محمدرضا تاجیک - صفحه 2

مقدمه: گفت‌وگو با دکتر محمدرضا تاجیک که در میان هم‌قطاران خود به «محمد فوکو» معروف است، بسیار سخت و پیچیده می‌نماید. استاد تمام علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و دانش آموخته تحلیل گفتمان سیاسی دانشگاه اسکس انگلیس است. محمدرضا تاجیک که ‌این روزها از مشغله حضور در مرکز بررسی‌های استراتژیک یا حضور در احزاب، به میل خود برکنار است، در گفت‌وگو با آرمان به بررسی و تحلیل گفتمان‌های موجود در ایران و به‌خصوص جریان اصلاحات پرداخته است. قسمت نخست این گفت‌وگو را از نظر می‌گذرانید.

مقدمه: گفت‌وگو با محمد رضا تاجیک به قدری مبسوط بود و دایره نقد به قدری ابعاد گوناگون روشنفکری ایرانی و انسان ایرانی را در بر می‌گرفت، که امکان انتشار همه مصاحبه در یک شماره در روزنامه میسر نشد. استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی معتقد است باید به سنت گذشته ایرانی نگاهی نو در افکند و از آن برای بازپیرایی آینده گفتمانی نواندیشی در کشور استفاده کرد. وی نگاه مجدد به سنت را در عین حفظ فاصله انتقادی با آن بسیار مطلوب می‌داند و معتقد است باید ضمن حفظ احترام میراث گرانسنگ اندیشه تاریخی در ایران و اسلام، زنگارزدایی از ادبیات و واژگان ابهام سازی که منجر به زیست چندگانه ایرانیان می‌شوند، روشنفکری را نیز در کنار مردم قرار دهیم و افق نگاه‌های متناقض و ناهمگون را نیز با گفت‌وگو به هم نزدیک کنیم. قسمت دوم و پایانی گفت‌وگوی محمدرضا تاجیک با روزنامه «آرمان» را در ادامه می‌خوانید.

مقدمه: نزدیک به چهار دهه از تسخیر سفارت آمریکا در سال ۵۸ می‌گذرد؛ تسخیری که به نام دانشجویان خط‌امام و چپ‌ها تمام شد؛ سفارت آمریکا «لانه جاسوسی» نام گرفت و تسخیر آن «انقلاب دوم». آن زمان کمتر کسی با عمل عده‌ای جوان ۲۰ یا شاید هم ۲۲ساله مخالفت کرد و به تعبیری این عمل در زمان خود «مشروعیت اجتماعی» پیدا کرده است. سال‌ها از آن ماجرا گذشت و اجماع اجتماعی و سیاسی‌ای که در موافقت با این کار به ‌وجود آمده بود، کم‌کم جای خود را به خوانش‌ها و موضع‌گیری‌های متفاوتی داد. جالب‌تر آنکه دانشجویانی که سفارت آمریکا را تسخیر کردند و در اول انقلاب به «چپ خط‌امامي» مشهور شده بودند، یکی، دو دهه بعد «چرخش» کردند و به‌جای مبارزه با امپریالیسم، دم از رابطه با جهان زدند. حتی یکی از دانشجویان محوری در ماجرای تسخیر، در روزهای «دوم خردادی» کار خود را اشتباه خواند. چیزی جابه‌جا شده بود؛ چپ‌ها کم‌کم، «اصلاح‌طلب» خوانده می‌شدند و دموکراسی، آزادی و قانون را محور گفتمان خود قرار می‌دادند. به بهانه ۱۳ آبان در مصاحبه با محمدرضا تاجیک، استاد علوم‌سیاسی و استراتژیست اصلاح‌طلب، چرخش چپ‌های دیروز به اصلاح‌طلبان امروز را مورد مداقه قرار دادیم. در ادامه مشروح گفت‌وگو با این استاد علوم‌سیاسی دانشگاه بهشتی را از نظر می‌گذرانید.

مقدمه: «حال و هواي اصلاحات و اصلاح‌طلبان چگونه است و چه ويژگي مي‌شود براي آنان متصور بود؟» پاسخ به اين پرسش كليدي با نگاهي معطوف به سبك تعامل رفرميست‌هاي ايراني و اعتدالگرايان با محوريت حسن روحاني تنها از دريچه بررسي مختصات و مشخصات كنشگري امروز اصلاح‌طلبان ميسر است. از همين رو با دكتر محمدرضا تاجيك، يكي از سرشناس‌ترين تئوريسين‌هاي اصلاح‌طلب و آينده پژوهان عالم سياست ورزي در ايران به گفت‌وگو نشسته‌ايم. تاجيك معتقد است حال و هواي اصلاحات و اصلاح‌طلبان را ملالي نيست جز نزديكي شبه‌اصلاح‌طلبان و دوري اصلاح‌طلبان واقعي. اشاره رييس مركز بررسي‌هاي استراتژيك رياست‌جمهوري دولت اصلاحات، اصلاح‌طلبان تاكتيكي است. كساني كه نوش‌شان شامل حال ديگران مي‌شود و نيش شان شامل حال خودي‌هاست. به گفته اين تئوريسين اصلاح‌طلب هر چند ميان اصلاح‌طلبي موجود و اصلاح‌طلبي به مثابه يك گفتمان بالنده هژمونيك تفاوت وجود دارد اما بي‌ترديد اصلاحات گفتمان برتر دهه آتي جامعه ايراني خواهد بود. استاد دانشگاه شهيد بهشتي هر چند در توصيف وضعيت امروز اصلاحات مي‌گويد: «آنچه مي‌خواهم نمي‌بينم و آنچه مي‌بينم، نمي‌خواهم.» اما در ادامه تاكيد دارد كه جريان اصلاح‌طلبي در تاريخ اكنون خود سخت نيازمند تدوين و تقرير گفتمان اصلاح‌طلبي است. بر همين اساس است كه بازهم از ضرورت تدوين مانيفست اصلاحات سخن گفته است: «نخست بايد اراده‌اي در سطح بزرگان و احزاب اصلاح‌طلبي شكل بگيرد و عده‌اي مسوول تهيه پيش نويس مانيفست شوند.» محمد رضا تاجيك در بخش ديگري از اين گفت‌وگو پاشنه آشيل اصلاح‌طلبي را اصلاح‌طلبان كاذب و دروغين مي‌داند كه همچون موريانه از درون در حال استحاله و پوك كردن جريان و گفتمان اصلاح‌طلبي هستند. او همچنين درباره چگونگي ارتباط اصلاح‌طلبان و دولت روحاني مي‌گويد: «گره زدن استراتژيك زلف اصلاح‌طلبي به زلف دولت اعتدال جفاست.» مشروح گفت‌وگوي «اعتماد» با دكتر محمدرضا تاجيك به شرح زير است:

مقدمه: توسعه سیاسی پروژه‌ای بود که رئیس دولت اصلاحات در دو دهه قبل مطرح کرد. عمر حاکمیت اصلاح‌طلبان به درازا نکشید و پس از آن در هشت سال دولت احمدی‌نژاد، این پروژه به فراموشی سپرده شد. در پی روی کار آمدن دولت تدبیر و امید دوباره این موضوع مطرح شد، اما به اذعان بسیاری از کوشندگان و تحلیلگران سیاسی، دولت‌های یازدهم و دوازدهم نیز توجه چندانی به این موضوع نداشتند. اصلاح‌طلبان نیز در این جهت کوشیدند و در دو انتخابات ۹۴ و ۹۶، بخشی از قدرت خود را باز پس گرفتند، اما تعدادی از بزرگان اصلاحات، عملکرد منتخبان این جناح سیاسی را موفق ارزیابی نمی‌کنند، چرا که به اذعان این افراد، اکنون اصلاح‌طلبی با دو بحران تهی‌شدن از ایدئولوژی و پرورش نیافتن نیروی جدید مواجه‌ است. در این‌باره دکتر محمدرضا تاجیک، مشاور سابق رئیس دولت اصلاحات، با «آرمان» گفت‌وگو کرده است که درادامه می‌خوانید.