ضرورت ایجاد ساز و‌کار ایرانی و عمانی برای تنگه هرمز

محمدعلی بهمنی

روشن است که ترامپ از جنگ خسته شده و در برابر ایران احساس عجز می کند و بسیار به توافق با ایران محتاج و‌نیازمند بوده و مایل به از سرگیری جنگ نبوده و از آن گریزان است.
اما بدون هیچ اما و اگر و شک و تردید، در صورتی که ما بخواهیم به صورت یک طرفه و خارج از چارچوب حقوقی و دیپلماتیک نظم‌جدیدی را در تنگه هرمز ایجاد کنیم ، آمریکا با تحمل هر هزینه و تلفاتی زیر بار چنین نظمی نخواهد رفت و حتی اگر ترامپ به هر دلیلی جا بزند و بخواهد زیر بار چنین نظمی برود ، نظام امریکا و ارتش امریکا چنین چیزی را تحمل نخواهد کرد .
مسدود سازی تنگه هرمز پس از تجاوز و حمله غیر قانونی آمریکا و اسرائیل به ایران ، اقدامی در راستای دفاع مشروع ایران تلقی شد و به همبن دلیل ناتو و اروپایی ها و در کل جامعه جهانی از ایستادن کنار ترامپ و آمریکا در مقابله با اقدامات ایران در تنگه هرمز خودداری کردند اما الان و در شرایط پسا جنگ و پس از آتش بس و تفاهمنامه، هر اقدام در مورد تنگه هرمز می تواند اجماع بین المللی علیه ایران ایجاد کند و قطعا ناتو و اروپا و حتی منطقه خودمان کنار آمریکا قرار خواهند گرفت. مواضع مارک روته دبیرکل ناتو موید همین همراهی است .
نه حقوق بین الملل و نه تفاهنامه ایران و‌امریکا و نه اصل حسن هم جواری میان ایران و عمان ،مجوزی برای ایجاد مانع در تردد کشتی ها از مسیر عمانی تنگه هرمز نمی دهند. نه می توان مانع تردد کشتی ها از این مسیر شد و نه می توان مسیر خاصی را به آن ها تحمیل کرد. البته در شرایط جنگی وضعیت متفاوت است و ایران می تواند در هر بخشی از تنگه محدودیت هایی ایجاد کند ، مسیر طبیعی و‌تاریخی و مورد تایید سازمان بین المللی دریانوردی که تا پیش از جنگ هم در حال استفاده بوده و ما هیچ مشکلی با آن نداشتیم ، مسیر عمانی بوده اما حالا که اقدام ایران با واکنش تند و تجاوزکارانه و غیر قانونی و قلدرانه آمریکا همراه شده است اگر ایران کوتاه بیاید نشانه ضعف تلقی خواهد شد و طرف مقابل از این الگو برای پیشبرد و تحمیل اهدافش بهره خواهد برد اما اگر ایران مجددا بر ممانعت از تردد در مسیر عمانی نیز تاکید نماید باید هم خسارات بیشتری را تحمل کند و هم اجماع جهانی ضد ایران ایجاد می شود.
تنها راه ممکن مذاکره با عمان و ایجاد یک ترتیبات مرضی الطرفین دریانوردی میان ایران و عمان است ، تا هم کشتیرانی آزاد تامین گردد و هم نقش حاکمیتی ایران در تنگه هرمز مورد تاکید قرار بگیرد. تنها راه برای جلوگیری از افزایش تنش ، مذاکره با عمان و رسیدن به یک توافق سریع با عمان در مورد نحوه کشتیرانی در تنگه هرمزاست ، اقدامی که هم پرستیژ ایران را حفظ می کند هم تفاهنامه را نجات می دهد و هم کشتیرانی آزاد را میسر می سازد. در واقع در این برهه ، ترتیبات ایرانی و عمانی برای تنگه هرمز که منطبق با حقوق بین الملل باشد می تواند راهگشا باشد.

