روزنامه اعتماد - صفحه 34

مقدمه: مقايسه ميان برخي حوادث امروز با برشي از تاريخ در جامعه ما امر نوظهوري نيست اما اين قياس غالبا از سوي سياستمداران و در مواردي توسط ژورناليست‌ها و روزنامه‌نگاران انجام مي‌شد. ولي وقتي همين كار توسط كسي انجام شود كه به عنوان چهره‌اي سياسي شناخته شده نيست بلكه بيشتر سعي مي‌كند خود را در كسوت معلم تاريخ نشان دهد مساله فرق مي‌كند. اگر چنين شخصي در مورد يك حادثه يا اتفاقي كه در امروز ما واقع شده به تحليل مي‌نشيند و آن را با فلان مساله در تاريخ قبل از انقلاب مقايسه مي‌كند ديگر نبايد به سادگي از كنار آن عبور كرد. تا وقتي اهالي ميدان سياست از شخصيت‌ها و مقاطع تاريخي مايه مي‌گذارند و سعي مي‌كنند از آنها به نفع خود استفاده كنند خرده‌اي نيست اگر وقعي بر آن نگذاريم اما زماني كه در اين كار پاي مسائل تاريخي به ميان مي‌آيد سكوت جايز نيست و در حد بضاعت خود لازم است در جهت روشن شدن ابعاد آن مساله تاريخي يا قياسي كه با آن صورت گرفته تلاش شود. به ويژه كسي كه سال‌ها به مدد صدا و سيما و برنامه‌هايي از قبيل «پلي به گذشته» شبكه دوم آن شهرتي براي خود ايجاد كرده باشد كه ممكن است دست‌كم در طيف‌هايي كه آشنايي كمتري با مسائل تاريخي دارند تاثير‌گذاري به نسبت قابل توجهي داشته باشد. خسرو معتضد كه به يمن برنامه‌هاي به اصطلاح «تاريخي» صدا و سيما نيازي به معرفي او نيست اخيرا در گفت‌وگويي كه با يك روزنامه اصولگرا (روز چهارشنبه سوم شهريور ١٣٩٥) داشته به انتقاد از برجام پرداخته و در واقع به جرگه «دلواپسان» پيوسته است. نفس اين اتفاق نه‌تنها خيلي بلكه اصلا اهميتي نداشت و ندارد اما آنچه اهميت دارد اين است كه او علت مخالفت خود را با برجام، ناكامي آن در اقتصاد بيان مي‌كند. در واقع او در بخشي از گفت‌وگوي خود با اين روزنامه اصولگرا در كسوت يك كارشناس اقتصادي ظاهر مي‌شود و آمارهاي بانك مركزي را زير سوال مي‌برد و معتقد است تعداد بانك‌هاي خارجي كه الان با كشور ما كار مي‌كنند بسيار كمتر از آن چيزي است كه آمارهاي رسمي اعلام كرده‌اند! اما از آن مهم‌تر اين است كه او مذاكرات كشورمان با كشورهاي پنج به اضافه يك را اولا به مذاكره ظريف- و نه لزوما نظام جمهوري اسلامي ايران- با جان كري- و نه لزوما كشورهاي پنج به اضافه يك- مي‌داند. از اين هم مهم‌تر اينكه او نقش محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كشورمان در اين مذاكرات را با نقش احمد قوام‌السلطنه، نخست‌وزير ايران در سال‌هاي ١٣٢٥- ١٣٢٤ در مذاكره با سادچيكف، سفير شوروي در ايران مقايسه مي‌كند! و بعد هم نتيجه مي‌گيرد كه قوام خيلي خوب و عالي عمل كرد اما ظريف، ضعيف! سعيد ليلاز از آنجايي كه هم يك كارشناس اقتصادي است و هم به واسطه تحصيلات دانشگاهي و به ويژه پايان نامه‌اش به تاريخ معاصر نيز تسلط دارد شايد بهترين كسي بود كه مي‌شد گفته‌هاي معتضد را با او در ميان گذاشت و قياس بين ظريف و قوام را با عينك تاريخ و محك اقتصاد سنجيد. به باور ليلاز البته كه قوام سياستمداري بزرگ و موفق بود اما دستاورد جمهوري اسلامي ايران- و نه لزوما محمدجواد ظريف- در قضيه برجام به مراتب بزرگ‌تر از آن چيزي بود كه هفتاد سال پيش توسط احمد قوام‌السلطنه در مذاكرات با سادچيكف، سفير شوروي در ايران به دست آمد. لازم به ذكر است در صورتي كه آقاي معتضد تمايل داشته باشند، «اعتماد» آمادگي دارد تا پاسخ‌هاي احتمالي ايشان به مباحث مطرح شده توسط آقاي ليلاز در شماره امروز را به هر شكلي كه ايشان ترجيح دهند (يادداشت يا گفت‌وگو) منتشر كند.

