اهمیت زمان در توافق با آمریکا

حمید روشنائی

بیش از ۶ ماه است که از جنگ ۴۰ روزه و بیش از یکسال است که از جنگ ۱۲ روزه با آمریکا و رژیم صهیونیستی می گذرد و شرایط همچنان در حالت نه جنگ و نه صلح باقی مانده است. وضعیت کنش دو هماورد در حالی که توافق اسلام آباد همچنان معلق مانده است، نشان می دهد که شرایط به تعادل رسیده و قرار نیست در میدان جنگ و یا مذاکره کار به نتیجه برسد. اما آیا زمان می تواند به نفع یک کدام وارد صحنه شده و نتیجه را تغییر دهد؟
هرکدام از دو طرف جنگ ایران و آمریکا برروی زمان حساب ویژه باز کرده اند. تهران می اندیشد که گذشت زمان می تواند:
1- شکست ترامپ در انتخابات پارلمانی نوامبر ۲۰۲۶ را به همراه داشته باشد. بدین معنا که حزب جمهوری خواه حامی ترامپ با به دست نیاوردن تعداد کافی نماینده در کنگره و سنا، اکثریت را از دست داده و مشکلات آتی را برای رئیس جمهور آمریکا ایجاد خواهد کرد.
2- با تاب آوری، کنترل تنگه هرمز در اختیار ایران قرار خواهد گرفت. ادامه جنگ و یا یک توافق به نفع ایران می تواند کنترل همیشگی تنگه هرمز و به تبع آن خلیج فارس را، برای ایران به همراه داشته باشد.
3- افزایش قیمت نفت با بسته بودن تنگه هرمز، اقتصاد جهان را به چالش می کشد و فشار کشورهای مختلف که از این وضعیت ناراضی هستند، ترامپ را مجبور به پذیرش خواسته های ایران می کند.
4- افزایش قیمت بنزین به دنبال افزایش قیمت نفت، موجب فشارهای داخلی و نارضایتی مردم آمریکا گشته و حکومت ترامپ را در تنگنا قرار می دهد.
5- بسته بودن تنگه هرمز و عدم صادرات نفت و گاز و مواد نفتی از این منطقه، کشورهای حاشیه خلیج فارس را وادار به پذیرش مدیریت ایران و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه خواهد کرد.
6- ارتش آمریکا بخصوص سربازان در ناو این کشور با ادامه شرایط کنونی دچار فرسودگی و خستگی شده و در نهایت دولت این کشور مجبور به انجام توافق با ایران و ترک منطقه گردد.
اما واشنگتن به نوعی دیگر به موضوع نگاه می کند و می اندیشد:
1- حفظ محاصره ایران و عدم پایان نه جنگ و نه صلح، تاب آوری ملت و مقامات ایرانی را به اتمام خواهد رساند و ممکن است به بازگشت آشوب های دی ماه ۱۴۰۴ منجر گردد.
2- ادامه شرایط موجود، اقتصاد ایران را با مشکلات بیشتر روبرو نموده و موجب فروپاشی آن خواهد شد و به نوعی ایران به یک کشور ورشکسته ( FAILED STATE ) تبدیل می گردد.
3- ادامه فشارهای اقتصادی علیه ایران، موجودی ارزی ایران را به پایان رسانده و توانایی ایران را برای ادامه جنگ و بازدارندگی از بین خواهد برد و مجبور به تسلیم خواهد نمود.
4- محاصره دریایی، تلاش ایران را برای استفاده از تنگه هرمز به عنوان یک سلاح بی اثر کرده و در نهایت به این نتیجه می رساند که برای ادامه تجارت خود، می بایست خواست آمریکا را گردن نهد.
5- ادامه بسته بودن تنگه هرمز و محاصره دریایی منطقه خلیج فارس و دریای عمان، کشورهای منطقه را به یافتن راهی جهت صدور انرژی مجبور نموده و یکی از این راه ها می تواند سرزمین های اشغالی فلسطین باشد که نتیجه آن صلح با رژیم صهیونیستی و الحاق به پیمان ابراهیم خواهد بود.
در این دو اندیشه، چند موضوع ممکن است مورد غفلت قرار گرفته باشد:
الف- مردم ایران نشان داده اند که در زمان بحران، تاب آوری بیشتری نسبت به شرایط عادی دارند و حاضر به پذیرش مشکلات در شرایط جنگی هستند؛
ب- دولتمردان ایرانی نشان داده اند که همیشه راه هایی را برای فرار از تحریم و محاصره یافته اند و همین راز پایداری انقلاب اسلامی تاکنون بوده است؛
ج- ترامپ در صورت شکست در انتخابات معلوم نیست که ناتوان گردد و شاید انگیزه کنونی خود را برای انجام مذاکره از دست بدهد و مانند یک مار زخم خورده به هر اقدامی دست بزند؛
د- افزایش فشار بر اقتصاد جهان و کشورهای منطقه معلوم نیست چه پیامدهایی را برای ایران و آمریکا به همراه داشته باشد و ممکن است به یک اتفاق جهانی علیه ایران و آمریکا بینجامد و شرایط را سخت تر کند؛
م- اقتصاد ایران هنوز مشخص نیست چه عکس العملی را در قبال افزایش فشارها نشان بدهد. بنابراین آزمون هر دو طرف، ممکن است به نتیجه دلخواه نرسد.
بهر صورت زمان، مملو از فرصت هاییست که می تواند به برنده شدن یا بازنده شدن بینجامد و از دست دادن آن، بدترین پشیمانی ها را به همراه خواهد داشت.

