روزنامه اعتماد - صفحه 129

مقدمه: توافق هسته‌اي در وهله نخست يك رويداد سياسي در عرصه بين‌الملل تلقي مي‌شود، اما با توجه به زمينه‌هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و حتي تاريخي كه به اين توافق منجر شد و روند پر فراز و‌نشيب آن به دشواري بتوان از پيامدهاي آن در ساير حوزه‌ها اعم از اقتصاد و فرهنگ و جامعه سخن نگفت. بررسي اين تاثير و تاثرات موضوع سلسله نشست‌هايي است كه به همت انجمن جامعه‌شناسي ايران با همكاري انجمن مطالعات ايراني فرهنگ و ارتباطات و انديشگاه فرهنگي سازمان اسناد و كتابخانه ملي برگزار مي‌شود. نشست نخست پساتوافق و سياست نام داشت و نشست اخير به پيامدها و تاثيرات پساتوافق در فرهنگ اختصاص داشت. در اين نشست سيدرضا صالحي اميري رييس كتابخانه ملي ايران، هادي خانيكي استاد ارتباطات دانشگاه علامه، سعيد معيد فر جامعه شناس و استاد پيشين جامعه‌شناسي دانشگاه تهران و احمد پورنجاتي نماينده پيشين مجلس حضور داشتند كه گزارشي از سخنان‌شان از نظر مي‌گذرد:

اشاره: وقتي به عنوان خبرنگار روزنامه‌اي اصلاح‌طلب با او تماس گرفته مي‌شود، اگر حاضر به مصاحبه شود فرصت نقد اصلاحات و اصلاح‌طلبان را از دست نمي‌دهد هرچند موضوعي كه قرار است محور گفت‌وگو باشد چندان مناسبتي با نقد يك گروه سياسي نداشته باشد. منطق استكبارستيزي در جهان امروز موضوعي بود كه با عباس سليمي‌نمين در ميان گذاشتيم تا به مناسبت سالروز اشغال سفارت آمريكا با او به گفت‌وگو بنشينيم. سليمي‌نمين از اين موضوع استقبال كرد و دعوت‌مان را پذيرفت و اما سعي كرد تا فرصت نقد اصلاح‌طلبان و تا حدودي دولت روحاني را در گفت‌وگو با روزنامه‌اي اصلاح‌طلب از دست ندهد. البته انتقاد او به دولت روحاني و اصلاح‌طلبان از جنس «پايداري» نيست بلكه سعي مي‌كند ادب بحث را رعايت كند و جانب انصاف را فرو نگذارد. سليمي‌نمين در اين گفت‌وگو از جبهه پايداري انتقاد و حتي ابراز اميدواري مي‌كند كه اين گروه سياسي نوظهور در جامعه ايران در آينده بتواند به درك سياسي عميق‌تري برسد. او همچنين مي‌پذيرد كه برخي گروه‌هاي سياسي از جمله «پايداري»ها از «استكبارستيزي» در جهت منويات حزبي و جناحي خودشان در سياست داخلي استفاده ابزاري مي‌كنند و البته با تاكيد بر اينكه «ملت ما از جبهه پايداري خط نمي‌گيرد»، مي‌افزايد كه اگر براساس اعتقاد پايداري‌ها بود، اصلا كشور وارد مذاكرات نمي‌شد. به اعتقاد مدير دفتر مطالعات و تدوين تاريخ ايران برجام و به نتيجه رسيدن مذاكرات هسته‌اي به نفي استكبارستيزي منجر نخواهد شد و مصافحه وزير خارجه كشورمان با رييس‌جمهور آمريكا را نيز به عدول دولت از استكبارستيزي تعبير نمي‌كند. مديرمسوول سابق «كيهان هوايي» هرچند به برخي رفتارهاي محمدجواد ظريف در سال‌هاي اول دهه ٨٠ انتقاداتي را وارد مي‌داند اما به تصريح تاكيد مي‌كند كه امروز براي وزيرخارجه كشورمان احترام زيادي قايل است. در پايان گفت‌وگو به مناسبت سالروز سيزدهم آبان‌ماه سال ٥٨ گريزي هم به اشغال سفارت انگلستان در روز هشتم آذرماه سال ٩٠ زديم تا مقايسه‌اي بين اين دو داشته باشيم. سليمي‌نمين در اين مقايسه ترديدي به خود راه نداد تا حمله هشتم آذرماه - كه توسط نيروهايي با حمايت برخي جريان‌هاي اصولگرا به وقوع پيوست- را محكوم و اقدامي شكست‌خورده بداند كه از هيچ نظر قابل مقايسه با كار دانشجويان خط امام در سال ٥٨- كه از قضا به بزرگان جرياني كه امروز با عنوان اصلاح‌طلب شناخته مي‌شوند نزديك بودند- ندانست.

