قدرت نرم ایران در آیینه تشییع رهبر شهید

ورود پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی به نجف اشرف، به صحنه‌ای تبدیل شده است که ابعاد مذهبی، سیاسی، ژئوپلیتیکی و اجتماعی را به شکلی کم‌سابقه در هم آمیخته است. اگر تشییع میلیونی در تهران نماد انسجام داخلی ایران پس از یک جنگ بزرگ بود و مراسم قم استمرار همین پیام را به نمایش گذاشت، اکنون استقبال و تشییع در عراق، نماد امتداد نفوذ اجتماعی، فرهنگی و معنوی جمهوری اسلامی در محیط پیرامونی است. این رخداد پیام‌های متعددی برای بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مخابره می‌کند.

در فضای سیاسی غرب، پس از جنگ اخیر، یکی از اصلی‌ترین تحلیل‌ها این بود که فشار نظامی و امنیتی می‌تواند ایران را وارد مرحله‌ای از فرسایش داخلی کند. اما آنچه ابتدا در تهران و سپس در قم رقم خورد و اکنون در نجف در حال شکل‌گیری است، تصویری متفاوت از این برآوردها ارائه می‌دهد. سلسله مراسم تشییع از مرزهای ملی عبور کرده و به رخدادی فراملی در جهان اسلام تبدیل شده است؛ رخدادی که فراتر از یک آیین سوگواری، به نمایش قدرت نمادین و ظرفیت بسیج اجتماعی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.

نجف تنها یک شهر مذهبی نیست؛ این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز هویت شیعی در جهان اسلام به شمار می‌رود. هر رخدادی که در این شهر برگزار می‌شود، به‌طور طبیعی پیام‌هایی فراتر از مرزهای عراق دارد. برگزاری مراسم استقبال و تشییع پیکر رهبر شهید در این شهر، پیوند تاریخی حوزه‌های علمیه ایران و عراق را بار دیگر در برابر افکار عمومی جهان اسلام قرار می‌دهد. از منظر سیاسی نیز حضور مقامات عالی‌رتبه عراق، شخصیت‌های برجسته جریان‌های مختلف شیعی و استقبال گسترده مردمی، این پیام را منتقل می‌کند که روابط تهران و بغداد همچنان از ظرفیت راهبردی بالایی برخوردار است.

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این مراسم، ناکامی پروژه انزوای منطقه‌ای ایران است. آمریکا و رژیم صهیونی طی سال‌های اخیر کوشیده‌اند این تصویر را القا کنند که جمهوری اسلامی در منطقه منزوی شده است، اما حضور هیئت‌های متعدد سیاسی، مذهبی و مردمی در نجف نشان می‌دهد که این روایت با واقعیت‌های میدانی همخوانی ندارد. همچنین از منظر ژئوپلیتیکی، عراق امروز یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است و برگزاری این مراسم با چنین سطحی از مشارکت، نشان می‌دهد که ایران همچنان یکی از بازیگران اثرگذار در معادلات عراق باقی مانده است.

مراسم نجف را باید در چارچوب مفهوم «قدرت نرم» نیز تحلیل کرد. آیین‌های مذهبی، مناسبت‌های تاریخی و احساسات جمعی از مهم‌ترین منابع تولید قدرت نرم به شمار می‌روند. مراسم نجف نمونه‌ای از همین ظرفیت است؛ رخدادی که بدون اتکا به ابزار نظامی، تصویری از پیوندهای فرهنگی، تاریخی و اعتقادی میان ملت‌های منطقه ارائه می‌کند.