پدرخوانده کیست؟

در سیاست خارجی آمریکا کمتر پیش می‌آید که یک جمله کوتاه بتواند شکافی عمیق در پشت صحنه قدرت را آشکار کند. اما اظهارات اخیر «مایک هاکابی» سفیر آمریکا در سرزمین‌های اشغالی دقیقاً چنین کارکردی داشت. او در حالی مدعی شد که «بدون اسرائیل، آمریکا وجود نداشت» که تنها چند روز قبل، دونالد ترامپ جمله‌ای کاملاً معکوس را بر زبان آورده بود:«اگر آمریکا و من نبودیم، اسرائیل وجود نداشت.»

این دو گزاره در واقع بازتاب دو نگاه متفاوت به جایگاه رژیم صهیونی در راهبرد کلان واشنگتن است. یک نگاه، رژیم صهیونی را متحدی می‌داند که بقای آن وابسته به حمایت‌های مالی، نظامی و سیاسی آمریکا است و بنابراین باید در چارچوب منافع آمریکا حرکت کند. نگاه دیگر اما همچنان معتقد است که واشنگتن باید خود را متعهد به امنیت و خواسته‌های تل‌آویو بداند؛ حتی اگر این تعهد هزینه‌های سنگینی برای آمریکا ایجاد کند.

تحولات یک سال اخیر منطقه، این شکاف را بیش از گذشته نمایان کرده است. رژیم صهیونی امیدوار بود با کشاندن آمریکا به یک رویارویی گسترده و فرسایشی با جمهوری اسلامی ایران، معادلات امنیتی غرب آسیا را به سود خود تغییر دهد. اما آنچه در عمل رخ داد، متفاوت بود. تداوم قدرت بازدارندگی ایران، آسیب‌پذیری بازار انرژی، نگرانی از وضعیت تنگه هرمز و افزایش هزینه‌های نظامی و سیاسی، واشنگتن را به سمت مدیریت بحران و در نهایت پذیرش مسیر تفاهم سوق داد.

در چنین شرایطی، ترامپ بیش از آنکه مانند گذشته از موضع حمایت بی‌قید و شرط سخن بگوید، با منطق هزینه و فایده به مسئله رژیم صهیونی نگاه می‌کند. او به خوبی می‌داند که هرگونه جنگ گسترده در منطقه، مستقیماً بر اقتصاد آمریکا، قیمت انرژی، انتخابات داخلی و جایگاه جهانی این کشور تأثیر می‌گذارد. به همین دلیل تلاش دارد ابتکار عمل را از دست تل‌آویو خارج کرده و آن را در چارچوب منافع واشنگتن مدیریت کند.

اظهارات هاکابی را باید واکنشی به همین روند دانست. او نماینده جریانی است که نگران تبدیل شدن رژیم صهیونی از یک «دارایی راهبردی» به یک «هزینه راهبردی» در ذهن سیاستمداران آمریکاست. جریانی که معتقد است هرگونه فاصله‌گذاری با تل‌آویو، جایگاه سنتی این رژیم در سیاست آمریکا را تضعیف خواهد کرد.

البته نباید در تحلیل این اختلاف دچار اغراق شد. اتحاد آمریکا و رژیم صهیونی همچنان یک اتحاد ساختاری و عمیق است و اختلافات کنونی به معنای فروپاشی این رابطه نیست. اما واقعیت آن است که پس از تحولات اخیر، واشنگتن دیگر نمی‌تواند بدون محاسبه هزینه‌ها، پشت همه ماجراجویی‌های تل‌آویو قرار گیرد.تقابل لفظی ترامپ و هاکابی نیز بیش از هر چیز، نشانه همین واقعیت جدید در معادلات منطقه‌ای است؛ واقعیتی که نشان می‌دهد حتی نزدیک‌ترین متحدان نیز هنگامی که هزینه‌ها افزایش یابد، ناچار به بازنگری در اولویت‌های خود خواهند شد.