امیر محبیان - صفحه 2

مقدمه: امير محبيان، موسس حزب نوانديشان و استاد دانشگاه معتقد است كه اصولگرايان در تهران از خودشان شكست خورده‌اند. او دلايل اين شكست را به تفصيل در چند مورد بررسي مي‌كند. يكي از اين دلايل را ضعف جريان راست در وحدت تصميم‌گيري بر اساس خرد جمعي مي‌داند. اينكه با وجود گرايش‌هاي متنافر و بعضا متناقضي كه در جريان اصولگرايي وجود دارد، چيزي ملموس و روشن به نام جريان اصولگرايي وجود خارجي ندارد. از اين رو معتقد است كه جريان اصولگرايي از نو بايد بر سر انديشه‌ها و اصول گفتماني خود بينديشد. او البته انتقاداتي به شوراي سه‌نفره فقها نيز دارد. اينكه اگر جامعتين محور اصولگرايان است چرا از سوي جامعه مدرسين دو نماينده معرفي شده است. اين فعال سياسي اصولگرا معتقد است اين جريان شروع‌كننده دوقطبي در انتخابات ٩٢ و انتخابات مجلس دهم بود اما در طرف نادرستي از اين دوقطبي قرار گرفت و خود باعث شكست خود بود. تحليل شكست اصولگرايان در تهران را از زبان اين فعال سياسي مي‌خوانيم.

مقدمه: امير محبيان، تحليلگر اصولگرايي است كه در ميان اصلاح‌طلبان نيز به انصاف شهرت دارد. او مشكلات جريان اصولگرايي را منصفانه تحليل مي‌كند و برايش راه‌حل دارد. از ديد محبيان كار اصولگرايان در اين انتخابات آسان نيست. او معتقد است در برابر روحاني كه نامزد بي‌چون و چراي اصلاح‌طلبان و گروه‌هاي ميانه‌رو است اصولگرايان نه كانديدايي مانند احمدي‌نژاد دارند و نه اجازه دارند با دو قطبي كردن فضا عليه رييس‌جمهور متحد شوند بنابراين بايد بر توانايي‌ها و برنامه‌هاي خود تكيه كنند. كاري كه البته با توجه به سابقه هشت سال دولت احمدي‌نژاد و ١٢ سال مجلس يكدست اصولگرا آسان نخواهد بود. به همين دليل نيز محبيان پيروزي در اين انتخابات را اولويت دوم مي‌داند و برايش مهم‌تر از پيروزي كانديداي اصولگرايان - اگر كانديداي واحدي وجود داشته باشد- همبستگي و ساماندهي اصولگرايان است. محبيان اصولگرايان را به پنج دسته تقسيم مي‌كند: بنيادگرايان، قدرت‌گرايان، برچيدگي‌خواهان، پيرايش‌گرايان و نوگرايان. هر كدام از اين پنج گروه در بيان محبيان تعريفي دارد كه يافتن مصداق‌هايش كار سختي نيست. مشروح اين مصاحبه در ادامه مي‌آيد.

مقدمه: چرا اصولگرایان دوباره پس از شکست در انتخابات ریاست جمهوری از ضرورت تحول در حوزه گفتمانی جریان اصولگرایی سخن می‌گویند؟ مهم‌ترین موانع تغییر در گفتمان اصولگرایی چیست؟ آیا قالیباف با نوشتن نامه درباره ضرورت تحول در گفتمان اصولگرایی به دنبال ایجاد موج اجتماعی و لیدری آن است؟ چرا میرسلیم پس از پایان انتخابات به انتقادات جدی از اصولگرایان پرداخته است؟ آیا جریان اصلاحات نیز مانند جریان اصولگرایی به تغییر در حوزه گفتمانی نیاز دارد؟ برای پاسخ به این سوالات که این روزها ذهن بسیاری از افکار عمومی را درگیر خود کرده با دکتر امیر محبیان، تئوریسین برجسته جریان اصولگرایی، نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه گفت‌وگو کردیم. موسس حزب نواندیشان معتقد است: «یکی از مهم‌ترین اشتباهات اصولگرایان اين بود كه به صحت باورها و رفتارشان شك كردند و به شكل بدي به تقليد از اصلاح‌طلبان پرداختند. اين تز كه مقبوليت و قدرت جذب راي كانديداها مهم‌ترين مولفه است، يك انحراف جدي بود. واقعيت اين است كه مقبوليت مهم است اما نه به هر قيمتي. قبلا در مورد اصولگرايان همه چیز مي‌گفتند ولي آنها را متدين و صادق مي‌دانستند. ولي اين تصوير مخدوش شده است. تفاوت رفتار افرادي مثل مرحوم عسكراولادي و ناطق و مهدوي كني و پرورش را با بعضي ديگر مقايسه كنيد. آنها هر ايرادي كه داشتند در تدين و اصالت آنها نمي‌توان شك كرد. اين اصالت مخدوش شده است و من نگران این مسأله هستم. ما مجاز نيستيم براي كسب قدرت هر سخني را بگوييم. براي اصولگرا ارزش‌هاي ديني و الهي اصالت دارد نه قدرت. اگر قدرت اصالت يافت انحرافي بزرگ رخ داده است. انحرافي كه حتي به خروج از دين مي‌انجامد». در ادامه متن این گفت‌وگو را می‌خوانید.

