دیپلماسی امنیت‌ساز با پشتوانه اقتدار میدان

هر چند که در فرهنگ لغت و عرف جهانی، دیپلماسی به عنوان فن تعامل و مذاکره تعبیر می شود، اما اگر همین دیپلماسی با نمادهای قدرت و اقتدار همراه باشد، می تواند در قامت مولفه‌ای هشداری در برابر تهدیدات ایفای نقش نماید. به عبارتی دیگر دیپلماسی از ماهیت گفتمانی و بده بستان خارج و خود به سلاحی کارآمد در برابر تهدیدات امنیت ملی مبدل می شود. هنری که تنها کشورهایی که توان اجرای آن را دارند که از قدرت بازدارندگی بومی بدون وابستگی سیاسی و امنیتی و با تاب آوری اجتماعی و اقتصادی لازم برخوردار باشند. در روزهای اخیر عملکردی قابل توجه در حوزه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران مشاهده می شود که می‌توان از آن با همان تعبیر دپلماسی هشداری یاد کرد که ریشه در ساختاری منسجم و هماهنگ با پشتوانه‌ای به نام میدان و خیابان دارد. 

عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در تماس های تلفنی جداگانه با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه درباره پیامدهای اقدامات تجاوزکارانه و بی‌ثبات‌کننده آمریکا و خطر تشدید تنش‌ها و ناامنی منطقه گفت و گو کرد. وزیر امور خارجه کشورمان در این تماس ها همچنین با هشدار نسبت به هرگونه اقدام ماجراجویانه از سوی ارتش آمریکا، بر آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و امنیت کشور و پاسخ قاطع به هرگونه تعرض تأکید کرد. همچنین وزیر امور خارجه کشورمان در گفتگوی تلفنی با فرحان همتای سعودی خود هشدار داد هرگونه تجاوز، اقدام خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی یا مشارکت و همراهی کشورهای منطقه با پاسخ قاطع و متناسب نیروهای مسلح مقتدر ما مواجه خواهد شد. در همین راستا وزیر امور خارجه در پاسخ به تماس تلفنی همتای بلغارستانی خود، موافقت این کشور با درخواست آمریکا برای استقرار هواپیماهای نظامی در پایگاه هوایی «بزمر» با هدف پشتیبانی از عملیات نظامی، را محکوم و تصریح کرد: قطعاً هر طرفی که به هر نحوی در ارتکاب حمله نظامی علیه ایران مشارکت کند، باید مسئولیت تبعات آن را بپذیرد. پیش از این نیز وزیر امور خارجه در پاسخ به تماس وزیر امور خارجه اوکراین، هرگونه تعرض به شهروندان یا منافع ایران را غیرقابل‌قبول خواند و تاکید کرد که باید خسارات به‌طور کامل جبران شود..

علاوه بر این نیز وزیر امور خارجه در گفت‌وگو با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره حمله اوکراین به کشتی ایرانی، تصریح کرد: با توجه به اظهارات صریح رئیس‌جمهور اوکراین در پذیرش مسئولیت تعرض به کشتی تجاری ایرانی، ادعای غیر عمدی بودن این حمله مسموع نیست و رژیم اوکراین باید صراحتا مسئولیت این اقدام غیرقانونی و جنایتکارانه که منجر به شهید و مجروح‌شدن شهروندان ایرانی و تخریب کشتی تجاری ایرانی شد را بپذیرد.قابل توجه آنکه وزیر امور خارجه در گفت‌وگو با وزیر خارجه قبرس، بر ضرورت جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده از پایگاه‌های خارجی مستقر در قبرس علیه ایران تاکید کرد و وزیر خارجه قبرس نیز با اعلام پایبندی کشورش به اصول حقوق بین‌الملل، اطمینان داد که از این پایگاه‌ها علیه هیچ کشوری، از جمله جمهوری اسلامی ایران، استفاده نخواهد شد. در همین حال همزمان با طرح ادعاهایی مبنی بر اقدام ایران علیه بنار مصر، عراقچی با هشدار نسبت به عملیات های پرچم دروغین  اسرائیل در منطقه در شبکه ایکس نوشت؛ هوشیار باشیم!در همین حال وزیر امور خارجه در گفت‌وگوی تلفنی با میلیبند همتای انگلیسی خود، ضمن انتقاد از رویکرد لندن در قبال ایران، بر آمادگی تهران برای تنظیم سازوکارهای عملیاتی مدیریت تردد کشتیرانی در تنگه هرمز با همکاری عمان تأکید کرد و هشدار داد هرگونه کارشکنی در این روند، وضعیت منطقه را پیچیده‌تر خواهد کرد.عراقچی همچنین هرگونه همکاری با متجاوزان، حتی به بهانه قراردادهای دفاعی پیشین، را غیرقابل قبول دانست و تصریح کرد براساس حقوق بین‌الملل، در اختیار قرار دادن قلمرو یا امکانات یک کشور برای حمله غیرقانونی به کشور دیگر، می‌تواند مصداق عمل تجاوزکارانه باشد.

