روزنامه اعتماد - صفحه 122

مقدمه: عصر ديروز نشستي در رابطه با يكي از مهم‌ترين مباحث فقهي به نام اجتهاد در دانشكده حقوق دانشگاه بهشتي برگزار شد. اجتهاد اصطلاحي است در فقه اسلامي به معناي استنباط احكام شرعي با شروطي خاص از منابع فقه. كسي را كه به توانايي اجتهاد رسيده است، مجتهد مي‌گويند. اين مفهوم كه پيچيدگي‌هاي خاص خود را دارد در تمام شؤون زندگي مسلمانان تاثيرگذار است. در نشست مذكور كه هست و‌ها و بايدهاي اجتهاد نام داشت آيت‌الله سيدمصطفي محقق‌داماد، عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي، حجت‌الاسلام داود فيرحي، عضو هيات علمي دانشگاه تهران و آيت‌الله ابوالقاسم عليدوست، عضو هيات علمي پژوهشگاه فرهنگ در رابطه با اجتهاد و مسائل پيرامون آن سخناني ارايه دادند. گزارش اين نشست را در ادامه مي‌توانيد مطالعه كنيد.

مقدمه: اين روزها به «لطف» ناآرامي‌هاي به نظر بي‌پايان منطقه خاورميانه «مساله پناهجويان» به پاي ثابت اخبار بدل شده‌ است، در بخش‌هاي متنوع خبر از آنها سخن گفته مي‌شود، از «دردسرهايي» كه به بار آورده‌اند و «مزاحمت»هايي كه ايجاد كرده‌اند، با آنها مثل يك «معضل» برخورد مي‌شود، گروهي آواره و بي‌خانمان كه آنچه از يك زندگي سپري شده را مي‌توانسته‌اند، بر دوش كشيده‌اند و جان‌شان را به دست قاچاقچيان انسان سپرده‌اند به اميد يك زندگي بهتر. برخوردها با آنها متفاوت است، واكنش اكثريت البته خيلي ساده و سرراست است، لابد سري به نشان تاسف تكان مي‌دهند و زير لب چيزهايي زمزمه مي‌كنند، مثل اينكه «بيچاره‌ها! كاش مشكلات‌شان حل شود»، آنها كه به ايشان نزديك‌تر هستند، اما گريزي ندارند جز آنكه عكس‌العملي جدي‌تر داشته باشند، برخي كين‌توزانه ايشان را «مفت‌خور»هايي «دردسرساز» مي‌خوانند كه هيچ آورده‌اي جز بدبختي و مشكل ندارند و منشا اصلي همه آسيب‌هاي اجتماعي و حتي فراتر از آن مشكلات اقتصادي و سياسي هستند، گروهي آنها را جماعت‌هايي مستعد خطر مي‌دانند كه در خود «تروريست»ها و «تكفيري»ها را پرورش مي‌دهند و بايد مانع از ورود آنها شد. دولت‌هاي مقصد اين پناهندگان كه ايشان را تنها به مثابه «معضلي» كه به هر طريق بايد آن را «حل» كرد مي‌نگرند؛ دست‌مايه‌اي براي سياست‌بازي و مداخله نظامي در امور ساير كشورها و اقداماتي وراي معاهدات بين‌المللي. البته نبايد انكار كرد كه بسياري از گروه هاي انساني و صدالبته ميزبانان اين پناهندگان با ايشان برخوردي انساني دارند و درمحدوده توانايي و امكانات شان مي كوشند در كاهش رنج آن ها و فراهم آوردن وضعيت مساعد براي ايشان گامي بردارند. اما آنچه در ميانه سياست بازي هاي رايج آگاهانه يا ناآگاهانه فراموش مي‌شود، هويت انساني آدم‌هايي است كه بيشترشان تا چندي پيش «شهروند»هاي عادي و صاحب حق تلقي مي‌شدند و اكنون به واسطه از دست دادن اين وضعيت به ميانجي مصائبي كه عمدتا از دايره اختيار ايشان خارج است، با آنها به مثابه موجوداتي زايد و «دردسر» برخورد مي‌شود؛ موضوعي كه برخي از جدي‌ترين ايده‌هاي انسان متمدن و با فرهنگ جديد را به چالش كشيده و او را واداشته در برخي از بنيادي‌ترين مفروضات تفكر خود بازنگري جدي داشته باشد. جورجو آگامبن، ژوليا كريستوا و اسلاوي ژيژك، تنها شماري از متفكراني هستند كه به مساله پناهندگي در ترازي نظري مي‌انديشند و آن را فراسوي بحث‌هاي سياست روز، نشانه‌اي بر حفره‌هاي فرهنگ مسلط سرمايه‌داري متاخر مي‌خوانند. صالح نجفي، مترجم و مدرس فلسفه به تازگي در موسسه پرسش در درسگفتاري با عنوان «بوطيقاي سياسي مرزها» به موضوع فلسفه و بحران پناهندگان پرداخته است. او در اين درسگفتارها به آثار فيلسوفان و هنرمنداني چون سورن كي يركگور، كارل اشميت، والتر بنيامين، جورجو آگامبن، ميشاييل هانكه، پي ير پائولو پازوليني و اسلاوي ژيژك مي‌پردازد و از خلال آثار ايشان مساله پناهندگي را بازنگري مي‌كند. به همين بهانه پرسش‌هايي را از او مطرح كرديم كه از نظر مي‌گذرد:

اشاره: محمدابراهيم ترقي‌نژاد/ ايران و امريكا، دو بازيگري كه شايد بتوان گفت در چهار دهه گذشته بيشترين ميزان تقابل‌هاي سياسي و همزمان پرهيز از رويارويي‌هاي نظامي با هم در صحنه بين‌المللي را تجربه كرده‌اند در جريان مذاكرات هسته‌اي در دو سال و نيم گذشته رودرروي هم قرار گرفته‌اند. سرعت تحولات در رابطه دوجانبه ايران و امريكا با محوريت مساله هسته‌اي هم براي بسياري غيرقابل پيش‌بيني بوده است. در همين دو سال دو رييس‌جمهور براي نخستين‌بار در قريب به چهار دهه گذشته با هم تماس تلفني هرچند كوتاه داشته‌اند، وزراي امور خارجه هر دو كشور بيش از هر همتاي ايراني يا امريكايي با هم ديدار داشته‌اند و تابوي گفت‌وگو براي توسل به ديپلماسي ديگر شكسته شده است. با اين همه تمام داستان اين رابطه آن طلسم پرهيز از رويارويي نيست كه با شكسته شدن آن بتوان از عادي‌سازي رابطه تهران- واشنگتن سخن گفت. ايران، عربستان نيست و امريكا هم يك كشور اروپايي نسبتا آرام در قاره سبز كه رهبران آن بتوانند با به حاشيه راندن اختلاف‌هاي ايدئولوژيك به راحتي بر اشتراك‌هاي سياسي متمركز شوند. باراك اوباما، مردي از تبار دموكرات‌ها كه براي نخستين‌بار در تاريخ سياسي رابطه ايران و امريكا، قرائت متفاوتي از تعامل و تقابل با تهران را ارايه كرده است تا كمتر از يك سال ديگر با كاخ سفيد وداع مي‌كند و پس از اين بازه زماني است كه مهندسي جديد رابطه دو كشور در دست چهره‌اي شايد تندتر از اوباما قرار خواهد گرفت. تهديدها و فرصت‌هاي رابطه ايران و امريكا در سايه توافق هسته‌اي، اما و اگرهاي اين رابطه در مسير تنش‌زدايي، تاثير توافق هسته‌اي بر ائتلاف‌هاي سياسي امريكا در منطقه خاورميانه و پرسش‌هايي از جنس رابطه دوجانبه دو كشور را با دكتر مصطفي ترك زهراني، مديركل دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي وزارت امور خارجه و عضو اسبق نمايندگي در دفتر سازمان ملل در ميان گذاشتيم كه مشروح اين گفت‌وگو به شرح زير است:

اشاره: با نزديك شدن به سي و هفتمين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، سويه‌هاي مختلف اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي اين پديده را با فعالان عرصه‌هاي مختلف در ميان گذاشتيم. در اين شماره، درباره بعد سياسي ناگزير بودن انقلاب ٥٧ با محمود شفيعي، عضو هيات علمي گروه علوم سياسي دانشگاه مفيد گفت‌وگو كرده و از او درباره استقلال و حاكميت ملي به عنوان مهم‌ترين دستاوردهاي انقلاب و ابزارهاي تداوم آنها پرسيديم. شفيعي مي‌گويد در دوره پهلوي اول و دوم ما حاكميت ملي به معناي واقعي كلمه نداشتيم يعني آن آرزوهاي بزرگي كه در مشروطه شكل گرفته و در يك مقطع كوتاه حتي به عمل نيز رسيده و ملت به اين نتيجه رسيده بودند كه خود آنها رقم‌زننده سرنوشت اجتماعي و سياسي خود هستند با پيدا شدن حكومت پهلوي اول و در تدوام آن پهلوي دوم، مخدوش شده بود. وي معتقد است براي نخستين بار در تاريخ ايران، با تاسيس جمهوري اسلامي است كه مردم ايران با دست خود يك نظام سياسي را تاسيس مي‌كنند و خود، دولت را مي‌سازند و شايد بتوان گفت به معناي واقعي كلمه اينجاست كه در كشور ما ملت - دولت شكل مي‌گيرد. وي با تاكيد بر اينكه اگر بخواهيم دستاوردهاي انقلاب تداوم پيدا كند بايد توسعه سياسي را جدي بگيريم، مي‌گويد يكي از مهم‌ترين اركان توسعه سياسي، تاسيس احزاب پايا و پويا و پايدار است كه بتوانند اداره سياست را به عنوان مناسب‌ترين و عقلاني‌ترين ابزار آنها به عهده بگيرند. سياست ورزي و بازي سياسي بدون احزاب سياسي مثل داشتن تيم ملي فوتبال بدون وجود باشگاه است كه ناچار مي‌شويد از كوچه و بازار افرادي را براي بازي جمع كنيد.

وزیر راه در دولت اصلاحات می‌گوید ناهماهنگی میان تیم اقتصادی مهم‌ترین چالش دولت روحانی است.