دوره جدید ریاست قوه قضا در افق عدالت ترمیمی

 ایران برخاست برای خونخواهی پنج گانه

کوروش شجاعی

حضور، «قیام» و «به پا خاستن» چند ده میلیونی ملت بزرگ ایران در جریان وداع،بدرقه و تشییع امام مجاهد شهید، حماسه ای بی بدیل درتاریخ ایران و بلکه جهان ثبت کرد.آنچه مردم مومن، هوشیار، بصیر، وفادار و قدرشناس ایران زمین درجریان وداع و البته تجدید بیعت با آرمان های انقلاب و با علمدار عزت و استقلال ایران درمقابل چشم جهانیان به نمایش گذاشتند،پرشکوه ترین جلوه اتحاد، انسجام، همدلی،عزت مداری،قدرشناسی،اقتدار،قدرت و عزم ملی ایرانیان بود برای«تاریخ سازی»،«تعیین سرنوشت»و«تمدن سازی»،تمدنی که ترامپ جنایتکار می خواست آن را نابود کند و به «عصرحجر»برگرداند! همان جانی «کودک خوار،اپستینی»که برای به زانو درآوردن ملت ایران پیشتر،«برجام»را پاره کرده بود،خرداد سال گذشته با همکاری رژیم صهیونی و برخی کشورهای منطقه به کشورمان حمله کرد آن هم در حین مذاکره،«شبه کودتایی» را دی ماه درکشور طراحی کرده و سرانجام در نهم اسفند ماه سال گذشته بزرگ ترین جنایت های تاریخ بشری را علیه مردم ایران مرتکب شدند ،بازهم درحین مذاکره! این بار علاوه بر به شهادت رساندن مردم عزیزمان،دانشمندان،فرماندهان و قائد امت، ۱۶۸دانش آموز فرشته معصوم مینابی را «پرپر»کردند و نه تنها داغی بس عظیم و فراموش نشدنی بردل مردم گذاشتند، بلکه جنایتی تاریخی مرتکب شدند،جنایتی که باید محاکم قضایی بین المللی دراسرع وقت آن را محکوم و آمران و مباشران را مجازات می کردند ،اما افسوس و هزاران افسوس که دنیای سلطه جای «دادخواهی»و «دادرسی» نیست!

خونخواهی یعنی چه؟!
تاریخ سازی مردم درجریان وداع،بدرقه،تشییع و نماز بر پیکر عزیز دل ملت ایران و بلکه عزیز دل آزادی خواهان جهان و البته آن حماسه آفرینی بی نظیر ملت فهیم و قدرشناس عراق علاوه براین که بزرگ ترین«تشییع قرن» ،بی سابقه ترین و عظیم ترین«بیعت تاریخی» با قائد امت وآرمان های بلند انقلاب اسلامی را ثبت تاریخ کرد،پیام ها ، شعارها و خواسته ها و مطالباتی را فریادکرد که «خونخواهی»اصلی ترین آن هاست.
اما این خونخواهی یعنی چه و چند مرحله دارد؟!
۱-این که ترامپ و نتانیاهو به انتقام وخونخواهی۱۶۸ فرشته مینابی، حدود۳هزار عزیز هموطن،دانشمندان،فرماندهان،عزیزان مظلوم«ناو دنا»و رهبر نستوه و امام مجاهد مظلوم و علمدار عزت و استقلال و اقتدار و قدرت ایران باید قصاص شوند،کف خواسته مردم است.
۲-این خونخواران جنایتکار که علاوه بر ارتکاب جنایت هایی چنین هولناک،
بی شرمانه به آن اقرار و حتی افتخار می کنند مثل آن چه در جریان ترور ناجوانمردانه سردار قلوب مردم،همان حاج قاسم دلاور ناجی ایران، عراق،سوریه و ... از چنگال وحوش داعشی انجام دادند باید در محاکم قضایی بین المللی ازجمله دادگاه 
بین المللی لاهه محاکمه شوند و مهم تر این که مجازات و جنایت های ارتکابی آن ها به عنوان «سندجنایت»ترامپ و نتانیاهو و سند مظلومیت ایران عزیز برای نسل کنونی و آیندگان جهان ثبت وضبط شود.
۳-مرحله دیگر خونخواهی مردم،این است که آمریکا و رژیم صهیونی باید بهای تمامی خسارت های وارده به زیرساخت های کشور و غرامت ضررهای اقتصادی که به کشورمان زده را پرداخت کند،البته که نمی تواند ضررهای روحی،روانی و داغ هایی را که بردل مردم گذاشته، جبران کند، اما پرداخت غرامت وآزاد کردن دارایی ها و پول هایی که به ناحق سال هاست بلوکه کرده اند نیز جزو حداقلی ترین حقوق و مطالبات مردم است.
۴-خلیج فارس و تنگه هرمز عرصه«مدیریت ایران» و اعمال«ترتیبات ایرانی» مطالبه اصلی مردم غیور و وطن دوست ایران ،پایان حضور غیرقانونی و سلطه طلبانه آمریکا در منطقه است وبه فرموده رهبر خردمند،فرهیخته،مدبر و شجاع مان صالح بعد صالح آیت ا...سیدمجتبی خامنه ای و فرمانده مقتدر کل قوا جای سلطه گران آمریکایی فقط در قعر آب های خلیج فارس است ولاغیر.
۵-والبته که اعلام جرم و تنبیه موثر و بازدارنده آمریکا،رژیم صهیونی و برخی شیخک نشین های حاشیه خلیج فارس که یا با متجاوزان آمریکایی صهیونی همکاری کردند و یا اجازه استفاده از پایگاه های آمریکایی و خاک  و فضای خود را به آمریکا و رژیم کودک کش برای حمله به کشورمان دادند مطالبه برحق دیگر مردم است.
اگر ترامپ و نتانیاهو کشته می شدند؟!
واما یک سوال صریح از سلطه طلبان و زورگویان جهان و از نهادهای بین المللی به خصوص سازمان ملل متحد و شورای امنیت، این سازمان کذایی و از افکار عمومی جهان!
*اگر این جانیان خونخوار کشته می شدند رفتار آمریکا و رژیم صهیونی چگونه بود؟
*موضع سازمان های بین المللی چگونه بود؟
*موضع و رفتار مدعیان حقوق بشر چه بود؟
*حتی رفتار و موضع برخی دولت های به ظاهر مسلمان و شیخ نشین های خلیج فارس چه بود؟
*رفتار و موضع مردم آمریکا و شهرک نشینان غاصب رژیم صهیونی و مطالبه آن ها چه بود؟!
*پاسخ به این سوالات برعهده آنانی که این مطلب به دستشان می رسد.
*نگارنده به عنوان کوچک ترین عضو خانواده بزرگ ایران،این سطور را برای ثبت در تاریخ نوشتم و کمترین ادای دینی باشد به ملت بزرگ ایران ،کشور عزیزتر از جانم و شهیدان و جان فدایان ایران ازجمله فرشته های معصوم مینابی و آیت ا ...سیدعلی حسینی خامنه ای عزیز دل و نور چشم ملت ،همان «ابرمرد»تاریخ ایران و اسلام که همه وجودش و جانش را وقف اعتلای اسلام و ایران و رساندن کشور به قله ها و ایران قوی در همه عرصه ها کرد و در آخر عمر پر برکتش با پیکر پاره پاره به زیارت اربابش سید وسالار شهیدان مشرف شد و درآغوش حضرت ثامن الحجج عاشقانه و عارفانه آرام گرفت. تاریخ این برهه شگفت آور،سرنوشت ساز وتمدن ساز این سامان را هیچ گاه از یاد نخواهد برد.
بی گمان و بی مداهنه براین باوریم و امیدوار،همان طور که خون سیدالشهدا،اسلام را احیا و تا ابد بیمه کرد،خون قائد مجاهد امت انقلاب اسلامی،عزت و استقلال ایران عزیز و قدرت و اقتدار و سرافرازی کشورمان را به لطف خداوند علی اعلی و عنایت و دعای خیر حضرت صاحب الزمان (عج) پیروزی نهایی جبهه حق برباطل بیمه کرد. مشروط براین که این اتحاد و انسجام و همدلی ملت همچنان پابرجا و مستدام بماند و مسئولان در همه رده ها و در قوای سه گانه خود را خادم خالص و بی منت اسلام ،ایران و مردم عزیز بدانند.

