برنامه مشخص دولت برای جلوگیری از انفجار تورمی چیست؟

تورم به زبان ساده سه ریشه دارد و برای مهار تورم باید این سه ریشه مهار شود؛ تورم به دلیل بالا رفتن هزینه تولید، تورم از ناحیه بالا رفتن نقدینگی در جامعه و تورم از ناحیه شکل‌گیری انتظارات تورمی. برای مهار تورم از ناحیه تولیدکننده باید هزینه مواد اولیه، انرژی، نیروی انسانی و ... افزایش پیدا نکند؛ به عنوان نمونه تلاش دولت برای تأمین پایدار انرژی صنایع، توزیع نهاده‌های دامی و ... در این راستا صورت می‌گیرد. کنترل تورم در این بخش به تولید پایدار در کشور گره خورده است. هدایت نقدینگی به سمت تولید می‌تواند به کنترل پایدار تورم بینجامد.

تورم از طریق نقدینگی با کنترل جریان پول صورت می‌گیرد. مهار پایدار تورم زمانی محقق می‌شود که سیاست پولی، سلامت نظام بانکی و انضباط بودجه‌ای به صورت هم‌زمان دنبال شوند. در اقتصادی با منابع محدود، مطالبات دولت، بنگاه‌ها و خانوار‌ها نباید از مسیر خلق پول تأمین شود و انتقال این مطالبات به ترازنامه بانک مرکزی و شبکه بانکی، به معنای توزیع هزینه آن از طریق افزایش قیمت‌ها میان همه مردم است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در یک سال اخیر دولت به دلیل کمبود منابع اقدام به خلق پول نسبتا گسترده نموده است. در این شرایط انتشار اوراق مالی اسلامی، مولدسازی دارایی‌های دولت، واگذاری سهام شرکت‌های دولتی، توسعه پایه‌های مالیاتی، اصلاح نظام هزینه‌ای دولت و بهبود مدیریت نقدینگی خزانه، مهم‌ترین ابزار‌هایی هستند که می‌توانند جایگزین استقراض از بانک مرکزی شوند. گشایش‌های مالی از طریق مذاکرات سیاسی هم می‌تواند بخشی از این مشکل را حل کند.

از آنجا که در ایران سهم تورم انتظاری بالاست، دولت باید بتواند انتظارات تورمی را از طرق مختلف کنترل کند. البته بخشی از کار در حال انجام است مثلا طرح کالابرگ الکترونیک فارغ از موضوع توزیع هدفمند یارانه و عدالت توزیعی، باعث می‌شود افراد احساس کنند دولت در کنترل قیمت کالا‌های اساسی توانایی لازم را دارد و این کار تورم انتظاری در حوزه کالا‌های اساسی را از بین می‌برد. یکی از مهمترین اقداماتی که دولت و بانک مرکزی باید در این حوزه انجام دهند، کنترل قیمت ارز و طلا است. کنترل قیمت ارز و طلا می‌تواند تا حد زیادی انتظارات تورمی را کاهش دهد.

نکته پایانی در موضوع آمار بالای تورم مواد غذایی اینکه دولت با حذف ارز ترجیحی خود تورم را در این بخش بالا برده است ولیکن در ازای آن کالابرگ توزیع کرده است، نمی‌شود افزایش قیمت را دید ولی کالابرگ را محاسبه نکرد مثلا قیمت روغن حدود ۳ برابر شده ولیکن بخش عمده روغن مورد نیاز مردم از طریق کالابرگ تأمین می‌شود و لذا، چون بخش حمایتی در این آمار‌ها لحاظ نشده است ملاک دقیقی برای قضاوت در مورد قدرت خرید مردم نیست.