتر علیزاده طباطبایی گفت‌وگو کردیم. علیزاده معتقد است: «شهردار تهران باید دارای شخصیت قوی و قدرت نفوذی باشد که بتواند برای برطرف کردن مشکلات مردم تهران با مقامات کشور رایزنی کند. در شرایط کنونی برخی عنوان می‌کنند بهترین گزینه برای شهرداری تهران محسن هاشمی است که بنده نیز با این افراد موافق هستم. محسن هاشمی هم دارای وجهه ملی است و هم اینکه در بدنه شهرداری تهران حضور داشته و به خوبی با مشکلات شهر تهران آشنا است. نکته دیگر اینکه محسن هاشمی انسان پاکدستی است و تاکنون در هر کجا که مدیریت کرده است کارنامه مثبت و پاکی از خود برجای گذاشته است. از سوی دیگر برخی از افرادی مانند آقا حجتی، مهرعلیزاده و مرعشی برای شهرداری تهران نام می‌برند که به نظر من با توجه به اتفاقاتی که در حال رخ دادن است شانس آقای مرعشی از بقیه بیشتر است. » در ادامه متن گفت‌وگوی دکتر علیزاده طباطبایی با «آرمان» را از نظر می‌گذرانید.

اشاره: ٤٠ سال از مرگ دكتر مي‌گذرد، علي شريعتي روشنفكري كه بيش از ٤٤ سال زندگي نكرد، اما در طول حيات كوتاهش در زمان‌هاي سخت متلاطم، آن چنان ردي از خود بر تاريخ گذاشت كه به دشواري بتوان دست كم در ميان روشنفكران ايراني چهره‌اي چون او را يافت كه اينچنين به همه تحولات سياسي و اجتماعي پس از خودش در ايران گره خورده باشد و كماكان پر ارجاع‌ترين و پر مخاطب‌ترين چهره در ميان روشنفكران ايراني محسوب شود. در طول تمام اين سال‌ها چهره‌هاي متعدد و متنوعي از شريعتي در اذهان مخاطبان و منتقدان او نقش بسته و اين تصاوير خود تاكنون بارها دگرگون شده‌اند و به مثابه دماسنج يا ميزان الحراره‌اي از تحولات سياسي و اجتماعي ايران عمل كرده‌اند. به ديگر سخن شريعتي در طول اين چهار دهه به عنوان شاخص يا نشانه‌اي بوده كه نه فقط تازه جوانان شور و هيجان شان را با خواندن آثار او جهت مي‌بخشيدند، بلكه روشنفكران و اهالي انديشه و حتي فعالان سياسي و اجتماعي نيز رويكرد خود را در نسبت يا مناسبت با او تعريف مي‌كردند يا تغيير مي‌دادند. اين تحولات را به خوبي مي‌توان در مراسم‌هاي متعدد و معمولا پر مخاطب و شلوغي كه بعد از مرگ او در ٢٩ خرداد سال ١٣٥٦ برگزار شد، نشان داد. در گفت‌وگوي حاضر سوسن شريعتي از همين منظر به دكتر شريعتي مي‌پردازد و به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه شريعتي چگونه پس از خود و در جامعه‌اي پساانقلابي به حيات فكري‌اش ادامه داد.