ترمینولوژی عهد انتقام

سید مهدی طالبی

ابهام گاهی سازنده و گاهی آسیب‌زاست. حاکمان و مجموعه دولتمردان به فراخور اوضاع از ابهام استفاده کرده و زمانی با رفع ابهام به سمت شفافیت در صحنه حرکت می‌کنند.روز گذشته حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب به مناسبت تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و شهدای خانواده ایشان و برای قدردانی از مردم حاضر در تشییع شهدا، پیامی صادر کردند که در آن بر انتقام از جنایت‌کاران تأکید شده بود. این امر خروج از یک ابهام بود که یکی از پیامد‌های آن پاک شدن بحث و جدال‌ها درباره شکل انتقام و تمرکز بر حذف افراد دخیل در جنایت‌های دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه است.بخش مربوط به انتقام در پیام رهبری این‌گونه است: «عهد می‌بندیم که انتقام خون پاک شما و همه‌ شهیدان این دو جنگ را از قاتلین جنایت‌کار و بی‌آبرو بگیریم. این انتقام، خواست ملّت ما است و به‌طور حتمی باید صورت بگیرد. این جنایت‌کاران که فهرستی از صدر تا ذیلشان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد. آن‌ها باید بدانند که این امر، متوقف بر وجود شخص من یا سایر مسئولان نیست. ما باشیم یا نباشیم، این مطلب محقق خواهد شد و به‌زودی آحادی از آزادگان در سراسر دنیا هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد.» این پیام فراتر از خروجی که از ابهام کلی صورت می‌دهد، درباره بسیاری از جزئیات دیگر نیز رفع ابهام می‌کند. این پیام وقتی از وجود فهرستی از صدر تا ذیل صحبت می‌کند از محدود بودن لیست انتقام به رهبران دشمن رفع ابهام کرده و افراد جزء را هم مسئول می‌داند؛ این یک نمونه از رفع ابهام از مسائل جزئی است.
نکات
در این بخش به زوایای مختلفی از پیام رهبری اشاره شده است:
1-  انتقام دو جنگ قرار است گرفته شود. این به معنای عدم فراموشی، عدم مشمول مرور زمان شدن یا نو شدن صحنه انتقام است. این‌گونه نیست که گفته شود باید انتقام جنگ رمضان گرفته شود و کسانی که در جنگ ۱۲ روزه بوده‌اند، بیرون بمانند. با جنگ جدید، مطالبات جنگ قبلی فراموش نمی‌شود.