اشاره: ٣٦سال از آن روزي كه دانشجويان پيرو خط امام سفارت امريكا را تسخير كردند گذشته اما هنوز هم كه هنوز است در چرايي و چگونگي اين اتفاق مهم تاريخ سياسي پساانقلاب زواياي تاريك فراواني وجود دارد؛ زوايايي كه هر از چندگاهي باعث مي‌شود تا رهبران ديروز دانشجويان مسلمان پيرو خط امام درباره بحران گروگانگيري در سفارت امريكا سخن بگويند. محسن ميردامادي از جمله اين افراد است. او كه در ١٣ آبان ١٣٥٨ تنها ٢٦ سال سن داشته در تحليل اين رخداد مهم و در گفت‌وگو با «اعتماد» مي‌گويد كه اشغال سفارت، واكنشي طبيعي به سياست‌هاي دولت امريكا در قبال ايران در تمام سال‌هاي قبل از انقلاب اسلامي و از زمان كودتاي ۲۸ مرداد بوده است. او در عين حال اذعان مي‌كند كه وارد كردن اين موضوع به دعواهاي سياسي داخلي و افشاگري دانشجويان پيرو خط امام عليه افراد، كاري اشتباه بوده است. ميردامادي تاكيد دارد كه برخي جريان‌هاي سياسي منافع خود را در منجمد ماندن اين واقعه و ممانعت از فهم تاريخي اشغال سفارت امريكا مي‌دانند. از همين رو مي‌گويد كه تسخير سفارت امريكا را بايد در بستر تاريخي خودش تحليل كرد و شناخت. اما شايد شاه بيت گفته‌هاي محسن ميردامادي را بايد جايي دانست كه او به انتشار اسناد سفارت امريكا توسط دانشجويان پيرو خط امام اشاره مي‌كند و مي‌گويد: هرچند انتشار اسناد سفارت امريكا اقدامي كاملا مثبت و مفيد بود اما ٣٦سال از آن روزي كه دانشجويان پيرو خط امام سفارت امريكا را تسخير كردند گذشته اما هنوز هم كه هنوز است در چرايي و چگونگي اين اتفاق مهم تاريخ سياسي پساانقلاب زواياي تاريك فراواني وجود دارد. زوايايي كه هر از چندگاهي باعث مي‌شود تا رهبران ديروز دانشجويان مسلمان پيرو خط امام درباره بحران گروگانگيري در سفارت امريكا سخن بگويند. محسن ميردامادي از جمله اين افراد است. او كه در ١٣ آبان ١٣٥٨ تنها ٢٦ سال سن داشته در تحليل اين رخداد مهم و در گفت‌وگو با «اعتماد» مي‌گويد كه اشغال سفارت، واكنشي طبيعي به سياست‌هاي دولت امريكا در قبال ايران در تمام سال‌هاي قبل از انقلاب اسلامي و از زمان كودتاي ۲۸ مرداد بوده است. او در عين حال اذعان مي‌كند كه وارد كردن اين موضوع به دعواهاي سياسي داخلي و افشاگري دانشجويان پيرو خط امام عليه افراد، كاري اشتباه بوده است. ميردامادي تاكيد دارد كه برخي جريان‌هاي سياسي منافع خود را در منجمد ماندن اين واقعه و ممانعت از فهم تاريخي اشغال سفارت امريكا مي‌دانند. از همين رو مي‌گويد كه تسخير سفارت امريكا را بايد در بستر تاريخي خودش تحليل كرد و شناخت. اما شايد شاه بيت گفته‌هاي محسن ميردامادي را بايد جايي دانست كه او به انتشار اسناد سفارت امريكا توسط دانشجويان پيرو خط امام اشاره مي‌كند و مي‌گويد: هرچند انتشار اسناد سفارت امريكا اقدامي كاملا مثبت و مفيد بود اما انتشار اسناد و گزارش‌هاي مربوط به افراد تحت عنوان «افشاگري‌ها» اشتباهي مهم از طرف دانشجويان بود. به گفته ميردامادي شعار دانشجوي خط امام افشاكن افشاكن، فشار برخي گروه‌هاي سياسي بود. رهبر سابق دانشجويان پيرو خط امام در اين گفت‌وگو درباره اينكه چرا محمود احمدي‌نژاد به عنوان نماينده انجمن اسلامي دانشگاه علم و صنعت اولويت را در تسخير سفارت شوروي مي‌دانسته هم سخن گفته است.