مقدمه: تور هشت روزه محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كشورمان به شش كشور كوبا، نيكاراگوا، اكوادور، شيلي، بوليوي و ونزوئلا روز دوشنبه به پايان رسيد. تور سياسي و اقتصادي كه نخستين سفر وزير امور خارجه ايران به منطقه امريكاي لاتين از زمان روي كارآمدن دولت يازدهم بود. وزير امور خارجه ايران در اين سفر با تمامي روساي جمهور كشورهاي ميزبان ديدار كرد و تشريفاتي كه براي وي در نظرگرفته شد در سطح رييس‌جمهور بود. ايران در سايه روزهاي پسابرجام و در شرايطي كه تحريم‌هاي هسته‌اي در نتيجه مذاكرات هسته‌اي برداشته شده است فرصت يارگيري‌هاي متنوع را در چنته دارد و بر همين اساس وزير امور خارجه ايران تورهاي متنوعي را به مناطق مختلف از اقيانوسيه، شرق آسيا، اروپا، آسيا، آفريقا و امريكاي‌لاتين برنامه‌ريزي كرده است تا با تفاهمنامه‌هاي مالي به تمام اين كشورها پيام پايان روزهاي تحريم ايران را بدهد. در خصوص دستاوردهاي اين سفر گفت‌وگويي با محمد كشاورزاده، مديركل امريكاي وزارت امور خارجه داشتيم كه به شرح زير است:

مقدمه: اين روزها همه از فشارهايي مي‌گويند كه به دولت تحميل مي‌شود؛ فشارهايي كه به باور بسياري در ماه‌هاي آينده وروزهاي منتهي به انتخابات سال ٩٦ بيشتر نيز خواهد شد. اين نخستين‌بار نيست كه يك دولت تحت فشار مخالفانش قرار مي‌گيرد و با بحران رو به رو مي‌شود. كمتر كسي فراموش مي‌كند كه رييس دولت اصلاحات، دولت خود را، دولت هر ٩ روز يك بحران نام‌گذاري كرد؛ بحران‌هايي كه بعضا ريشه‌هاي امنيتي داشتند. حوادثي همچون قتل‌هاي زنجيره‌اي، حادثه كوي دانشگاه تهران و بازداشت فعالين سياسي و بستن يك شبه روزنامه‌ها. بي‌شك بحران‌هاي دولت اصلاحات قابل مقايسه با بحران‌هاي اعتدال نيست اما بسياري بر اين باورند كه رييس دولت اصلاحات راحت‌تر بحران‌هايش را از سر مي‌گذراند و حسن روحاني چنين وضعيتي ندارد. براي صحبت در اين مورد سراغ مردي رفتم كه هر چند در كابينه حسن روحاني در جايگاه دستيار ويژه رييس‌جمهور در امور اقوام و اقليت‌ها تكيه زده است اما در دولت اصلاحات مسووليت امنيتي مهمي را بر دوش داشت. علي يونسي به عنوان وزير اطلاعات كابينه اصلاحات بي‌ترديد بحران‌ها و فشارهاي دولت اصلاحات را به خوبي درك كرده است و حتي زواياي پنهان آن حوادث براي او آشكار‌تر است، با همه اينها او معتقد است فشاري كه روي دولت روحاني وجود دارد بسيار بيشتر و فراتر از فشاري است كه دولت اصلاحات متحمل مي‌شد. او همچنين مانند بسياري بر اين باور است كه دولت اصلاحات بحران‌هايش را راحت‌تر از سر مي‌گذراند و شايد بر همين اساس دوران اصلاحات را دوران طلايي جمهوري اسلامي