از مداخله نظامی تا چپاول نفت ونزوئلا

حمله متجاوزانه آمریکا به ونزوئلا و ربایش نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور، تنها یک مداخله سیاسی و نظامی نبود؛ بلکه زمینه را برای چپاول منابع نفت و تسلط واشنگتن بر صادرات و درآمدهای نفتی کاراکاس فراهم کرد. دولت ترامپ اکنون از فروش میلیاردها دلار نفت ونزوئلا سخن می‌گوید، اما سازوکار نگهداری و هزینه‌کرد این درآمدها همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. از نگاه صاحبنظران، آنچه واشنگتن با ادعای سامان‌دهی اقتصاد ونزوئلا توجیه می‌کند، در عمل به الگویی از مداخله تبدیل شده است که در آن، قدرت خارجی پس از کنار زدن ساختار سیاسی یک کشور، جریان درآمدهای راهبردی آن را نیز تحت اختیار خود قرار می‌دهد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، واشنگتن پس از اقدام خصمانه علیه دولت کاراکاس، کنترل مسیر صادرات نفت ونزوئلا را در اختیار گرفت و سازوکاری ایجاد کرد که درآمدهای حاصل از فروش نفت، به جای ورود مستقیم به خزانه این کشور، از کانال‌های مالی تحت مدیریت آمریکا عبور کنند. دولت آمریکا با صدور مجوزهای ویژه، امکان فعالیت برخی شرکت‌های بزرگ بازرگانی نفت را در صادرات نفت ونزوئلا فراهم کرد و مدیریت فروش بخش قابل توجهی از نفت این کشور را در اختیار گرفت. ترامپ اعلام کرد که از محل فروش نفت ونزوئلا تاکنون بیش از ۱۳ میلیارد دلار درآمد حاصل شده است؛ درآمدی که به ادعای او پس از قرار گرفتن دارایی‌های نفتی ونزوئلا تحت کنترل آمریکا به دست آمده است.

همزمان با افزایش کنترل آمریکا بر صادرات نفت، تولید نفت ونزوئلا نیز روندی صعودی پیدا کرد. آمارها نشان می‌دهد تولید روزانه این کشور از حدود ۸۲۰ هزار بشکه در ژانویه به حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار بشکه در ژوئن افزایش یافته است. اما این رشد تولید به معنای بازگشت اختیار درآمدهای نفتی به دولت ونزوئلا نبود، زیرا بخش عمده درآمدهای حاصل از این افزایش تولید، در سازوکار مالی طراحی‌شده از سوی آمریکا مدیریت شد. به این ترتیب، مسئله اصلی دیگر صرفاً میزان نفت تولیدشده یا ارزش صادرات آن نیست، بلکه این پرسش مطرح می‌شود که ثروتی که از منابع طبیعی ونزوئلا به دست می‌آید، در اختیار چه نهادی قرار می‌گیرد.

نبود شفافیت درباره محل نگهداری و نحوه هزینه‌کرد درآمدهای نفتی، حتی در داخل آمریکا نیز با انتقاد برخی مراکز پژوهشی و نمایندگان کنگره روبه‌رو شده است. دولت ترامپ با صدور فرمان اجرایی شماره ۱۴۳۷۳، سازوکار مالی ویژه‌ای برای مدیریت دارایی‌های نفتی ونزوئلا ایجاد کرد، اما تاکنون هیچ گزارش عمومی درباره جزئیات تراکنش‌ها، مانده حساب‌ها یا نحوه هزینه‌کرد این منابع منتشر نشده است. حتی برخی مقام‌های مسئول نیز اطلاع دقیقی از میزان منابع باقی‌مانده در این حساب‌ها نداشته‌اند.

آنچه امروز در ونزوئلا رخ داده، آزمونی برای سنجش اصل «حاکمیت دائمی ملت‌ها بر منابع طبیعی» است. آمریکا با در اختیار گرفتن مسیر صادرات، شبکه‌های مالی و سازوکار دریافت درآمدهای نفتی، عملاً زنجیره ارزش صنعت نفت ونزوئلا را تحت نفوذ خود قرار داده است.