مقدمه: تئوری دولت در سایه در حالی از سوی اصولگرایان مطرح می‌شود که این مسأله در ایران سابقه عملیاتی شدن نداشته و تنها در مقاطعی در حد تئوری و حاشیه‌ای بر گفت‌وگوها در فضای سیاسی ایران مطرح شده است. با این وجود سوال اساسی این است که چرا اصولگرایان پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات به این نتیجه رسیده‌اند که کشور نیاز به دولت در سایه دارد و آیا این تئوری برای فشار به دولت حسن روحانی مطرح شده است؟ به همین دلیل و برای تحلیل و ارزیابی این مسأله و مهم‌ترین چالش‌های اصولگرایان در انتخابات ریاست جمهوری و پس از آن، با دکتر امیر محبیان یکی تئوریسین‌های شناخته شده جریان اصولگرایی گفت‌وگو کرده‌ایم. دکتر محبیان معتقد است: «کسانی که بخواهند به دولت فشار نامعقول بیاورند لزومی ندارد دولت در سایه تشکیل دهند تا سختی طراحی و عرضه برنامه‌های جایگزین را به جان بخرند. آنها فقط شعار می‌دهند و تهمت مطرح می‌کنند و شایعه ترویج می‌دهند. اصولگرایان خردگرا به پرنسیب‌ها و اصول اخلاقی ایمان دارند و تخریب دولت مستقر جمهوری اسلامی را عملی خلاف شرع و قانون می‌دانند ولی این به معنای سکوت و تایید همه اعمال دولت نیست. سکوت رقیب فقط فساد و دیکتاتوری به ارمغان می‌آورد. ما از حق انتقاد رقبا بر اساس برنامه و مسئولیت‌پذیری دفاع می‌کنیم و آن را شرط لازم مردمسالاری دینی می‌دانیم. حتما براین باوریم که دولت بافرهنگ از حق رقبایش برای طرح نظرات انتقادی دفاع می‌کند. دولتی که دهان منتقدانش را ببندد حتما تیشه به ریشه خود می‌زند. فرق نمی‌کند این دولت اصولگرا باشد یا اصلاح‌طلب یا اعتدالی، اما باید بیاموزیم که آزادی با مسئولیت همراه است». در ادامه متن گفت‌وگوی دکتر امیر محبیان با «آرمان» را از نظر می‌گذرانید.

اشاره:«تا زماني كه جريان اصولگرايي به جاي بدنه اجتماعي به فرصت‌هاي حكومتي نگاه مي‌كند، نمي‌تواند رفتار مردم سالارانه درستي از خود نشان دهد و همواره در پي مديريت امور از بالا خواهد بود.» اين تحليل امير محبيان، تحليلگر اصولگرا و موسس حزب نوانديشان از چرايي شكست‌هاي پي‌در‌پي جناح راست در انتخابات است. البته اين نگاه محبيان به اين معنا نيست كه جناح راست اصولش را زير پا نگذاشته است. اتفاقا اين تحليلگر سياسي معتقد است كه جريان راست مدت‌هاست كه به سوي نوعي پراگماتيسم منفي رفته است؛ يعني براي نتيجه گرفتن گاهي باور و اصول خود را زير پا گذاشته است. هشدار او به همفكرانش، تبديل شدن به عروسك سياسي است؛ عروسكي كه چون ديگران او را تغذيه و هدايت كرده‌اند از بدنه اجتماعي قدرتمندش فاصله گرفته است.