2- متوقف بر وجود شخص من و مسئولان نیست، این پیام را دارد که دشمن با تهدید به ترور بیشتر قادر به متوقف کردن این روند نیست.

3- مقاومت لیست کاملی از جنایت‌کاران تهیه کرده است که علاوه بر مقامات، عناصر جزء تا سربازان شلیک‌کننده در این واحد‌ها هدف انتقام خواهند بود.

4- هرگونه مذاکره و تفاهم‌نامه میان هیئت‌های مذاکره‌کننده یا رؤسای‌جمهور ایران و آمریکا مسیری نهایی به سمت عادی‌سازی روابط نیست. هر تغییری منوط به انتقام کامل است.

5- ضروری اعلام شدن انتقام از جنایت‌کاران عدم توقف در مقام دفاع و حرکت به سمت تهاجمی شدن را نشان می‌دهد.

6- جنگ از حالت کنونی که میان آمریکا و ایران است باید شکل جدیدی به خود بگیرد که در آن ایران و آزادی‌خواهان، درپی انتقام و حذف ترامپ، نتانیاهو و عناصر جنایت‌کار همراه آنان هستند. 

7- با وجود دولت‌های کنونی در واشنگتن و تل‌آویو حالت جنگی و مخاصمه، لحظه‌ای با این دو رفع نمی‌شود.

8- حکم رهبر معظم انقلاب در خصوص انتقام از جنایت‌کاران، اولین حکم فقهی ایشان و صدور فتوای قصاص قاتلان است. از این جهت ضمن ایجاد مشروعیت دینی، این ظرفیت توسط رهبری جدید استفاده شده و به نمایش درآمده است. پس از فتوای قتل سلمان رشدی، نویسنده کتاب موهن «آیات شیطانی» توسط امام خمینی (ره)، این دومین مرتبه است که فتوایی صریح درباره مجازات افرادی در خاک غرب صادر می‌شود.

9- این جمله که انتقام از جنایت‌کاران وابسته به وجود من یا مسئولان نیست، یعنی عناصر متمرکز بر انتقام نباید هیچ توجه و دل‌نگرانی‌ای نسبت به تحولات نظامی و سیاسی جبهه خودی داشته باشند؛ هدف آن‌ها باید صرفاً انتقام و حذف جنایت‌کاران باشد.

10- تأکید بر اینکه انتقام «حتمی» است نشان می‌دهد هیچ نهاد و فردی، تحت هیچ عنوان نباید با بهانه و استدلال درپی خنثی کردن امور برآید. انتقام وظیفه و حرکت به سمت آن حتمی است.

11- انتقام، به معنی تنش امنیتی و اطلاعاتی در مقیاس فرامنطقه‌ای و جهانی است؛ این اتفاق یک تشدید مهم پس از منطقه‌ای شدن جنگ در جنگ رمضان و تهدید به کشاندن جنگ به فرامنطقه در صورت آغاز جنگی جدید است. 

12- اشاره به «آزادگان» به افراد و گروه‌هایی فراتر از شیعیان و مسلمانان اشاره دارد که می‌تواند شامل گروه‌ها و عناصر مبارز از ملت‌ها و ادیان مختلف شود. 

13- آزادگان دنیا هر یک مأموریتی دارند به معنای تقسیم‌بندی احتمالاً بر اساس جغرافیا و آغاز روند ضربات است و لزوماً متوقف به قتل جنایت‌کاران نخواهد بود. همچنین به این معناست که جنایت‌کاران در سفر‌های خارجی در پوشش دیپلماتیک و مهمان بودن در کشوری، مصون از انتقام نخواهند بود و رودربایستی دیپلماتیکی وجود ندارد.

14- دشمن با بزرگ‌نمایی و اتهام‌زنی نسبت به قصد ایران برای ترور ترامپ قصد داشت فضایی بسازد که در ایران، صدا‌های تکذیب شنیده شود. این طرح با وجود رسیدن به آستانه اثرگذاری با فریاد‌های مردم و پیام رهبر انقلاب رد شد. دشمن با تلاش برای اتهام‌زنی نتوانست ایران را به عقب نشینی وادار کند و درحال مشاهده تأیید اخباری است که با برنامه‌ریزی منتشر می‌کرد. ایران نه‌تنها تکذیب نکرد که در بالاترین سطح تأکید کرد خواهان حذف لیستی از صدر تا ذیل مشارکت‌کنندگان در جنایات است.
15- ایران درحال ایجاد جنگی مشروع، کم‌شدت، پردامنه، با تلفات انسانی بالا اما خاص، اطلاعاتی-عملیاتی و ر‌ها از قیدوبند‌های دولتی است. این یک جنگ بزرگ در محدوده خاکستری اما به‌شدت مخرب و فرسایشی برای دشمن است.