ايران مي‌خواند. وقتي از او مي‌پرسم كه چرا دولت اصلاحات در حل بحران‌هايش موفق‌تر بود بدون مكث پاسخم را در يك جمله مي‌گويد «خاتمي اهرم‌هاي امنيتي بيشتري داشت». موضوعي كه بيشتر از اين به آن نمي‌پردازد. از سوي ديگر اما معتقد است حاميان يك دولت هم نقش مهمي در قدرت و اقتدار آن بازي مي‌كنند. يونسي بر اين باور است كه دولت اصلاحات ريشه در جان اين جريان داشت و دولت خاتمي را دولت خودشان مي‌دانستند اما حمايت‌شان از دولت روحاني از روي ناچاري است زيرا گزينه بهتري را براي حفظ منافع ملي روبه روي خود نمي‌بينند و همين مساله مي‌تواند در قدرت يك دولت براي رو به رو شدن با بحران‌هايش تاثيرگذار باشد. با همه اينها علي يونسي معتقد است اصلاح‌طلبان بايد ملاحظات روحاني را درك كنند. به نظر مي‌رسد دستيار ويژه رييس‌جمهور خيلي به انتخابات سال آينده اميدوار است چرا كه مي‌گويد: سال آينده روحاني نه‌تنها موفق مي‌شود بلكه راي بيشتري نسبت به دور اول خويش كسب خواهد كرد. وقتي از او پرسيدم از نظرش مهم‌ترين اهرم قدرت دولت روحاني چيست با ترديد پاسخ داد و ترجيح داد از اين بگويد كه اهرم قدرت رييس‌جمهور چه مي‌توانست باشد. به گفته علي يونسي اگر طرح آشتي ملي كه از آن با نام برجام ٢ ياد مي‌شود عملي مي‌شد بسياري از مشكلات كشور با سرعت بيشتري حل مي‌شد. كليد روحاني در قفل آشتي ملي نچرخيد تا دولتمردان او هم از آن با حسرت ياد كنند. مشروح گفت‌وگو با علي يونسي را در ادامه بخوانيد.

اشاره: «افراطي‌گري بلاي جان اصولگرايي شده» اين جمله‌اي است كه ابوالقاسم رئوفيان، دبيركل حزب ايران زمين در تحليل وضعيت جريان اصولگرايي گفته است. به گفته رئوفيان بايد مراقب باشند كه دوباره از سوراخ افراطي‌گري گزيده نشوند. شايد نگراني از افراطي‌گري هم بود كه باعث شد تا اين فعال سياسي اصولگرا به همراه اعضاي ارشد حزب ايران زمين روز پنجشنبه ميهمان شيخ علي‌اكبر ناطق نوري شوند و با پيشنهاد تاسيس جبهه اعتدالگرايي به شيخ نور، از او بخواهند كه دوباره به متن بازي سياسي بيايد. رئوفيان همچنين در تحليل وضعيت انتخاباتي اصولگرايان به اين مساله اعتراف كرده كه اصلاح‌طلبان براي انتخابات 96 چندگام از اصولگرايان جلو‌تر هستند. عدم تدوين سازوكار انتخاباتي و نداشتن كانديدا از سوي اصولگرايان دو مساله مهمي است كه به گفته اين فعال سياسي اصولگرا باعث عقب ماندگي اصولگرايان از اصلاح‌طلبان شده است. او البته در اين گفت‌وگو اعلام كرده كه برخلاف اينكه بسياري از اصولگرايان اعلام كرده‌اند به هيچ عنوان از روحاني حمايت نخواهند كرد، گروه‌هايي از اين جناح سياسي از حسن روحاني در انتخابات 96 حمايت مي‌كنند.