اشاره: امير محبيان، تئوريسين اصولگرا معتقد است پيروزي حسن روحاني نتيجه تعجب‌برانگيزي نبوده است. به گفته دبيركل حزب نوانديشان استراتژي تهاجمي، كور و غيرعلمي اصولگرايان در قبال روحاني و دولت، بازي در زمين روحاني بود. او مي‌گويد قاليباف با تكيه به گفتمان‌هاي نيمه‌سوسياليستي - پوپوليستي عملا جامعه را دوقطبي كرد و روز به روز آراي خود را از دست داد. به اعتقاد محبيان سيد ابراهيم رييسي هم به دليل عدم تسلط لازم بر مسائل اجرايي و تكرار كليات و نيز مشكل عدم شناخت جامعه با وجود جهش خوب راي نتوانست ركورد مطلوب براي پيروزي را به دست آورد. اين تئوريسين و تحليلگر اصولگرا در ادامه تفسير نتيجه انتخابات و هزينه‌هاي آن براي اصولگرايان گفته است: عملا يك فرصت طلايي كه دولت روحاني به دليل اشتباهاتش در اختيار اصولگرايان قرار داده بود از دست رفت؛ قاليباف كه مي‌توانست احيا و مفيد واقع شود سوخت؛ رييسي كه ظرفيت كشف شده جديدي بود، ضربه خورد. از آن طرف روحاني را مديون راديكال‌هاي اصلاح‌طلب كرديم. اما در هر حال باز هم بايد فاز ترميم را با خردمندي به پيش ببريم تا آسيب‌ها را به حداقل برسانيم. محبيان از همين رو تاكيد دارد كه اصولگرايان بايد هرچه سريع‌تر خودشان را بازسازي كنند. به اعتقاد او موتور تئوريك اصولگرايي خاموش شده و ادبيات آن بايد بازتعريف شود. محبيان البته نگراني‌هايي هم دارد. از همين رو به اين مساله اعتراف مي‌كند كه اگر نوسازي اصولگرايي صورت نگيرد قدرت‌گرايي و پوپوليسم جاي ارزش‌گرايي و آرمان‌گرايي را خواهد گرفت: «و قهرمانان اصولگرايي به جاي علما و دانشمندان و چهره‌هاي ديني، سلبريتي‌ها و چهره‌هايي خواهند شد كه فاقد حداقل ارزش‌هاي رفتار ديني بوده و بدبختانه مجبور خواهيم شد براي پيشتازي آنها از ارزش‌ها و تاريخ اسلام هزينه نماييم.»

مقدمه: حتي ائتلاف هم برايشان كارساز نشد. آن‌همه سازوبرگ و جبهه‌سازي حمايت و همراهي و آمدن همه جريان‌ها و چهره‌ها پشت‌سر ابراهيم رئيسي كمكي به پيروزي او نكرد. اين ناكامي به‌نوعي چهارمين باخت اصولگرايان (با احتساب رأي مهم مجلس خبرگان و شوراي اسلامي در تهران) خواهد بود. آنها كه عزمشان را براي يك‌دوره‌اي‌‌كردن دوره رياست‌جمهوري حسن روحاني جزم كرده‌ بودند، با اختلاف نزديك هشت ميليون رأي عقب ماندند. مسئله مهم اما براي اصولگرايان فراتر از يكي، دو انتخابات است. اصولگرايان با مشكلات عديده‌تري روبه‌رو هستند كه انتخابات نماد يا نمودي از آن است. گفتمان اصولگرايي سال‌هاست درگير بحران‌هايي است كه توان چاره‌سازي براي آن ندارد. امير محبيان، روزنامه‌نگار اصولگرا، تحليلگر سياسي و استاد فلسفه غرب، اصولا نخستين فردي است كه رسانه‌ها براي شنيدن تحليل‌هايش از اوضاع اصولگرايي به سراغش مي‌روند. يك روز بعد از انتخابات رياست‌جمهوري دوازدهم، «شرق» هم با او درباره «مسئله اصولگرايي» عطف به انتخابات اخير، گفت‌وگو كرده است.

