زندگی نورانی با بیان نورانی

در زندگی هر انسانی لحظه‌هایی فرا می‌رسد که میان چند راه سرگردان می‌شود و نمی‌داند کدام مسیر او را به مقصد خواهد رساند. در چنین وضعیتی، نخستین کاری که انسان عاقل انجام می‌دهد مراجعه به افراد آگاه و متخصص است. البته ما همیشه به‌صورت مستقیم از کارشناسان سؤال نمی‌کنیم. گاهی سخنان آنان را در کتاب‌ها، روزنامه‌ها، فضای مجازی یا برنامه‌های رسانه‌ای می‌خوانیم و می‌شنویم و همان مطالب را مبنای تصمیم‌های خود قرار می‌دهیم. بسیاری از توصیه‌هایی که هر روز به آن عمل می‌کنیم، حاصل تجربه و دانش افرادی است که شاید هرگز آنان را از نزدیک ندیده باشیم. البته در این میان، انسان عاقل می‌کوشد تا حد امکان از اعتبار گوینده و صحت نقل سخن او نیز اطمینان پیدا کند؛ زیرا می‌داند اگر منبع سخن معتبر نباشد، ممکن است نتیجه عمل نیز زیان‌بار باشد. سخنان خداوند در قرآن و بیانات اهل بیت (ع) هم جزء همین سخنانی است که باید به آن مراجعه کرده و مشکلات‌مان را حل کنیم، اما تفاوت‌هایی در این میان وجود دارد. قرآن تنها مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی یا اجتماعی نیست که حاصل تجربه یک اندیشمند باشد، بلکه سخن خدای متعال، آفریدگار انسان و جهان است؛ خدایی که از همه نیازها، ضعف‌ها، استعداد‌ها و آینده انسان آگاهی کامل دارد. کسی که انسان را آفریده، بهتر از هر کس می‌داند چه چیزی او را به سعادت می‌رساند و چه عاملی سبب سقوط و تباهی او می‌شود.

خداوند درباره کتاب خود می‌فرماید: «قَدْ جَاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَکِتَابٌ مُبِینٌ»؛ از سوی خدا برای شما نور و کتابی آشکار آمده است. (مائده/۱۵). خداوند در این آیه، قرآن را تنها یک کتاب نمی‌نامد، بلکه آن را «نور» معرفی می‌کند. نور ویژگی مهمی دارد؛ تاریکی را از بین می‌برد، مسیر را آشکار می‌کند و انسان را از سرگردانی نجات می‌دهد. همان‌گونه که در تاریکی شب، بدون نور راه را گم می‌کنیم، در تاریکی جهل، هوس، تردید و فتنه نیز بدون نور قرآن راه حقیقت را نخواهیم یافت. در آیه‌ای دیگر نیز خداوند می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَکُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَیْکُمْ نُورًا مُبِینًا»؛‌ای مردم! از سوی پروردگارتان دلیل روشن برای شما آمده و ما نوری آشکار بر شما نازل کرده‌ایم. (نساء/۱۷۴) این نور، چراغی است که هم عقل انسان را روشن می‌کند و هم دل او را آرامش می‌بخشد. تفاوت دیگر سخن خدا و اهل بیت (ع) با سخنان دیگران، در اصالت و اعتبار آن است.

مسلمانان در طول قرن‌ها با تلاش دانشمندان بزرگ علوم قرآن و حدیث سخن صحیح از ناصحیح را شناخته‌اند و مردم می‌توانند با اطمینان از این گنجینه بهره‌مند شوند. این دقت علمی در کمتر مکتبی دیده می‌شود؛ اما مهم‌تر از همه، نورانیتی است که در کلام خدا و اولیای الهی وجود دارد. این نور تنها به معنای فصاحت و زیبایی الفاظ نیست، بلکه حقیقتی است که جان انسان را دگرگون می‌کند. چه بسیار افرادی که با شنیدن تنها یک آیه یا یک روایت، مسیر زندگی‌شان تغییر کرده است. سخن خدا، چون از سرچشمه علم مطلق صادر شده، قابلیت آن را دارد که در هر زمان و مکانی پاسخگوی نیاز‌های بشر باشد.

امیرالمؤمنین علی (ع) در توصیف قرآن می‌فرمایند: «واعْلَمُوا أَنَّ هَذَا الْقُرْآنَ هُوَ النَّاصِحُ الَّذِی لَا یَغُشُّ، وَالْهَادِی الَّذِی لَا یُضِلُّ»؛ بدانید این قرآن، خیرخواهی است که هرگز خیانت نمی‌کند و راهنمایی است که هیچ‌گاه انسان را گمراه نمی‌سازد. با این همه، گاهی برخی افراد می‌گویند که از قرآن چیزی نمی‌فهمند یا از خواندن آن لذت نمی‌برند. ریشه این موضوع در قرآن نیست؛ بلکه گاه در آمادگی دل انسان است. اگر شیشه چراغ غبار گرفته باشد، نور به خوبی دیده نمی‌شود، نه اینکه نور وجود نداشته باشد. قرآن نیز همین‌گونه است. هرچه دل انسان پاک‌تر باشد، بهره بیشتری از نور آن خواهد برد.

خداوند در قرآن به این حقیقت اشاره می‌کند که تنها دل‌های سالم از هدایت الهی بهره کامل می‌برند. گناه، غرور، حسد، دنیاپرستی و دلبستگی افراطی به لذت‌های زودگذر، همچون پرده‌هایی بر قلب انسان می‌نشینند و مانع درک حقیقت می‌شوند.

همان‌گونه که خورشید بر همه می‌تابد، اما هر ظرفی به اندازه گنجایش خود از نور و گرما استفاده می‌کند، قرآن نیز دل‌های آماده را به اندازه آمادگی‌شان روشن خواهد کرد. امروز که انسان با انبوهی از اطلاعات، تحلیل‌ها، نظریه‌ها و توصیه‌های گوناگون روبه‌روست، بیش از هر زمان دیگری نیازمند معیار و چراغی مطمئن است.