مجموعه این اقدامات در کنار رایزنی‌هایی که مسئولان دیپلماسی با برخی کشورهای منطقه داشته‌اند بیانگر نوعی نوینی از ادبیات گفتاری است که بیش از آنکه در آن از واژگانی همچون تعامل و روابط دو جانبه استفاده شده باشد بر اصل هشدار درباره  هرگونه ورود به بازی آمریکایی صهیونیستی علیه ایران و منطقه و قطعی بودن پاسخ سخت ایران به متجاوزان و همراهانشان استوار است. حقیقت آن است که این رویکرد بیش از آنکه برگرفته از شرایط حساس منطقه و وضعیت آنارشیسم جهانی باشد ریشه در یک واقعیت دارد و آن پشتوانه میدانی و خیابانی دیپلماسی است که موجب شده تا دستگاه دیپلماسی بتواند با در رویکردی پیش دستانه هشدارهای لازم به هرگونه عامل تهدیدی علیه امنیت و منافع ملی ایران را اجرا سازد چنانکه در باب تنگه هرمز نیز همین اقتدار میدان و اعتماد و اطمینان به توان بوم نیروهای مسلح است که موجب شده تا دستگاه دیپلماسی بتواند از ابزار چانه زنی برای خنثی سازی فشارهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بهره برداری لازم را داشته باشد.  به صراحت می توان گفت که آنچه امروز نقطه تفاوت میان ایران و مدعیانی همچون اروپا و کشورهای عربی است، اقتدار بومی نیروهای مسلح ایران است که با تکیه بر دانش بومی توانسته است قدرت بازدارندگی و تهاجمی را رقم زند که حتی آمریکا نیز دیگر توان کتمان آن را ندارد. قدرتی که حضور مردم در خیابان بخش مهمی از پشتوانه عملیاتی آن را تشکیل می‌دهد. در نهایت آنچه امروز در دیپلماسی کشور مشاهده می‌شود عبور از عرصه گفتمانی صرف و ورود به حوزه‌ای است که در آن دیپلماسی نقش هشدار دهند و حتی بازدارنده را ایفا می‌کند و بخشی از بازوی امنیتی کشور را تشکیل می‌دهد. این امر نوید بخش سیاست‌خارجی فعال و پویایی است که برخلاف ادعای مدعیان سازشکاری و آنچه آشتی با جهان نامیده می شود موجب انزوا و کاهش روابط ایران با سایر کشورها نمی شود بلکه به عنوان نمادی از یک دیپلماسی حرفه‌ای و قابل اتکا، ظرفیت‌های جهانی سیاست خارجی ایران را ارتقا خواهد داد. عصر حاضر نه عصر تسلیم و التماس بلکه دوران اقتداری است که جایگاه کشورها بر اساس آن در صحنه نظم نوین جهانی ترسیم می شود و دیپلماسی ایرانی امروز این فرصت را دارد تا با بهره گیری از ظرفیت‌های میدان و خیابان و نقش آفرینی در دیپلماسی امنیت ساز، این مهم را محقق سازد.