مقدمه: آیا آمریکا وارد دوره جدیدی شده است؟ دوره‌ای که هژمونی بیش از پیش با فایده‌گرایی گره خورده یا چنین نیست و دولت دونالد ترامپ تکرار دولت‌هایي چون نیکسون، ریگان و کارتر است. اگر مشابهت‌های دولت ترامپ با اسلاف خودش بسیار باشد، تفاوت‌هایش هم کم نیست. بارزترین تفاوتش با دیگران بی‌اعتنایی به صیانت از هژمونی جهانی آمریکاست. در همین مدت کوتاه سیاست‌های درون‌گرایانه او نشان داده نه‌تنها برنامه‌ای برای بحران‌های خاورمیانه ندارد، بلگفت‌‌وگو با مهدی ذاکریان، کارشناس مسائل آمریکا:که درباره چین و کره شمالی هم دچار اغتشاش فکری است. این علائم نشان می‌دهند اگر دونالد ترامپ به همین روال حرکت کند، دچار تنش‌های زیادی در داخل و خارج آمریکا خواهد شد. مگر اینکه پشت این تنش‌آفریني‌ها برنامه‌ای راهبردی باشد، اما شرایط موجود حاکی از عقلانیت نیست و بعید است لایه‌های دوم سیاست آمریکا که تصمیم‌های کلان و استراتژیک را پیش‌بینی و توصیه می‌کنند، بتوانند ترامپ را به مدت طولانی تحمل کنند. همه آنچه تحلیلگران می‌گویند از پس پشت عینکی است که راستی و درستی آن دچار تردید و تزلزل است، اما آنچه برای همه دنیا مهم است این است که وضعیت اقتصادی، سیاسی و حتی امنیتی آمریکا تأثیر زیادي در دیگر کشورهای جهان از جمله ایران دارد. با مهدی ذاکریان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در این زمینه گفت‌وگویی کرده‌ایم که می‌خوانید:

اشاره: حمله تروریستی تمام ماجرا نیست، گاهی حملات بدخواهان جنبه سایبری هم به خود می‌گیرد. این است که این روزها حملات متداوم به شبکه دولت دور از انتظار نیست. هرچند به گفته علی عباسیان‌آرانی، مدیرکل دفتر تحقیقات و برنامه‌ریزی مرکز فناوری اطلاعات و امنیت نهاد ریاست‌جمهوری: «شبکه دولت تنها شبکه‌ای است که در چند سال گذشته مورد هک واقع نشده است. تهدید شده و حتی مورد حمله قرار گرفته، اما خوشبختانه تابه‌حال هک نشده است. تقریبا تنها شبکه‌ای است که می‌توانیم بگوییم گزارشی از هک‌شدنش تا‌به‌حال داده نشده است». او تأکید می‌کند در روز، حتی بیش از‌ هزار حمله به شبکه دولت صورت گرفته، اما این حملات به کل ناموفق بوده. احسان علیرضایی، کارشناس دفتر تحقیقات و برنامه‌ریزی مرکز فناوری اطلاعات و امنیت نهاد ریاست‌جمهوری نیز در این میزگرد با اشاره به حملاتی که به دانشگاه‌ها صورت گرفته می‌گوید: «در دانشگاه تیم امنیتی داریم که متوجه شدند از کشور عربستان هر روز تعداد بالایی Bot به ایران حمله می‌کنند و دانشگاه را مورد هجمه قرار داده‌اند. ویروس‌های مختلفی، از جمله ویروس FLAME در این حملات بوده‌اند و تنها جایی که از آن هیچ اطلاعاتی به بیرون درز نکرده، همین شبکه دولت است». هرچند بنا بود این میزگرد حول محور اشتغال‌زایی در حوزه آی‌تی و آی‌سی‌تی انجام گیرد، اما به محورهای دیگری هم کشید. این دو کارشناس در میزگردی که با این محور برگزار شده بود، از بستر اشتغال‌زایی این حوزه خبر دادند. به گفته عباسیان، درحالی‌که رسته‌های کشاورزی و صنعت، با توجه به وضعیت آب‌وهوایی و رکود حاکم بر کشور، کشش ایجاد اشتغال بیشتر را ندارند، اما آینده اشتغال در ایران این است که بیش از ٥٠ درصد باید به سمت خدمات، به‌ویژه خدمات آی‌تی حرکت کنیم؛ چراکه این بخش ظرفیت بالایی برای اشتغال‌زایی در کشور دارد. به گفته علیرضایی «ICT تأثیر زیادی بر رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی دارد؛ درحالی‌که مخارج ICT در تولید ناخالص ملی در ایران نزدیک به ٢,٥ است. آمارها نشان می‌دهد در چند سال گذشته که تمام بخش‌های کشور با رکود مواجه بودند، در بخش ICT بیشترین افزایش اشتغال و رشد را داشته‌ایم. رشدهایی چندبرابر صنعت و کشاورزی». این کارشناس تأکید می‌کند: «حدود ٤٠ میلیارد یورو سهم بازار آی‌تی ایران است که معادل حدود ١٧٠ هزار‌ میلیارد تومان و شاید هم بیشتر است. سالانه تعداد زیادی فارغ‌التحصیل حوزه آی‌تی و فناوری اطلاعات داریم. درحال‌حاضر هم، بین ٣.٥ تا چهار درصد افراد شاغل، در بازار آی‌تی مشغول هستند. این در حالی است که صادرات نفت‌مان ٣٠، ٤٠‌ میلیارد دلار است؛ بنابراین می‌توان گفت، کل کشور با آنچه در آی‌تی ایجاد می‌شود، می‌تواند اداره شود».