مقدمه: سياستنامه - پير بورديو، جامعه‌شناس و مردم‌شناس سرشناس فرانسوي است كه عمدتا روي مسائلي نظير ديناميك قدرت و انواع شيوه‌هاي انتقال قدرت در جامعه در درون و بين نسل‌هاي مختلف بحث مي‌كند. او برخلاف سنت ايدئاليست اروپاي غربي روي واقعيت جسماني زندگي اجتماعي و نقش عمل در ديناميك‌هاي جامعه تاكيد مي‌كند. او تحت تاثير هايدگر، مرلوپونتي، ويتگنشتاين، هوسرل، ماركس، وبر، دوركيم، لوي شراوس و پانوسكي نظريه شكل‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سمبليك سرمايه‌داري را در برابر شكل‌هاي اقتصادي سرمايه‌داري مطرح كرد. بورديو در واقع به نقد چيزي مي‌پردازد كه خود آن را «نظريه نظري» مي‌نامد. عمده شهرت بورديو در مقام انديشمند جامعه‌شناس مرهون «نظريه كنش» است. او در اين نظريه مي‌كوشد اجتماعي بودن انسان را نتيجه كنش استراتژيك افراد معرفي كند، با اين همه پرنفوذترين و پرخواننده‌ترين اثر بورديو در زمينه مطالعات فرهنگي «تمايز» است. قابل ذكر است كه اين كتاب توسط انجمن بين‌المللي جامعه‌شناسي به عنوان ششمين كتاب جامعه‌شناسي تاثيرگذار قرن ۲۰ شناخته شد. در اين كتاب بورديو به بحث در اين باره مي‌پردازد كه قضاوت در مورد سلايق به جايگاه اجتماعي افراد بستگي دارد و خود عملي است براي مشخص كردن جايگاه جتماعي افراد. بورديو، همچون بسياري ديگر از جامعه‌شناسان و انسان‌شناسان فرانسوي و غير فرانسوي، تحت تاثير انديشه‌هاي فلسفي قرن بيستم و به خصوص ماركس قرار داشت. تاثيرپذيري بورديو از ماركس، عمدتا در «نظريه سرمايه» او مشاهده مي‌شود. البته «نظريه سرمايه» در نزد بورديو، شكل كاملا متفاوتي با نظريه ماركس دارد كه نظريه‌اي اقتصادي است. بورديو به «سرمايه» جهت فرهنگي مي‌دهد و آن را به حوزه آموزش و فرهنگ نيز مي‌كشاند. يكي ديگر از مفاهيم مهم در انديشه بورديو بحث انقلاب نمادين است. در اين زمينه پي‌ير بورديو به عناصر سمبليك و قدرت نمادين آنها و چگونگي تاثيرشان بر ميدان سياسي ـ اجتماعي مي‌پردازد. بورديو معتقد است، نيرو‏هاي اجتماعي در رأس خود روشنفكراني را مي‌‏پرورانند كه داراي قدرت نمادين ـ سياسي، اجتماعي و شخصي- هستند و به‌واسطه‏ آن قادرند تا در ميدان سياسي - اجتماعي پيرامون خود، نماد‏ساز و گاه جريان‏‌ساز باشند. چندي پيش گروه مطالعات فرهنگي و ديني انجمن مطالعات فرهنگي و ارتباطات نشستي را با موضوع انقلاب سمبليك برگزار كرد كه در اين نشست «سارا شريعتي» به بحث انقلاب سمبليك از نگاه بورديو پرداخت؛ در ادامه مشروح اين سخنراني به گزارش «فرهنگ امروز» را مشاهده مي‌كنيد.