سرانجام امنیت اجاره‌ای عربستان چه می شود

عربستان که سودای بازیگری فعال در معادلات منطقه‌ای و حتی جهانی را در سر دارد در حوزه امنیتی با تحولاتی قابل توجه همراه شده است. در یک سوی معادله منابع یونانی اعلام کردند، سامانه پدافند هوایی( پاتریوت ) تحت کنترل نظامیان یونانی در عربستان، یک اسکادران از پهپادها را در منطقه ینبع که تاسیسات مهم پالایش نفت عربستان در آنجا قرار دارد، رهگیری کرد. در سوی دیگر معادله نیز در حالی که عربستان چندی پیش میزبان سران ترکیه و پاکستان برای امضای توافق نامه امنیتی بوده، نخستین نشست راهبردی امنیتی سه کشور در ترکیه برگزار شد.

 در این نشست کشورهای حاضر در پیمان مکه با انتشار بیانیه‌ای مشترک، بر تعهد خود به کاهش تنش‌ها، خویشتنداری و نهادینه‌سازی همکاری‌های دوجانبه و منطقه‌ای تأکید کردند. در این بیانیه بر اصل «احترام متقابل به حاکمیت ملی کشورها» به عنوان رکن اصلی روابط تأکید شد. طبق توافق جدید، دبیرخانه‌ای در عربستان سعودی برای پشتیبانی از فعالیت‌های این سه کشور تأسیس می‌شود. مجموع این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که عربستان در رویکردی که بیشتر به یک اشتباه محاسباتی شباهت دارد وارد جنگ با یمن شده است در حالی که بسیاری تاکید دارند این جنگ به خواست آمریکا و در چارچوب منافع رژیم صهیونی برپا شده است. در این میان اما رویکرد سعودی به امنیت سازی توسط سامانه‌های عاریه‌ای از یونان و توافقات با ترکیه و پاکستان، پیش از هر چیزی بیانگر دگرگونی در معادلات امنیتی کشورهایی است که سالهاست با تصور کارآمدی چتر امنیتی آمریکا میلیاردها دلار به جیب کارتل‌های تسلیحاتی آمریکایی واریز کرده است.

در همین حال این رویکرد نشان می‌دهد که عربستان همچنان در انتظار امنیت سازی‌های اجاره‌ای به جای رویکرد تعاملاتی با کشورهای منطقه است. نکته مهم آن است که هنگامی که یک سامانه پاتریوت اروپایی برای حفاظت از چنین زیرساختی در برابر حملات یمن به کار گرفته می‌شود، معنای آن فراتر از یک عملیات رهگیری است: توان نظامی یمن توانسته است بخشی از ظرفیت دفاعی کشورهای خارجی را در خدمت حفاظت از زیرساخت‌های عربستان قرار دهد. استقرار پاتریوت یونانی در ینبع بیش از آنکه صرفا یک سامانه دفاع هوایی باشد، نشانه‌ای از یک واقعیت راهبردی است و آن اینکه  هرچه ریاض برای مهار یمن بیشتر به ظرفیت بازیگران خارجی متکی شود، امنیت آن نیز بیشتر تحت تاثیر تغییر محاسبات همان بازیگران قرار خواهد گرفت 

امروز عربستان در حالی به دنبال یافتن متحدانی امنیتی است که عملا تضادی بزرگ در این معادله مشاهده می شود چنانکه از یک سو به ترکیه وابسته است که سالها با آن بر سر منطقه بویژه در باب اخوان المسلمین در تنش بوده است و از سوی دیگر نیز با یونانی توافق دارد که تنشی شدید با ترکیه بر سر ژئوپلیتیک مدیترانه دارد.

این وضعیت اکنون در شرایطی قرار گرفته که محیط ژئوپلیتیکی پیرامون عربستان در حال تغییر است. توافق دفاعی جدید عربستان، ترکیه و پاکستان، ، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این تغییر محسوب می‌شود. نزدیکی فزاینده ریاض و آنکارا از یک سو نشان‌دهنده تلاش عربستان برای توسعه گزینه‌های دفاعی خود است، اما از سوی دیگر، محاسبات شرکای پیشین این کشور را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. نکته مهم آن است که امروز عربستان در حالی به دنبال یافتن متحدانی امنیتی است که عملا تضادی بزرگ در این معادله مشاهده می شود چنانکه از یک سو به ترکیه وابسته است که سالها با آن بر سر منطقه بویژه در باب اخوان المسلمین در تنش بوده است و از سوی دیگر نیز با یونانی توافق دارد که تنشی شدید با ترکیه بر سر ژئوپلیتیک مدیترانه دارد. چنین وضعیتی یعنی اینکه عربستان رسما در شرایطی قرار گرفته که امنیت آن نه بر اساس معادلات و اهدافش بلکه بر اساس نوع رفتارهای امنیت سازان تعریف می گردد و این یعنی آنکه عملا انرژی عربستان در آینده ای نه چندان دور صرف تنش زدایی میان این امنیت سازان خواهد شد. فرایندی که نتیجه تکرار برون سپاری امنیت و تامین منافع از طریق تنش آفرینی‌های بی مورد است واقعیت آن است که کشورهای منطقه برای رسیدن به امنیت پایدار یک گزینه بیشتر ندارند و آن شناخت ریشه اصلی بحران یعنی آمریکا و رژیم صهیونی است که با اخراج آمریکا و اجماع سازی حول پرچم فلسطین علیه رژیم صهیونی می‌توان امنیت بومی پایدار را محقق ساخت.