پوتین در کوریل به دنبال چه بود

در میان جنگ اوکراین و تحولات پر شتاب غرب آسیا، سفر از پیش اعلام نشده ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه به جزیره مورد مناقشه ایتوروپ در مجمع‌الجزایر کوریل و تاکید او بر چینش ساختارهای جدید اقتصادی و امنیتی در حالی که آغاز دور جدید تنش‌ها میان مسکو و ژاپن را به همراه خواهد داشت، اما آنچه بیش از هر چیز در این سفر مشهود است نگرانی تکرار بازی غرب با اوکراین علیه امنیت روسیه از طریق ژاپن است که ریشه در سکوت کشورهای غربی در قبال تحرکات گسترده نظامی و امنیتی ژاپن به رغم تحریم‌ها و محدودیت‌های اعمالی پس از جنگ جهانی دوم و نیز اصرار بر عضویت ژاپن و حمایت‌های آن از جنگ افروزی اوکراین دارد. روندی که بار دیگر نشان می‌دهد غرب در مسیر ایجاد تنش‌های جدید جهانی و الزام کشورها به اقدامات پیش دستانه در برابر این رفتارهاست.

تنش‌ها میان روسیه و ژاپن نه صرفا بر سر کوریل بلکه در رفتارهایی است که توکیو از زمان آغاز جنگ اوکراین در زمین غرب علیه روسیه صورت داده است. آمارها نشان می‌دهد که ژاپن از اصلی‌ترین حامیان مالی اوکراین در طول جنگ است چنانکه آمارها از مبلغی بیش از 6 میلیارد دلار حکایت دارد. این رفتارها چنان بوده که چندی پیش دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین در اظهاراتی با اشاره به سیاست‌های خصمانه توکیو در قبال مسکو، اعلام کرد که دستیابی به هرگونه توافق میان دو کشور در حال حاضر دور از انتظار است. مسکو تاکید دارد که ژاپن خود را بازیچه غرب در جنگ افروزی اوکراین کرده است تا به زعم خویش با تضعیف نظامی روسیه، بتواند مسکو را به تسلیم شدن در باب کوریل وادار سازد. این در حالی است که مسکو بر اساس اصل دفاع مشروع تاکید دارد که هر کشوری که به حمایت از کی یف بپردازد هدفی مشروع برای روسیه خواهد بود.

هر چند که  ژاپن به عنوان شکست خورده جنگ جهانی دوم با تحریم‌ها و محدودیت‌های نظامی بسیاری همراه شده اما در سالهای اخیر با مشارکت در جنگ افروزی‌های غرب و نیز بهره گیری از جهان بحران زده به سمت نظامی شدن پیش رفته است که با توجه به سابقه استعماری این کشور با هشدارهای جدی از جمله از جانب، چین، کره شمالی، روسیه و... مواجه شده است.

بر اساس گزارش منتشرشده از سوی وزارت دفاع ژاپن، دولت «سانائه تاکایچی» نخست وزیر در حال ایجاد معماری امنیت ملی جدیدی است که از محورهای آن  بازنگری زودهنگام سه سند اصلی امنیتی ژاپن شامل «راهبرد امنیت ملی»، «راهبرد دفاع ملی» و «برنامه تقویت دفاعی» است. ژاپن در حالی به دنبال  بازسازی گسترده ساختار اطلاعاتی و نظامی و عملیاتی شدن سامانه‌های ضدحمله دوربرد و  .... است که اختصاص بودجه 56 میلیارد دلاری نظامی در حالی که این کشور عملا تحت اشغال نظامی 47 هزار نظامی آمریکایی است و نیاز به این بودجه ندارد بر نگرانی کشورهای منطقه افزوده است. این تهدیدات زمانی جدی‌تر می‌شود که اخیرا شینجیرو کویزومی وزیر دفاع ژاپن گفته که دولت باید آشکاراتر درباره نقش سلاح‌های هسته‌ای در دفاع از کشور بحث کند.