مقدمه: محمدجواد ظريف، شب گذشته در آخرين روز از تور هشت روزه خود به امريكاي لاتين، وارد ونزوئلا شد و با وزير امور خارجه، رييس‌جمهور و برخي ديگر مقامات اين كشور ديدار كرد. ونزوئلا كشوري است كه مناسبات ايران با او، از هر كشور ديگري در امريكاي لاتين، متمايزتر و گسترده‌تر است؛ روابط و مناسباتي كه گسترده‌تر شدنش با روي كار آمدن، هوگو چاوز، رييس‌جمهور فقيد اين كشور، همرنگ و لعاب اقتصادي گرفت و هم موجب همكاري‌هاي سياسي در مجامع بين‌المللي شد. همكاري‌ها آنقدر گسترده بود كه هوگو چاوز از زمان به قدرت رسيدن تا مرگ ١٣بار به تهران آمد و روساي جمهور دولت‌هاي هشتم تا دهم، هر كدام به مناسباتي به كاراكاس مي‌رفتند. با اين حال، روابط ايران و ونزوئلا منتقدان بسياري هم داشته است. از يك‌سو، بسياري از تحليلگران داخلي معتقد بودند كه مناسبات دوكشور در دولت‌هاي نهم و دهم از دايره منافع ملي خارج شده و بيش از هر چيز رفاقت شخصي روساي جمهور محور روابط شده است. از سويي، سرمايه‌گذاري‌ها و رفت و آمدهاي گاه و بيگاه موجب شد تا بسياري بگويند ونزوئلا و امريكاي لاتين هوش را از سر دولتمردان برده و موجب فراموشي منطقه شده است. با اين حال، به نظر مي‌رسد روي كار آمدن دولت يازدهم، موجب تعادل در روابط ايران و كشورهاي امريكاي لاتين شود؛ مساله‌اي كه البته منتقدان بسياري هم دارد و آنها مي‌گويند امريكاي لاتين در دولت يازدهم جايگاهي ندارد. احمد سبحاني را بايد معمار روابط جديد ايران و ونزوئلا دانست. او در دولت اصلاحات به عنوان سفير ايران به كاراكاس اعزام شد تا مناسبات دو كشور را شكوفا كند؛ كاري كه البته او در آن موفق بود و نخستين همكاري‌هاي اقتصادي و سياسي دو كشور در زمان سفارت او بود. علاوه بر مسووليت سفارت ايران در كاراكاس، سفير اكرديته ايران در گويان، سورينام، ‌ترينداد و توباگو، هايتي و جمهوري دومنيكن هم بوده است و سال‌ها مسووليت امريكاي لاتين را برعهده داشته است. او در اين گفت‌وگو درباره وضعيت امروز امريكاي لاتين از ديروز تا امروز و مناسبات ايران و ونزوئلا مي‌گويد. مشروح اين گفت‌وگو در ادامه مي‌آيد.

اشاره: گفت‌وگو با صادق خرازي جذابيت‌هاي خاصي دارد به ويژه آنكه معمولا صريح‌تر از تصور صحبت مي‌كند و طعنه مي‌زند. او اين‌بار به ساز و كار شوراي عالي سياستگذاري اصلاح‌طلبان معترض است و مي‌گويد اين اعتراض را طي نامه‌اي به رييس دولت اصلاحات به عنوان رهبر اين جريان تقديم كرده است. او همچنين از اينكه برخي اصلاح‌طلبان پيش‌تر راديكال، امروز پرچم اعتدال بلندكرده‌اند استقبال مي‌كند و آن را نشانه بلوغ فكري سياسيون مي‌داند اما معتقد است ايده آنها مبني بر حمايت بي‌قيد و شرط از روحاني مخالف روح دموكراسي‌خواهي است و انتخاب كانديداي اصلاح‌طلبان براي انتخابات رياست‌جمهوري آينده بايد برآمده از يك روند دموكراتيك باشد روندي كه مذاكره با شخص حسن روحاني در آن نقشي حساس دارد. خرازي به مذاكره با روحاني خوش‌بين است چرا كه مي‌گويد او امروز بيش از ٩٢ به اصلاح‌طلبان نياز دارد. او برخي عقب‌نشيني‌هاي دولت را محصول فشار سنگين مخالفان مي‌داند و مي‌گويد اين فشار را به شما بياورند عقب‌نشيني كه مي‌كنيد هيچ دو معلق هم روي آن مي‌زنيد! در حالي كه او آماده مي‌شد تا براي ادامه درمان راهي سفر شود چند ساعتي در منزلش ميهمان بوديم.