مقدمه: گروه سیاسی - بعد از منع ورودش به انتخابات 96 خیلی‌ها ساده لوحانه تصور می‌کردند که دیگر مانند جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام تنها تصویری از او در صحنه سیاست خواهد بود؛ اما سکوت معنادار وی خبر از هیاهویی احمدی‌نژادی داشت! این هیاهو این روزها با بیانیه ‌دادن‌ها، درختکاری، به توییتر پیوستن‌ها و البته مانند همیشه، با نامه ‌نگاری‌های‌ او و همراهان این روزهایش!! بیشتر و بیشتر می‌شود! محمود سیاست ایران که تا چندی پیش می‌گفت از هیچ کسی در انتخابات حمایت نمی‌کند، در چرخشی انتحاری! تمام قد پشت حمیدرضا بقایی معاون اجرایی روزگاران قدرت خویش، قرار گرفته است و حتی حسن روحانی و دارو دسته‌اش را تهدید به دیوار سفتی می‌کند که به زودی به آن خواهند خورد. یقه درانی احمدی‌نژاد در حمایت از معاون سابقش از یک سو و ظهور و بروز دوباره اسفندیار رحیم مشایی از طرف دیگر در این عرصه، خیلی‌ها را با این پرسش مواجه کرده که این بار بازی جدید شمس و مولانای دولت مهروزان چیست که این گونه چون پروانه‌ای به دور حمیدرضا بقایی کاندیدای ریاست جمهوری 96 می‌گردند؟! خلف وعده عمل کردن احمدی‌نژاد اگرچه چیز تازه‌ای نیست اما این‌که به مجیزگویی بقایی بپردازد، نوبر است! البته نه به نوبری نامه‌ای که اسفندیار رحیم مشایی چند روز پیش نوشت! از طرفی احمدی‌نژاد و رحیم مشایی این روزها مرتب از شهادت می‌گویند !! انگار که شمشیر را از رو بسته‌اند تا پای رسانه‌های این روزها را هم که دیگر نگو و نپرس؛ رسانه‌هایی که با خبرسازی‌های رئیس‌جمهور سابق، گویا جانی دوباره گرفته اند. حرف‌های عجیب و غریب، نامه‌های عجیب و غریب‌تر و ورود مثلث بقایی، مشایی و احمدی‌نژاد باعث شد تا به سراغ امیر محبیان، استراتژیست اصولگرایان برویم و از او درباره پشت پرده بازی انتخاباتی احمدی‌نژاد و سناریوهای احتمالی او بپرسیم و البته در این گفتگو نگاهی نیز به «جمنا» و مخالفت‌های این روزهای علی لاریجانی با آن بیندازیم.

مقدمه: با پایان زمان ثبت‌نام انتخابات ریاست‌جمهوری، تا حدود زیادی آرایش سیاسی و کاندیداهای تأثیرگذار مشخص شده‌اند. در روز آخر شاهد ثبت‌نام اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور و محمدباقر قالیباف بودیم. به همین دلیل برای تحلیل و بررسی آرایش سیاسی انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم، با دکتر امیر محبیان یکی از تئوریسین‌های جریان اصولگرا گفت‌وگو کردیم. محبیان می‌گوید: بر این باورم موج ثبت‌نام که تقریبا همه منتقد روحانی هستند، به‌رغم اینکه او مایل به هیچ کاندیدای ذخیره نبود، روحانی را وادار به پذیرش حضور جهانگیری کرده است.. انتخاب جهانگیری از بابت حضور او در همه امور اجرایی دولت و تسلط به ارقام و عملکرد است. روحانی می‌داند مناظرات و بحث‌های این دوره متفاوت با مصاحبه‌های دوره قبل است که گاه به تعارف برگزار می‌شد و این‌بار همه برای حمله به او و عملکرد دولتش می‌آیند. البته حدس می‌زنم در عمل، شاید حضور جهانگیری و دفاع با واسطه از روحانی به‌ویژه آنکه قدرت نطق روحانی از جهانگیری بیشتر است، نماد عدم تسلط روحانی به امور تلقی شده و ممکن است تصویر خوبی از روحانی ایجاد نکند. در ادامه متن این گفت‌وگو را نظر می‌گذرانید.