اقدام ناگهانی پوتین در کوریل را می‌توان نشات گرفته از تهدیدات اقتصاد و امنیتی غرب علیه مسکو دانست که با دزدی دریایی و توقیف کشتی‌های روسی و حملات به زیر ساخت‌های این کشور شده گرفته است. نکته مهم آن است که جزایر کوریل علاوه بر اختلاف تاریخی و حقوقی، از نظر نظامی و ژئوپلیتیکی نیز برای روسیه اهمیت دارند. این زنجیره جزایر در حدفاصل هوکایدو در شمال ژاپن و شبه‌جزیره کامچاتکا در شرق روسیه قرار دارد و بر مسیرهای دریایی میان اقیانوس آرام و دریای اختسک اشراف دارد.این اشراف دریایی برای بازیگران نظم نوین جهانی دارای اهمیت است چنانکه ماه گذشته نیز ناوهای جنگی چین و روسیه در جریان یک گشت‌زنی مشترک از یکی از تنگه‌های واقع در مجمع‌الجزایر کوریل عبور کردند. رویکرد راهبردی روسیه در برابر در کوریل زمانی آشکارتر می شود که که اخیرا پوتین با محکوم کردن اقدامات کشورهای غربی در توقیف کشتی‌های روسی، آن را «دزدی دریایی» خواند و تهدید به واکنش متقابل کرد. به نظر می رسد کوریل در حال تبدیل شدن به منطقه مورد منازعه ژئوپلیتیک روسیه با غرب باشد که بی ارتباط با گسترش حملات به زیر ساخت‌ها و کشتی‌های روسی نمی‌باشد.

نکته مهم آن است که بخش عمده‌ای از نگرانی‌ روسیه که نتیجه آن سفر پوتین به کوریل بوده، برگرفته از عدم استقلال ژاپن و تقلای آن برای افزایش بازیگری در زمین ناتو باشد. اقدام نخست وزیر و مقامات ژاپنی در حذف نام آمریکا در سخنرانی سالگرد بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی توسط آمریکا و نیز حضور سران توکیو در نشست‌های ناتو این حساسیت‌ها را افزایش داده است.  این خطر زمانی بیشتر برای روسیها عیان می شود که سفیر آمریکا در توکیو به جای حمایت از دیپلماسی برای حل احتلافات دو کشور در اقدامی تنش آفرین علیه روسیه، حاکمیت ژاپن بر جزایر کوریل را به رسمیت شناخت.

اقدام ناگهانی پوتین در کوریل را می‌توان نشات گرفته از تهدیدات اقتصاد و امنیتی غرب علیه مسکو دانست که با دزدی دریایی و توقیف کشتی‌های روسی و حملات به زیر ساخت‌های این کشور شده گرفته است

این وضعیت و اقدام پیش دستانه روسها در قبال کوریل و تنش آفرینی ژاپن در زمین غرب بی ارتباط با رفتارهای گذشته و حال غربی ها نمی‌باشد. غربی‌ها در حالی ادعای فرصت به دیپلماسی را مطرح می‌کنند که چندی پیش مرکل صدر اعظم پیشین آلمان اعتراف کرد غرب از معاهده مینسک برای خرید زمان به منظور آماده کردن اوکراین برای جنگ با روسیه استفاده کرده است. اکنون نیز در حالی ترامپ مدعی رویکرد صلح جویانه نسبت به روسیه بوده که از یک سو همچنان ارسال تسلیحات آمریکا به کی یف ادامه دارد و از طرف دیگر ترامپ رسما عنوان می کند که ما تسلیحات و سامانه به اروپا می فروشیم و آنها مختار به ارسال آن به اوکراین هستند. به نظر می‌رسد، از تحرکات نظامی ژاپن و نیز سکوت غرب در برابر آن و حتی اصرارشان به عضویت آن در ناتو به این جمع بندی رسیده‌اند که غرب با ادامه جنگ اوکراین و ادعای مذاکره به دنبال تکرار وضعیت اوکراین در روابط ژاپن و مسکو هستند و در آینده باید آماده حملات توکیو به خاک خود و متحدانشان باشند لذا در رویکردی پیش دستانه پوتین با سفر کوریل به دنبال مقابله با تکرار اشتباه گذشته است. به عبارتی دیگر اقدام پوتین برگرفته از اعتمادسوزی‌های غرب و بازی ژاپن در زمین آنها است که حساسیت‌های روسیه نسبت به حوزه امنیتی خویش را تشدید کرده است. اقدامی که نشان می‌دهد دل بستن به امنیت فروشی غرب یک توهم خیالی است و تنها راه گرفتار نشدن در بدعهدی غرب، بومی سازی امنیت و بهره گیری از ظرفیت‌های ژئوپلیتیک برای مقابله با تهدیدات احتمالی است.