محمدرضا تاجیک

امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)‌ می‌فرماید: لا یَجرِمَنَّکُم شَنَئانُ قَومٍ عَلی اَلّا تَعدِلُوا؛ اگر با کسی مخالفید، با کسی دشمنید، این موجب نشود که درباره‌ی او بی‌انصافی کنید، درباره او ظلم و بی‌عدالتی به خرج بدهید. (۱۳۹۹/۰۲/۰۶)

مقدمه: «درون جریانات سیاسی فکری جامعه اعم از اصلاح‌طلب و اصولگرا با بحران و خشکسالی گفتمانی و معنایی و معرفتی و زیبایی‌شناختی مواجه هستیم». این را محمدرضا تاجیک ۵۹ساله آن هم در روزهایی که اعتقاد دارد گفتمان اصلاح‌طلبی هنوز جامه قدیمی خود را بر تن دارد و عده‌ای از اصلاح‌طلبان هم بر‌اساس تصویری که از این جریان و حیات و ممات آن دارند آن را به قدرت گره زده‌اند، می‌گوید. استاد دانشگاهی که در سال‌های دولت اصلاحات، ریاست مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری را برعهده داشته است، تاکید دارد که باید برای بقای اصلاح‌طلبی آینده آن را با تزریق نیروهای فکری باطراوت، شاداب و خلاق تضمین کنیم. متن گفت‌وگوی «وقایع‌اتفاقیه» با محمدرضا تاجیک، استاد دانشگاه را در ادامه می‌خوانید:

مقدمه: چه بایدکرد؟ این سوالی تاریخی است که در مقاطع مختلف در جریان اصلاحات و به‌شکل‌های مختلف مطرح شده است.امروز اما گفتمان اصلاح‌طلبی در یک بزنگاه تاریخی سرنوشت‌ساز قرار گرفته که سرنوشت نسل آینده ایران را مشخص خواهد کرد. نسلی که به نظر می‌رسد با نسل‌های گذشته متفاوت خواهد بود و دغدغه‌ها و مطالباتی را دنبال خواهدکرد که فاصله معناداری با مطالبات نسل‌های گذشته خواهد داشت. از سوی دیگر، اتفاقات اخیر در کشور دولت حسن روحانی و جریان اصلاحات را در شرایط خطیری قرار داده و با بالا رفتن مطالبات مردم از اصلاح‌طلبان و دولت به نظر می‌رسد تنگناها ومخاطره‌ها در آینده بیشتر از گذشته خواهد بود.به همین دلیل و برای پاسخ به این سوال تاریخی در شرایط امروز با دکتر محمدرضا تاجیک، تئوریسین برجسته جریان اصلاحات گفت‌و‌گو کردیم. دکتر تاجیک در این گفت‌و‌گو برای برون رفت از وضعیت موجود و حرکت‌روبه جلو، بسته فکری استراتژیک و راهبردی را برای اولین‌بار مطرح می‌کند که می‌تواند در بسیاری از مسائل در آینده و سرنوشت جریان اصلاحات تاثیرگذار باشد. در ادامه متن گفت‌و‌گوی دکتر محمدرضا تاجیک را با «آرمان» می‌خوانید.

اشاره: سر خیابان، حجله گذاشته‌اند. کمی جلوتر ساختمان شرکت ملی نفت‌کش است که بالاسر آن، تصویر ٣٠ دریانورد جان‌باخته در حادثه سانچی را نصب کرده‌اند و صدای قرآن تا نیمه‌های کوچه به گوش می‌رسد. دسته‌های گل سفید و پلاکاردهای عزا، دو طرف کوچه بیش‌ازپیش داغ این روزها را به رخ می‌کشد. برای مصاحبه با محمدرضا تاجیک وارد دفتر او در همین خیابان شدم تا درباره ماهیت اعتراضات اخير و مواجهه اصلاح‌طلبان با شرایط جدید صحبت کنیم. تاجیک تلاش کرد در طول مصاحبه تأکید کند پیش از آنکه بخواهد نامی بر این اعتراض‌ها بگذارد و آنها را در ظرف نظری ببرد، بیشتر باید بگوید این پدیده، چه نیست. او از نفرت و عصبانیت متراکم و متقاطعی در جامعه سخن گفت که نتیجه‌اش چنین شد و در پاسخم به این سؤال که چرا الان چنین شد، گفت: در انقلابات رنگی که در بلوک شرق اتفاق افتاد، اصطلاحی داشتند: «حالا وقتشه». تاجیک به اصلاح‌طلبان توصیه کرد با به‌محاق‌رفتن این وقایع، اصلاح‌طلبان به تعطیلات تاریخی نروند. او گفت: «کار ما به صورت جدی از حالا شروع شده است. اگر در تعطیلات تاریخی هم بودیم، باید این تعطیلات را رها کنیم و برگردیم. بنشینیم و ببینیم چگونه می‌توانیم تدبیر و تمهید کنیم که این وقایع ققنوس‌وار از خاکستر خود برنخیزد». به گفته او: «فردای بعد از این وقایع در کشور ما، فردای دیگری است. بی‌تردید، تاریخ ما با این وقایع ورق مي‌خورد».

اشاره: نسبت جريان‌هاي سياسي و مردم تنها در انتخابات‌ها مشخص نمي‌شود. بزنگاه‌هاي ديگري نيز وجود دارد كه مي‌تواند بر پشتوانه مردمي يك جريان يا به شكاف ميان آن جريان و بدنه راي‌اش بيفزايد. آنچه در نيمه اول دي ماه در مشهد، كرمانشاه، تهران، اصفهان، دورود، ايذه و... تجربه شد يكي از همين بزنگاه‌ها بود و بي‌ترديد در آرايش جريان‌هاي سياسي كشور تاثيرگذار است. اصلاح‌طلبان به واسطه نوع مواجهه خود با اين ناآرامي‌ها بيش از همه مورد نقد قرار گرفتند، چنان‌كه نهايتا خود را در محاصره دشمن داخلي و خارجي تصور كردند. اصلاح‌طلبان كه اخيرا ميان دولت و پشيمان‌ها، دولت را انتخاب كرده بودند در ناآرامي‌هاي اخير نيز آن بخش از بدنه راي خود كه حامي اعتراضات بود از دست دادند. حال بايد ديد كه دليل رفتارهاي منجر به ريزش راي چيست؟ محمدرضا تاجيك، فعال سياسي اصلاح‌طلب معتقد است كه همه‌چيز زير سر اصلاح‌طلباني است كه در نقش شواليه‌هاي هميشه پيروز روي گفتمان اصلاح‌طلبان چنبره زده و به نام عقلانيت سياسي اصلاح‌طلبي را به مسلخ مي‌برند. او از كساني حرف مي‌زند كه براي حضور سر ميز قدرت با كارت اصلاح‌طلبي بازي مي‌كنند. ناآرامي‌هاي اخير قطعا در آرايش سياسي اصولگرايان نيز نقش خواهد داشت. اين اتفاقات ممكن است اصولگرايان را از دولت‌ستيزي منصرف كرده و به ميانه‌روي تشويق كند. تاجيك اما معتقد است كه اگر اصولگرايان پيام واقعي اعتراضات اخير را دريافت نكنند، از يك سو شاهد ادامه چنين حركت‌هاي راديكالي در جامعه خواهند بود و از سوي ديگر با يك شكاف درون جرياني مواجه مي‌شوند. يعني راديكال‌هاي اصولگرا راديكال‌تر شده و ميانه‌روترهاي اين جريان ميانه‌روتر مي‌شوند.