16- دشمن به مذاکره با ایران نیاز دارد تا به دیگران نشان دهد موفق شده تا بالاخره طرف سرسختی مانند تهران را پای میز مذاکره بنشاند. حکم جدید نشان داد مذاکرات کنونی محدود به رفع تنش هستند نه تلاش برای عقب‌نشینی و سازش. اگر دشمن میز را ترک کند با تنگه بسته و حملات مواجه می‌شود. پس حکم جدید با معکوس کردن روند، نیاز آمریکا به مذاکره را نمایش خواهد داد زیرا واشنگتن احتمالاً قادر به ترک میز نیست.

17- پیام جدید رهبر انقلاب پس از پیامی که در ۲۸ خرداد پس از تفاهم اولیه با آمریکا منتشر شد و در آن آورده بودند «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم»، گامی دیگر در راستای تقویت امید مردمی است که با خبر شهادت رهبر معظم انقلاب راهی میادین و خیابان‌ها شده و یک روز آن را ترک نکرده و تشییع حماسی رهبر انقلاب را آفریدند. جمع افراد حاضر در میادین و تشییع چیزی بیش از نیمی از مردم کشورند و همه با وجود مشاهده جنگ و مشکلات خواهان انتقام هستند. پیام رهبر انقلاب تأییدی بر اعلام آمادگی مردم برای حرکت در مسیر انتقام بود.

18- تشییع و میراث شهید آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و نوع موضع‌گیری‌های مردمی و سیاستمداران نشان داد آینده ایران به میراث وی گره خورده است. صدور حکم انتقام جلوه‌ای از این گره‌خوردگی است. 

19- چگونه از ایرانی که می‌خواهد انتقام از جنایت‌کاران بگیرد می‌توان امتیازات هسته‌ای گرفت؟

20- محور مقاومت درحال ساخت فضایی تضادگونه برای دشمن است؛ هرگونه حرکت دشمن برای تحت تأثیر قرار دادن شکل دولتی و رسمی و پذیرفته‌شده ایران و تلاش برای تضعیف آن، با تحرکات سازمان‌گونه و نهضتی پاسخ داده می‌شود تا غرب انتخاب کند با حالت رسمی کنار بیاید یا با رفتار‌های نهضتی از سوی دولت تحت فشار قرار گرفته مواجه شود. اگر از ایران توقع تضعیف شکل دولتی دارد و ساختمان‌هایش را منهدم و افرادش را ترور می‌کند، پس آن‌ها با قرار گرفتن در شرایط شبه‌سازمانی با شما نه به شکل رسمی که به صورت نهضتی روبه‌رو می‌شوند.

21- پیام رهبر انقلاب خروج از شکل کامل مقاومت هرمی و فعال کردن تحرکات هسته‌گونه و سلولی بود. در این نوع از ساماندهی شبکه مقاومتی با آسیب به رده فرماندهی یا میانی آسیب نمی‌بیند زیرا هر سلول به صورت مستقل سامان گرفته است.

برای روزهای سخت نبودنت

حامد سلطانی

حمید ملک‌زاده

در سیاست خارجی ایران، کمتر مفهومی به‌ اندازه «مذاکره» از معنای واقعی خود خالی شده است. سال‌هاست درباره مذاکره نه به عنوان یکی از ابزارهای دیپلماسی، بلکه همچون نشانه‌ای برای تشخیص هویت سیاسی افراد و جریان‌ها سخن گفته می‌شود. گروهی آن را با عقلانیت، اعتدال، مدنیت و آشنایی با جهان مترادف می‌گیرند، چنانکه گویی صرف نشستن در برابر طرف مقابل، نه‌ بخشی از مسیر برای حل مشکلات و مسائل مطرح در سیاست خارجی، بلکه در واقع نیمی از خود راه‌حل برای مسائل مختلف است. در سوی دیگر، کسانی هستند که مذاکره را نشانه عقب‌نشینی، ضعف، ساده‌لوحی یا حتی خیانت می‌دانند.
پیروان این ۲ نگاه، با وجود اختلافات ظاهری، از یک خطای مشترک رنج می‌برند: هر دو مذاکره را از جایگاه واقعی‌اش خارج می‌کنند. یکی از آنها به تقدیس نفسِ مذاکره‌ مشغول است و دیگری در کار نفی و تحقیر امکان استفاده‌ از این ابزار مهم در سیاست خارجی است. این در حالی است که مذاکره‌ به‌ خودی‌ خود نه امری مقدس است و نه می‌شود آن را به عنوان عملی شرم‌آور در نظر گرفت. مذاکره‌ تنها یکی از ابزارهای سیاست خارجی است؛ ابزاری که ارزش آن نه از خودش، بلکه از هدفی که دنبال می‌کند، شرایطی که در آن به کار گرفته می‌شود و نتیجه‌ای که به دست می‌آورد ناشی می‌شود. از همین رو، پرسش متداول «مذاکره خوب است یا بد؟» چندان دقیق نیست، چرا که ابزارها به‌ خودی‌ خود خوب یا بد نیستند. در بحث پیرامون مسائل مربوط به ابزارهای موجود در اختیار سیاستمداران آنچه اهمیت دارد، نحوه استفاده‌ از آنهاست.