اشاره: رایزنی‌ها برای تدوین قانون جدید انتخابات در لبنان به نتیجه نرسیده است. لبنان پس از رهایی از بحران سه‌ساله انتخاب رئیس‌جمهوری هم‌اکنون با بحران سیاسی جدیدی روبه‌رو شده است. توافق‌نکردن احزاب و گروه‌های لبنانی روی قانون جدید انتخابات دو گزینه را پیش‌ِروی مجلس قرار می‌دهد؛ گزینه اول اینکه با پایان‌یافتن دوره قانونی خود در بیستم جولای، کشور وارد مرحله خلأ قانون‌گذاری شود که این امر اتفاق بی‌سابقه‌ای در تاریخ لبنان خواهد بود و مشکلات متعددی را به دنبال خواهد داشت. گزینه دوم اینکه اعضای پارلمان به منظور اجتناب از وقوع مشکلات ناشی از خلاء، برای سومین‌بار اقدام به رأی‌گیری و تمدید دوره کنونی مجلس ولو برای مدت کوتاه چندماهه کنند. «سعد الحریری»، نخست‌وزیر لبنان، می‌گوید حتما تا پایان مرحله قانونی بر سر یک قانون جدید انتخابات در لبنان توافق خواهد شد؛ از این فرصت چیزی باقی نمانده است.

مقدمه: از پس چهل سال چگونه می‌توان به شخصیت امام و کار سترگ او، انقلاب اسلامی ایران، نگریست؟ چگونه و از کدام زاویه می‌توان به بازخوانی اندیشه و عملکرد امام نگاه کرد؟ برای نسل جوانی که از امام خاطره بی‌واسطه ندارد، تشریح و توضیح کدام جنبه‌ها از شخصیت امام را باید در اولویت قرار داد؟ اگر امام امروز حاضر می‌بود، چه نگاهی به انقلاب و راه پیموده شده داشت؟ باید به خاطر آورد که قبل از انقلاب گفتمانی بر جامعه مسلط بود که راه بر هر ابراز نظر و اندیشه بسته بود. اگر چه در بخش‌هایی جامعه به حال خود رها شده بود اما انسداد و جمود در سیاست و نقش مردم در تعیین سرنوشت خود و اجتماع یکسره نادیده گرفته شده بود. در آن گرفتگی و صلبیتی که به اوج رسیده بود، گروه‌های مرجع برای متحد کردن مردم و وادار کردن نظام شاهنشاهی به تغییر رویه و واگذار کردن نقش شهروندی به مردم در تلاش بودند اما تنها امام بود که توانست چنان اتحادی در مردم ایجاد کند که در کوتاه‌ترین زمان ممکن یکی از محکم‌ترین ساختارهای سیاسی جهان را به‌کلی مضمحل کند. سیدعلی خمینی، نوه امام و فرزند سیداحمد خمینی در این‌باره می‌گوید: «نقشی که امام داشت و مرجعیتی که امام در مسائل سیاسی و اجتماعی داشت، هیچ‌کس دیگری نداشت. از یکی از بزرگانی که قبل از انقلاب زحمت هم می‌کشید، فارغ از طرز فکرشان، نقل می‌کنم که می‌گفت وقتی ما اعلام راهپیمایی می‌کردیم هزار تا دوهزار نفر جمع می‌شدند ولی وقتی آقای خمینی اعلام راهپیمایی می‌کرد، چند میلیون نفر در سراسر کشور بسیج می‌شدند. » این که امام