محمدرضا تاجیک - صفحه 3

اشاره: محمدرضا تاجيك، تحليلگر و تئوريسيني است كه تلاش مي‌كند بر پايه مطالعات خود سياست در ايران را به صورتي علمي و آكادميك تحليل كند. از اين رو نيز در گفته‌هايش استنادات علمي بسيار با بياني تقريبا منحصر به فرد ارايه مي‌شود. او ايران امروز را مستعد راديكاليزه شدن نمي‌داند و به همين دليل معتقد است هر جريان سياسي كه بخواهد هژموني خود را حفظ كند نيازمند نوآوري و بازآفريني و افزودن بر پارامترهاي خود است. او مي‌گويد: اصلاح‌طلبي براي اينكه بتواند در دهه پنجم هم از امكان آلترناتيو بودن و هژمونيك شدن برخوردار باشد، بايد متغيرهاي جديد را درون خود لحاظ كند. بايد تلاش كند تا مفاهيم جديد را به بدنه خود تزريق كند و ايده‌هاي نظري جديد را وارد ساحت نظري خود كند.

اشاره: بافت و تافت جغرافياي سياسي ايران در چند انتخابات اخير دچار تحولات مهمي شده. اگر تا چند سال پيش جماعتي بر طبل تحريم انتخابات مي‌كوبيدند حالا همه از ضرورت مشاركت حداكثري مردم پاي صندوق‌هاي راي سخن مي‌گويند. همين هم شد. چه در انتخابات 92 چه در انتخابات اسفند 94و چه در انتخابات رياست‌جمهوري 96 جمعيت زيادي از راي‌دهندگان به دعوت اصلاح‌طلبان و اعتدالگرايان پاي صندوق‌هاي راي آمدند تا خواست و مطالبه‌شان را از طريق صندوق‌هاي راي اعلام كنند. در اين ميان جريان اصلاحات نشان داده كه بيش از رقيبش سعي در فهم كردن اين پيام دارد اما اين امر تضميني بي‌شرط و بي‌بازگشت براي ادامه سياست‌ورزي اصلاح‌طلبان نيست. محمدرضا تاجيك، تحليلگر اصلاح‌طلب مي‌گويد كه «شرايط كنوني جريان اصلاحات با وجود موفقيت‌هايش هم نيش است و هم نوش. هم آب است و هم آتش.» جريان اصلاحات روي لبه تيزي حركت مي‌كند. حالا اگرچه براي چند سال ديگر اين بستر براي حركت جريان اصلاحات در سپهر سياسي ايران فراهم شده است اما هر خطايي مي‌تواند منادي سقوطي باشد كه بايد از آن برحذر بود. همين است كه اين تئوريسين اصلاح‌طلب معتقد است كه امروز شوراي عالي سياستگذاري به عنوان نهادي كه اجماع اصلاح‌طلبان را ممكن ساخته و براي كنش سياسي آينده اصلاحات برنامه‌ريزي مي‌كند بايد منافع اين جريان سياسي را درنظر داشته باشد و خود نياز به سياستگذاري دارد. اين تحليلگر اصلاح‌طلب همچنين پيشنهاد ايجاد سازوكار استيضاح براي اعضاي شوراي عالي را مي‌دهد. او معتقد است كه اصلاح‌طلبي نه تنها آلترناتيو امروز جامعه ما است بلكه آلترناتيو فرداي جامعه نيز هست و در دهه پنجم انقلاب اسلامي گفتماني مي‌تواند برنده باشد كه بتواند عصري و نسلي باشد و هر چه بيشتر درون مايه‌هاي مدني داشته باشد.

مقدمه: «خیزی که قالیباف در انتخابات ریاست‌جمهوری برداشته علاوه براینکه ممکن است خاکریز‌های رقیب را فتح کند اما بدون شک خاکریز‌های خود را نیز ویران می‌کند. قالیباف در انتخابات پیش رو برای تسویه حساب و حرف‌های نگفته وارد صحنه شده است. وی به دنبال عیان کردن پشت پرده‌ها و شکستن حرمت‌هاست. قالیباف تلاش می‌کند با خودشکنی آرای روحانی را نیز بشکند. آقای قالیباف باید این نکته را در نظر داشته باشد که بازی کردن با عصبانیت ممکن است برای وی نتیجه عکس داشته باشد. در نتیجه بهتر است کارت بازی خود را با یک لبخند روی میز بازی بگذارد». جملات بالا سحنان دکتر محمدرضا تاجیک فعال سیاسی جریان اصلاحات در گفت‌وگو با «آرمان» است. دکتر تاجیک همچنین در تحلیل آرایش سیاسی انتخابات ریاست‌جمهوری عنوان می‌کند: «در شرایط کنونی هر دو جریان سیاسی کشور روی دو کاندیدای خود یعنی آقای روحانی و رئیسی سرمایه‌گذاری کرده‌اند و به همین دلیل می‌توان این انتخابات را یک انتخابات دو قطبی نام نهاد. با این همه، دو قطبی کنونی با دو قطبی سال۷۶ متفاوت است. دلیل این مساله نیز این است که من در این دو قطبی نوعی انعطاف مشاهده می‌کنم که در انتخابات سال۷۶ وجود نداشت. به همین دلیل من این دو قطبی را «دوقطبی منعطف» نامگذاری می‌کنم. رقابت آقای روحانی و آقای رئیسی فضا را رادیکال و آنتاگونیستی نمی‌کند. شاید اگر آقای روحانی و آقای قالیباف در دو طرف رقابت قرار می‌گرفتند فضا رادیکال‌تر و آنتاگونیستی‌تر می‌شد. به نظر می‌رسد جریان‌های سیاسی تلاش کرده‌اند با رویکردی ملایم‌تر وارد رقابت‌های انتخاباتی شوند و از رادیکال شدن فضا جلوگیری کنند». در ادامه متن این گفت‌وگو را از نظر می‌گذرانید.

اشاره: یک رقابت نفسگیر. یک انتخابات حساس. برای خیلی‌ها چیزی شبیه به مرگ و زندگی... کم نبودند کسانی که شب انتخابات ریاست‌جمهوری و پیش از زمان اعلام نتایج خوابشان نبرد، در دل غوغا داشتند از ترس نماندن و رفتن روحانی. و کم نبودند کسانی که اگر روحانی بر قدرت نمی‌ماند آنها نیز در ایران نمی‌ماندند. با همه این التهاب‌ها و هیجان‌ها حسن روحانی پیروز انتخابات ریاست‌جمهوری شد. آن هم با بیش از 23میلیون رای. تا دیگر اولین رئیس‌جمهور تک‌دوره‌ای لقب نگیرد(!) و به رسم یک سنت در تاریخ انقلاب اسلامی، رئیس دولت یازدهم و از حالا به بعد رئیس دولت دوازدهم پس از پیروزی در مقابل دوربین‌های تلویزیون قرار گرفت و از خیلی‌ها تشکر کرد. خیلی‌هایی که او برای پیروزی‌اش مدیون آنها بود. از مردم تا پرچمدار اصلاحات، از رسانه‌ها تا شبکه‌های مجازی و خیلی از شخصیت‌های سیاسی. اما در بین همه این اسامی، او یک نام و یک شورا را از قلم انداخت، آن هم تاثیرگذارترین‌ها را. «محمدرضا عارف! و شورای سیاستگذاری اصلاح‌طلبان و فراکسیون امید مجلس.» عارف همان کسی است که در سال 92 برای همراهی و پیروزی ائتلاف اصلاحات و اعتدال کنار کشید تا حسن روحانی پیروز شود. کسی که در سال 96 نیز تحت عنوان رئیس فراکسیون امید و رئیس شورایعالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان به آب و آتش زد تا همه، پشتیبان حسن روحانی شوند و کسی غیر از روحانی را حمایت نکنند. اما با همه این احوال هنگام تشکر حسن روحانی، اسمی از عارف برده نشد. در کنار عارف اما حسن روحانی هیچ اشاره‌ای به شورای سیاستگذاری اصلاح‌طلبان و ساختار آن و حمایت همه‌جانبه اصلاح‌طلبان نیز نکرد... راستی چرا؟! در جست‌وجوی پاسخ به این پرسش دکتر محمدرضا تاجیک را بهترین دانستیم. همان دکترای علوم‌سیاسی از دانشگاه اسکس انگلستان و مشاور رئیس‌جمهور اصلاحات و رئیس سابق مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری. گفتگو با تاجیک این فرصت را به ما داد تا به تحلیل انتخابات 29 اردیبهشت، نوع رویکردها و آرای دو جناح نیز بپردازیم و البته حال و روز شوراهای شهر به‌ویژه شورای شهر تهران در آینده‌ای نه‌چندان دور را بدانیم و مهم‌تر از همه دلیل فراموشکاری حسن روحانی و عدم اشاره وی به نقش شورایعالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان در پیروزی‌اش را هم بدانیم.

مقدمه: با پایان‌یافتن ثبت‌نام نامزدهای ریاست‌جمهوری با درنظرنگرفتن موضوع بررسی صلاحیت، تقریبا پازل انتخاباتی ریاست‌جمهوری دوازدهم کامل شده است. پازلی که شاید اصلی‌ترین قطعاتش از اصولگرایان را رئیسی، قالیباف و احمدی‌نژاد تشکیل مي‌دهند و در این سو هم تیم روحانی-جهانگیری. اما این پازل برای چه بازی‌اي طراحی شده است؟ آیا «همه» اصولگرایان در برابر «یک رئیس‌جمهور مستقر» قرار گرفته‌اند؟ هدف از این پازل چیست؟ با دکتر محمدرضا تاجیک دراین‌باره گفت‌وگو کردیم. معتقد است که بازی انتخابات با این شرایط قشنگ می‌شود. معتقد است انتخابات در این دوره پیچیده است و نمی‌توان در این زمین، بازی بسیط انجام داد. ماحصل این گفت‌وگو را در پی می‌خوانید:

اشاره: هرجور که بود او را لختی از فضای دانشگاه و پایان نامه‌ها‌ی متعددی که یا داوری شان را برعهده دارد یا استاد راهنمای آن؛ به درآوردیم.... چاره‌ای نداشتیم، در حال و هوای این روزهای سیاست ایران پسا‌ها‌شمی؛ برای ترسیم چشم اندازهای آینده باید به سراغش می‌رفتیم و ازاو می‌پرسیدیم. چون اصلا یادمان نرفته که دکترای «تحلیل گفتمان در سیاست» از دانشگاه اسکس انگلستان دارد و روزی روزگاری در زمان دولت اصلاحات، مشاور رئیس جمهور و رئیس «مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری» بوده است. دکتر محمدرضا تاجیک اگرچه درروز گفتگو سرما خورده بود و اندکی کسالت داشت، اما موقع پاسخگویی به سوالات آفتاب یزد با تمرکز و وسواس خاصی در حالیکه سرش را به پایین می‌انداخت و هراز گاهی نکاتی را بر کاغذ می‌نوشت به ما جواب می‌داد. هرچند بیشتر با همان کلام آکادمیک و علمی خود، به دور از اشاره‌های مستقیم به اشخاص و مصادیق سخن می‌گفت و کمتر از سلایق جناحی - سیاسی خویش مایه گذاشت، اما پس از رحلت آیت‌الله‌ها‌شمی، شخصیت‌هایی چون حسن روحانی، حسن خمینی و ناطق نوری کسانی نیستند که به این راحتی بخواهیم از آنها گذر کنیم و نظر رئیس سابق مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری را درباره آنها نپرسیم.

مقدمه: روحانی در شرایطی دولت خود را تحویل گرفت که اصلاح‌طلبان همگی یک‌صدا از او حمایت کردند. حالا در آستانه انتخابات جدید ریاست‌جمهوری می‌خواهیم چگونگی رابطه دولت و اصلاح‌طلبان را ارزیابی کنیم. آیا فضای ایجاد‌شده بعد از ٩٢ باعث شد هویت اصلاح‌طلبی تقویت شود یا آنچه بر اصلاح‌طلبان گذشت، برخلاف آمال و آرزوهای آنها بود. این دغدغه‌ها را با دکتر محمدرضا تاجیک در میان گذاشتیم.

مقدمه: «چو محرم شدي حافظ خويش باش؛ كه محرم به يك نقطه مجرم شود» روي تابلويي كه بر ديوار اتاقش نصب شده اين شعر نقش بسته است. صراحت ويژگي بارز دكتر محمدرضا تاجيك است. او كم سخن مي‌گويد اما آنچه بيان مي‌كند مدت‌ها مورد بحث در محافل سياسي و روشنفكري است. مي‌گويد دليلي براي پنهان كردن تحليل‌ها و مواضع نيست حتي اگر برخي از آن گلايه كنند هر چند خود تمايلي به گله كردن ندارد. البته لازم نبود به اين ويژگي شخصيتي خودش اشاره كند چون روي تابلوي ديگر نوشته شده بود: «ديگران را ببخش نه به اين خاطر كه سزاوار بخششند به اين دليل كه تو سزاوار آرامش هستي». سوالات از دكتر تاجيك زياد بود و او با وجود مشغله كاري كه برگه‌ها و كتاب‌هاي روي ميز گواه آن است با صبر و حوصله پاسخگوي سوالاتي شد كه از تغييرات در جامعه ايران و انتخابات آمريكا شروع شد و تا هشدار به گفتمان نسل پنجم ادامه داشت. دكتر تاجيك به ريشه يابي برخي گلايه‌هاي سياسي پرداخت و البته راهكارهايي هم ارائه كرد. برخي شايعه كرده بودند كه او مشاور فرهنكي رئيس‌جمهور است و زماني كه اين موضوع را با او در ميان گذاشتيم خنده تلخي كرد و گفت هيچ پيشنهادي به او نشده است. دكتر تاجيك موضوعاتي را براي نخستين‌بار با آرمان در ميان گذاشت كه به نظر مي‌رسد كليد برخي معماها باشد. در ادامه گفت‌وگوي دكتر محمد رضا تاجيك با«آرمان امروز» را مي‌خوانيد.

مقدمه: دكتر محمدرضا تاجيك مشاور رئيس‌جمهور در دولت اصلاحات در گفت‌وگو با «آرمان ملي» به تحليل دوران رياست جمهوري روحاني پرداخته كه در ادامه مي‌خوانيد.