مذاکره‌؛ دلایل، اهداف و ظرفیت‌ها
معنای مذاکره‌ را باید در نسبتی که با هدف، زمان، موازنه نیروها، هزینه عدم توافق و گزینه‌های جایگزین وجود دارد فهمید. از این‌ جهت مذاکره‌ای که معلوم نباشد چه هدفی را دنبال می‌کند، بیشتر از جنس نوعی نمایش سیاسی و نه یک تمهید عقلانی در دنبال‌ کردن قِسمی از سیاست خارجی است. در عین‌ حال مذاکره‌ای که هیچ اهرم قدرت معناداری، از جنس قدرت نرم یا سخت، پشت آن وجود نداشته باشد، به‌ جای چانه‌زنی به درخواست مؤدبانه برای بهره‌مندی از حقی تبدیل می‌شود که ضامن اصلی بهره‌مندی از آنها گلوله است. در این معنا آن نوعی از مذاکره که طرف مذاکره‌کننده امکان ترک میز را برای خود باقی نگذاشته باشد، دیر یا زود به وابستگی به توافق منتهی خواهد شد. از این‌ جهت مشکل بخشی از ذهنیت مذاکره‌محور در سیاست ایران این است که مذاکره را از نسبتش با قدرت جدا می‌کند. در این ذهنیت، گویی همین که ما با نیت خوب، زبان نرم و آمادگی برای توافق وارد اتاق مذاکره شویم، طرف مقابل نیز تحت‌ تأثیر رفتار دیپلماتیک ما قرار می‌گیرد و برای حل مساله آماده می‌شود. این تصور شاید در روابط شخصی یا اخلاقی قابل‌ فهم باشد اما سیاست بین‌الملل بر چنین مبنایی عمل نمی‌کند. در روابط بین‌الملل طرف مقابل در مذاکره به میل ما برای رسیدن به توافق امتیاز نمی‌دهد. او پیش از هر چیز به هزینه شکست مذاکرات نگاه می‌کند. در واقع طرفین مذاکره بیش از هر چیز این مساله را مورد ارزیابی قرار می‌دهند که در صورت‌ نپذیرفتن توافق چه چیزی را از دست خواهند داد. در این معنا طرف ما در میز مذاکره میزان نیاز ما و نیاز خودش به آنچه در میز گفت‌وگو رد و بدل شده و وفاداری به توافقات روی میز را مقایسه می‌کند. او همچنین وضعیت میدان، فشار زمان، توان اقتصادی، انسجام داخلی، امکان‌های جایگزین و اعتبار تهدیدها و وعده‌ها را در نظر می‌گیرد. در چنین درکی از هنر مذاکره‌، داشتن نیت خوب لازم است اما هرگز کافی نیست. باید این نکته را در نظر بگیریم که در این سطح حتی گاهی آشکار کردن بیش از اندازه اشتیاق به توافق، موقعیت چانه‌زنی را تضعیف می‌کند.

ابزار مذاکره‌؛ خطاها و دریافت‌های نادرست
در جریان مذاکرات سیاسی، طرفی که درباره‌اش تصور شود در هر شرایطی به توافق نیاز دارد، معمولاً ناچار خواهد شد هزینه بیشتری بپردازد. اگر طرف مقابل بداند همه برنامه‌های سیاسی و اقتصادی یک کشور به موفقیت مذاکرات گره‌ خورده، دلیلی ندارد سریع‌تر توافق کند یا از مطالبات خود کوتاه بیاید. برعکس، ممکن است با طولانی کردن مذاکرات، افزایش فشار و طرح خواسته‌های تازه بکوشد نیاز طرف مقابل را به امتیاز تبدیل کند. از این منظر، کسی که مذاکره را جدی می‌گیرد، نباید آن را تقدیس کند. پس نقد رویکردهای جاری در مذاکرات سیاسی و به گفت‌وگو نشستن درباره آنها می‌تواند بخشی از افزایش قدرت چانه‌زنی مذاکره‌کنندگان در موقعیت‌های مختلف باشد. نباید از نظر دور داشت تقدیس مذاکره، آن را از محتوای سیاسی خود تهی می‌کند. هنگامی که نفس مذاکره به ارزش تبدیل می‌شود، پرسش‌های اصلی به حاشیه می‌رود: مذاکره درباره چه چیزی است؟ هدف نهایی آن چیست؟ چه امتیازی قرار است گرفته شود و در برابر آن چه امتیازی داده خواهد شد؟ خطوط قرمز کدامند؟ توافق چگونه اجرا می‌شود؟ در صورت نقض تعهدات چه تضمینی وجود دارد؟ و مهم‌تر از همه، اگر مذاکره شکست بخورد، گزینه بعد چیست؟ وقتی این پرسش‌ها طرح نشده باشد، حضور در اتاق مذاکره به موضوعی در غایت خود تبدیل می‌شود. به معنای روشن‌تر نفس مذاکره‌ جای نتیجه مذاکره را می‌گیرد. در چنین روایتی آغاز گفت‌وگو به عنوان موفقیت معرفی می‌شود، حتی اگر هیچ تغییری در واقعیت ایجاد نکرده باشد. عکس‌های دیپلماتیک، بیانیه‌های خوش‌آهنگ و تعارفات رسمی جای ارزیابی دقیق هزینه‌ها و دستاوردها را می‌گیرد. در چنین شرایطی، مذاکره‌ دیگر وسیله دستیابی به هدف نیست، بلکه خود به هدف تبدیل می‌شود.

نفی مذاکره؛ بن‌بست در تحقق سیاسی اهداف بنیادین 
البته این‌ همه ماجرا نیست. رویکرد دیگری به هنر مذاکره‌ هم وجود دارد که درست به اندازه رویکرد پیشین می‌‌تواند آسیب‌زا باشد. رویکرد دوم بر نفی تام و تمام مذاکره‌ استوار است، در حالی‌ که همان‌طور که پیش‌تر متذکر شدم، نفی کامل هنر مذاکره نیز خطایی همسنگ تقدیس این هنر مردان سیاست است. باید این مساله را در نظر داشته باشیم کشوری که مذاکره نمی‌کند، لزوماً قدرتمند نیست. گاهی ناتوانی در مذاکره، نشانه ضعف دستگاه سیاست خارجی و فقدان توانایی برای تبدیل‌ قدرت به دستاورد سیاسی ملموس و قابل حصول است. ممکن است کشوری در میدان امکاناتی داشته باشد اما نتواند این امکانات را به توافق، قاعده حقوقی یا نظم پایدار تبدیل کند. در این صورت، بخشی از توان آن به‌ مرور فرسوده خواهد شد. اهمیت این موضوع در این واقعیت نهفته است که سیاست خارجی مؤثر باید همزمان از ۲ قابلیت برخوردار باشد: توان مقاومت و توان گفت‌وگو. کشوری که فقط مذاکره می‌کند اما امکان تحمیل هزینه ندارد، به‌ طرف مقابل می‌آموزد با افزایش فشار می‌توان امتیازات بیشتری از او گرفت. در عین‌ حال کشوری هم که فقط تهدید می‌کند اما راهی برای تبدیل قدرت خود به توافق ندارد، ممکن است در طول زمان از توانایی لازم برای حفظ‌ دستاوردهایش در میدان نبرد برخوردار نباشد. هنر سیاست خارجی برقرار کردن نسبتی درست میان این دو است. از این منظر قدرت باید مذاکره را معنادار و مذاکره باید قدرت را به نتیجه تبدیل کند. در غیاب یک‌جور قدرت سخت، سخنان دیپلماتیک وزن چندانی نخواهد داشت. همچنین اگر نتوانیم قدرت را به زبان سیاست، حقوق و توافق ترجمه کنیم، ممکن است آن را به هزینه‌ای دائم و دستاوردی ناپایدار تبدیل کرده باشیم. قدرت و مذاکره ۲ راه متضاد نیستند، در سیاست خارجی سنجیده، هر یک مکمل دیگری است.

قدرت؛ ابزار حمایتی و ضامن توفیق دیپلماسی 
هنر مذاکره بدون اهرم قدرت نمی‌تواند به عنوان یک‌جور چانه‌زنی واقعی در نظر گرفته شود. نباید مفهوم اهرم را ‌صرفاً به قدرت نظامی یا توانایی ایجاد تهدید معنادار در میدان نبرد تقلیل داد. توان اقتصادی، ظرفیت‌های فنی، موقعیت جغرافیایی، نفوذ منطقه‌ای، انسجام داخلی، اعتبار بین‌المللی، توان حقوقی، امکان ایجاد ائتلاف و حتی قدرت تحمل فشار می‌تواند به عنوان صورت‌های متفاوتی از مصادیق اهرم قدرت برای مذاکرات به‌ حساب آید. علاوه بر همه اینها باید این نکته را در نظر بگیریم که مذاکرات سیاسی در خلأ رخ نمی‌دهد. هر مذاکره‌ای ادامه وضعیتی است که پیش از ورود طرفین به اتاق شکل‌ گرفته است؛ وضع اقتصاد، وضعیت امنیتی، افکار عمومی، میدان منطقه‌ای، ساختار حقوقی، روابط بین‌الملل و میزان انسجام درون دستگاه تصمیم‌گیری. آنچه پشت درهای بسته مذاکره می‌گذرد، تا حد زیادی از همین عوامل تأثیر می‌پذیرد. از این‌ رو، پیش از آغاز هر مذاکره باید روشن شود کشور در چه موقعیتی وارد گفت‌وگو می‌شود. در موضع ابتکار قرار دارد یا زیر فشار وارد مذاکره شده است؟ طرف مقابل واقعاً به توافق نیاز دارد یا مذاکره را وسیله‌ای برای خرید زمان می‌داند؟ او آماده پرداخت هزینه توافق است یا فقط می‌خواهد امتیازهای یک‌طرفه بگیرد؟ دستگاه تصمیم‌گیری داخلی درباره هدف و حدود مذاکره توافق دارد؟ در صورت شکست مذاکرات، مسیر دیگری پیش‌بینی شده است؟ نداشتن پاسخ روشن برای این پرسش‌ها، مذاکره را به نوعی خوش‌بینی اداری تبدیل می‌کند؛ این امید ساده‌انگارانه که شاید تداوم جلسات، صدور بیانیه‌ها و حفظ کانال‌های ارتباطی خود به‌ خود مساله را حل کند. حال‌ آنکه مذاکره سیاسی صرفاً گفت‌وگو برای رسیدن به تفاهم نیست. باید میان گفت‌وگو و چانه‌زنی تفاوت قائل شد. نباید از نظر دور داشته باشیم سخن‌ گفتن از اهرم، قدرت و بازدارندگی به معنای کوبیدن بر طبل جنگ نیست. در تحلیل نهایی، سیاست خارجی تنها زمانی به چرخه بی‌پایان جنگ/ مذاکره/ جنگ می‌افتد که از برقرار کردن رابطه‌ای معنادار میان قدرت و دیپلماسی بازبماند. از این‌ جهت است که می‌گوییم بازدارندگی معتبر می‌تواند امکان توفیق دیپلماسی در جریان مذاکرات را افزایش دهد، زیرا به طرفین نشان می‌دهد ادامه تقابل تا چه اندازه می‌تواند برای آنها پرهزینه باشد.

وسوسه مذاکره؛ مسأله میدان در ایران
در فضای سیاسی ایران امروز، مخصوصاً بعد از تحولات ناشی از جنگ رمضان گاهی هر کس درباره ضرورت اهرم یا امکان شکست مذاکرات سخن گوید، به تندروی و مخالفت با تعامل با جهان متهم می‌شود. در عین‌ حال، در سوی دیگر نیز هر کس از ضرورت گفت‌وگو دفاع کند، ممکن است به سازشکاری متهم شده و به‌شدت مورد انتقاد قرار گیرد. این دوگانه‌سازی، امکان بحث عاقلانه درباره سیاست خارجی را از بین می‌برد. باید این مساله را در نظر بگیریم که تقدیس/ نفی مذاکره و قرار دادن این دو در جایگاه هدف سیاست خارجی، خطای شناختی مهلکی است که دولت را از محقق کردن اهداف کلان خود در میدان جنگ محروم می‌کند. بر اساس آنچه تا اینجا آوردم شما می‌توانید با نفس جنگ و جنگ‌طلبی مخالف باشید اما درست به همین دلیل درک روشنی از اهمیت بازدارندگی را همواره در ذهن و عمل سیاسی خود حاضر کنید. فراموش نکنید نظریه‌پردازان بازدارندگی، بزرگ‌ترین مخالفان جنگ بوده‌اند. آنها دفاع از قدرت نظامی یا توان بازدارندگی در صورت‌های دیگر را نه برای دمیدن بر آتش جنگ، بلکه به عنوان ابزاری برای ناممکن کردن جنگ در نظر گرفته‌اند. در عین‌ حال شما ممکن است به روش‌های غیرنظامی برای دنبال‌ کردن اهداف دولت، مخصوصاً از طریق مذاکرات سیاسی باور داشته باشید اما درست به‌ خاطر تضمین دستاوردهای دیپلماتیک و دقیقاً برای جلوگیری‌ از نادیده‌ گرفته‌ شدن منافع دولت نسبت به محتوا و روندهای مذاکرات حساسیتی دوچندان نشان دهید.هیچ کشوری نمی‌تواند برای همیشه با شعار، تهدید یا مقاومت بی‌پایان زندگی کند. جامعه برای اینکه بتواند صورت تمدنی خاصی را پرورش دهد، به ثبات، تجارت، سرمایه‌گذاری، امنیت، ارتباط و کاهش هزینه‌های خارجی نیاز دارد. مذاکره یکی از مهم‌ترین راه‌های دستیابی به این اهداف است اما درست به دلیل اهمیت همین موضوع، نباید مذاکره را بدون محاسبه، بدون هدف و بدون بدیل دنبال کرد. در نهایت سیاست خارجی عاقلانه باید از ۲ ساده‌سازی افراطی فاصله بگیرد؛ نخست پروراندن این تصور که نفس مذاکره‌ همه مسائل را حل می‌کند و دوم تن‌ دادن به این وسوسه که مذاکره‌ هیچ مساله‌ای را حل نمی‌کند. در سیاست خارجی پرداختن به هیچ ابزاری فضیلت نیست. فضیلت سیاسی در تشخیص موقعیت و انتخاب درست ابزار است.