چه ویژگی‌هایی داشت که می‌توانست چنین تاثیری در اجتماع داشته باشد، آن هم بدون وسایل ارتباطی که امروز در اختیار داریم، از نکات آموزنده و شایسته دقت نظر است. صراحت، صداقت، شجاعت و آگاه به زمان بودن از امام رهبری ساخته بود که توانست مرزهای جدیدی در اسلام انقلابی باز کند. در حالی که نگره حکومت اسلامی از دیرباز در میان متفکران اسلامی و عرفی محل گفت‌وگو و جدل بوده است، امام توانست با اعطای نقش بیشتر و تاثیرگذار به مردم، راهی نو در جمهوریت باز کند و از امتزاج دو مفهوم سترگ جمهوریت و اسلامیت، جمهوری اسلامی ایران را شکل دهد. امام جمهوری اسلامی ایران را تاسیس کرد و در اولین روزهای بعد از پیروزی انقلاب بر برگزاری رفراندم و اخذ نظر و رای مردم پافشاری کرد. این در حالی است که موضوع مشروعیت و مقبولیت و نقش رای مردم در آن از جمله داغ‌ترین مباحثی است که در علوم متعدد از فلسفه، کلام و رجال گرفته تا جامعه شناسی و علوم سیاسی ریشه دارد. با این همه نمی‌توان از یاد برد که مشروعیت یا مقبولیت، هر چه باشد این نظام در عالی‌ترین سطوح، مشروعیت اخلاقی خود را از شخصیت امام می‌گیرد. اگر امروز امام در میان ما حاضر می‌شد تصدیق می‌کرد که در پیاده کردن برخی آرمان‌های او موفق بوده‌ایم. استقلال، آزادی و امنیت از مهم‌ترین آرمان‌های امام و انقلاب بوده و هست. در باره دیگر مسائل و مشکلاتی که گاه مشاهده می‌شود، باید به روش‌ها و ایده‌های امام رجوعی دوباره داشت. مسائلی از قبیل فساد، ناسازگاری‌ها و ناهنجاری‌های اخلاقی و اجتماعی، استفاده از توانایی‌های زنان و عدالت اجتماعی از جمله این موارد است. سیدعلی خمینی درباره موضوع جداسازی زنان و مردان به اتفاقی تاریخی اشاره می‌کند: والده ما به امام گفتند در کلاس ما حدفاصلی گذاشته‌اند و دیواری کشیده‌اند. امام می‌گویند که بیخود این کار را کردند. والده ما می‌گوید که صورت بدی دارد که اینطوری خط کشی کنند. امام پدر ما [سیداحمد خمینی] را می‌خواهد. به پدرم می‌گوید که بررسی کنيد و جلویش را بگیرید. بعد از آن آيت‌ا...‌خامنه‌اى در نماز جمعه به این مطلب اشاره می‌کنند که ما مخالف دیوار کشیدن هستیم. در دیدار با حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین سیدعلی خمینی از جهات گوناگون به بازخوانی اندیشه و گفتمان امام پرداخته‌ایم.

مقدمه: عباس سلیمی‌نمین از چهره‌ها و روزنامه نگاران برجسته جریان اصولگرا در گفتگو با انتخاب از اشتباهات اصولگرایان می‌گوید که در ادامه بخش‌هایی از آن را می‌خوانید: