روزنامه مردم سالاری - صفحه 18

اشاره: «بسيار پيچيده، دچار افراط‌گرايي و تفريط»؛ اينها صفاتي است که دکتر بهرام قاسمي ‌براي بيان اين روزهاي خاورميانه به کار مي‌برد و با همه اميدي که نسبت به روابط ايران و همسايگانش دارد، دورنمايي زيبا و روشن براي منطقه نمي‌بيند. دکتر بهرام قاسمي‌که يک ماه پيش به عنوان سخنگوي جديد وزارت امور خارجه ايران منصوب و معرفي شد، از آن دسته سخنگوياني است که از پرسش‌هاي متعدد خبرنگاران واهمه ندارد و اگرچه به قول خودش اهل پيچاندن خبرنگاران نيست اما به وقتش و در چارچوب منافع ملي کاملا ديپلماتيک و محافظه‌کارانه پاسخ مي‌دهد. دکتر قاسمي‌در ساختمان شماره يک وزارت خارجه با خوشرويي و حوصله به پرسش‌هاي شفقنا درباره منطقه بحران خيز، کودتاخيز و جنگ زده خاورميانه پاسخ مي‌دهد اما خودش هم چندان اميدي به آينده و ثبات اين منطقه ندارد. او اگرچه به زبان نمي‌آورد اما بحران ترکيه را پايان يافته نمي‌داند و فکر مي‌کند هنوز وضعيت ترکيه کاملاً روشن نيست و در عين حال پيام‌هاي اروپايي‌ها را نوعي دخالت در امور داخلي ترکيه تلقي مي‌کند و معتقد است ديگران نبايد براي بقيه حالت قيم و بزرگتر داشته باشند. قاسمي‌ که سالها در حوزه اروپا مسووليت داشته و سابقا در کشورهاي ايرلند، اسپانيا و ايتاليا سفير ايران بوده، تغييرات فعلي اتحاديه اروپا را در کوتاه مدت بر تحولات فعلي خاورميانه موثر نمي‌داند و حضور اروپا را در اين منطقه، نمايشي و عمدتاً اقتصادي تعريف مي‌کند. سخنگوي وزارت امور خارجه درباره مناسبات ايران با بحرين بر عدم دخالت ايران در امور داخلي کشورها تاکيد مي‌کند و درباره برخي موضع‌گيري‌هاي خارج از چارچوب دستگاه ديپلماسي يادآوري مي‌کند: ايران کشور بازي است و اينطور نيست که صبح به صبح کسي ديکته کند که بر فرض ايکس چنين حرفي بزند و ايگرگ حرف ديگري بزند، اما آنچه در عمل اتفاق مي‌افتد يک سياست مشخص و مردمي‌و روشن است. سياست نظام جمهوري اسلامي‌ايران، عدم مداخله در امور داخلي ساير کشورهاست.

مقدمه: دکتر محمود سريع‌القلم پژوهشگر و استاد دانشگاه توسعه‌يافتگي را محصول تفاهم ميان جامعه، حکمرانان و انديشمندان مي‌داند و اينکه بايد در جامعه در خصوص مفاهيم مشترک و مهم به يک تفاهم رسيد و در مسايل کلان داخلي به يک قرارداد اجتماعي و در ارتباطات با نظام بين‌الملل به يک رويکرد مشخص دست يافت. «مي‌دانيد ويکتور هوگو حدود صد بار متن‌هاي خود را بازخواني و ويراستاري مي‌کرد.» اين جمله را دکتر محمود سريع‌القلم، پس از چند بار بازخواني اين مصاحبه مي‌گويد. گفت‌و‌گويي که کانون محوري اش بحث پيرامون مسأله توسعه و توسعه‌نايافتگي ايران است. سريع‌القلم، در بررسي علل توسعه‌نيافتگي به قرارداد اجتماعي مي‌رسد تا به عنوان يکي از گزاره‌هاي تجويزي - (Prescriptive) وي مورد بحث قرار گيرد. در بعد از ظهر يک روز تابستاني گرم در دفتري که هواي آن با بيرون چندان تفاوتي نمي‌کند سعي مي‌شود به اين پرسش پاسخ داده شود که چرا در ايران قرارداد اجتماعي تا کنون شکل نگرفته است؟ دلايل تاريخي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي آن يک به يک مورد بحث قرار مي‌گيرد. هر چند سريع‌القلم در کتاب «عقلانيت و توسعه‌يافتگي» با 17 بار و «اقتدار‌گرايي ايراني در عصر قاجار» با 11 بار تجديد چاپ سعي مي‌کند به اين سوال پاسخ دهد اما در اين گفت‌وگو سعي مي‌شود بر‌اساس سه ويژگي انسجام، شفافيت و دقت به اين سوال از همه جوانب پاسخ داده شود. در اين ميان حتي پاي ضلع سومي‌هم به ميدان گفت‌و‌گو کشيده مي‌شود و آن کتاب «اقتدار‌گرايي ايراني در عهد پهلوي» است؛ کتابي که نيمه دوم سال 96 مي‌آيد تا رهيافتي باشد براي پاسخ دادن به اين سوال که چرا در ايران قرارداد اجتماعي شکل نگرفته است؟ واقعيت جامعه‌اي که در آن همگي فارسي حرف مي‌زنند اما زبان يکديگر را نمي‌فهمند؛ از حکمران تا انديشمند و مردم عادي هر کدام منظومه فکري خود را دارند. همين دغدغه، موضوع گفت‌و‌گوي ايرنا با دکتر محمود سريع‌القلم استاد دانشگاه شهيد بهشتي شده است. مشروح اين گفت‌و‌گو را مي‌خوانيم: