راز بقای بازوی مالی حزب‌الله

وزارت خزانه‌داری آمریکا دیروز بار دیگر مؤسسه مالی «القرض الحسن» وابسته به حزب‌الله لبنان را در فهرست تحریم‌های تروریستی قرار داد. این اقدام که با همکاری کشورهای عضو مرکز هدف‌گیری تأمین مالی تروریسم شامل شش کشور عربی حاشیه خلیج فارس انجام شده، پنج نهاد و ۱۶ فرد مرتبط با این مؤسسه را هدف گرفته است. با این حال، نکته قابل تأمل این است که خود وزارت خزانه‌داری نیز تأکید کرده که تمامی اهداف اعلام‌شده، قبلاً توسط آمریکا تحریم شده بودند. این یعنی تحریم جدید، هیچ محتوای تازه‌ای ندارد و صرفاً تکرار اقدامات پیشین است.

مؤسسه القرض الحسن در سال ۱۹۸۳ تأسیس شده و هم‌اکنون بیش از ۳۰ شعبه در سراسر لبنان دارد. این مؤسسه که به‌عنوان یک بانک قرض‌الحسنه فعالیت می‌کند، به اقشار مختلف جامعه لبنان، به‌ویژه جامعه شیعه، تسهیلات بدون بهره ارائه می‌دهد. با سقوط نظام بانکی لبنان از سال ۲۰۱۹، نقش این مؤسسه به‌شدت گسترش یافت و عملاً به یک «نظام بانکی موازی» برای مردم لبنان تبدیل شد. آمارها نشان می‌دهد که این مؤسسه تنها در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، ۲۱۲ هزار وام به ارزش ۵۵۳ میلیون دلار پرداخت کرده است. برخی منابع تعداد مشتریان این مؤسسه را حدود ۳۰۰ هزار نفر و حجم سالانه وام‌های آن را بیش از سه میلیارد دلار برآورد کرده‌اند.

سابقه تحریم القرض الحسن به سال ۲۰۰۷ بازمی‌گردد، زمانی که وزارت خزانه‌داری آمریکا برای نخستین بار دارایی‌های این مؤسسه را توقیف کرد. در سال ۲۰۲۱، آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه هفت فرد مرتبط با این مؤسسه اعمال کرد. در ژوئیه ۲۰۲۵، بانک مرکزی لبنان تحت فشار آمریکا، به تمام مؤسسات مالی دستور داد که هرگونه معامله با «القرض الحسن» را متوقف کنند. با این حال، منابع میدانی تأکید دارند که این مؤسسه همچنان به فعالیت خود ادامه داده و حتی دولت لبنان نیز نتوانسته آن را متوقف کند.

همزمان با تحریم‌های آمریکا، رژیم صهیونی نیز حملات نظامی گسترده‌ای علیه شعب «القرض الحسن» انجام داده است. در جریان جنگ ۲۰۲۴، ارتش رژیم صهیونی به شعب متعددی از این مؤسسه در بیروت، بقاع و جنوب لبنان حمله کرد. پس از ازسرگیری درگیری‌ها در مارس ۲۰۲۶، رژیم بار دیگر حملات خود را از سر گرفت و تا ۱۰ مارس ۲۰۲۶، ۳۰ شعبه از این مؤسسه را هدف قرار داد. با این وجود، این مؤسسه نه‌تنها تعطیل نشده، بلکه بارها توانسته فعالیت خود را از سر بگیرد.

راز پایداری این مؤسسه در شبکه گسترده اجتماعی، اتکا به سرمایه‌های مردمی و ساختار غیرمتمرکز آن نهفته است. این ویژگی‌ها، القرض الحسن را در برابر جنگ اقتصادی و نظامی مقاوم کرده و نشان داده که تحریم و بمب نمی‌توانند سیستمی را که ریشه در اعتماد و نیاز مردم دارد، از پا درآورند.