مبارزه با نفوذ، بدون تضعیف سرمایه اجتماعی

صادق غفوریان 

هشدار صریح رهبر شهید درباره ارتفاعات جنوبی مشهد فراموش شده است؟

عباس فضلی

امروز، مهم‌ترین چالش پیش روی ارتفاعات جنوبی مشهد، نه بازگشت مستقیم ساخت‌وسازهای گسترده، بلکه بازگشایی و تکمیل محور کمربند جنوبی است؛ اقدامی که به باور بسیاری از کارشناسان، می‌تواند بار دیگر موتور مداخلات و توسعه‌های بعدی را در مهم‌ترین تنفسگاه شرق کشور روشن کند. آیا قرار است این بار نیز هشدار صریح رهبر شهید انقلاب، با عناوین و توجیهات جدید، نادیده گرفته شود؟

این یک تذکر معمولی نبود؛ یک دستور صریح برای حکمرانی و صیانت از حقوق عمومی بود

در حافظه مدیریتی جمهوری اسلامی، برخی از بیانات رهبر شهید انقلاب، صرفاً توصیه‌هایی اخلاقی یا فرهنگی نیستند؛ بلکه به دلیل صراحت، موضوع و مخاطب، در حکم یک جهت‌گیری روشن و راهبردی برای حکمرانی کشور تلقی می‌شوند. یکی از مهم‌ترین این موارد، هشدار تاریخی ایشان درباره ارتفاعات جنوبی مشهد است.
رهبر شهید انقلاب در دیدار مسئولان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳، با اشاره مستقیم به وضعیت ارتفاعات جنوبی مشهد، با عباراتی کم‌سابقه فرمودند: «در مشهد ـ شهر ما ـ من رفتم دیدم طرف ارتفاعات جنوب شهر که درواقع مرکز تنفّس شهر است، دارند افرادی آن بالا خانه می‌سازند، هتل می‌سازند، ساختمان‌های چند طبقه می‌سازند؛ این‌ها بد است، این‌ها غلط است؛ جرم بدانید این‌ها را».این عبارت کوتاه، درواقع، حاوی چند پیام بنیادین برای نظام حکمرانی کشور است. نخست آنکه ایشان ارتفاعات جنوبی را نه یک ذخیره زمین برای توسعه شهری و نه فرصتی برای کسب درآمد، بلکه «مرکز تنفس شهر» معرفی می‌کنند؛ تعبیری که نشان می‌دهد این محدوده، بخشی از زیرساخت مهم حیات شهری است. دوم آنکه مداخله در این عرصه را فقط اقدامی نامناسب یا ناهماهنگ با سیاست‌های شهری نمی‌دانند، بلکه با صراحت از تعبیر «جرم» استفاده می‌کنند. سوم آنکه مخاطب این هشدار، تنها متخلفان نیستند؛ بلکه همه مدیران، سیاست‌گذاران، نهادهای نظارتی و دستگاه‌های مسئول را دربر می‌گیرد.
از این منظر، فرمایش رهبر شهید انقلاب را نمی‌توان یک گلایه محلی یا یک هشدار مقطعی تلقی کرد. این سخن، بخشی از منظومه فکری و مدیریتی ایشان در حوزه عدالت، صیانت از بیت‌المال، حفاظت از محیط زیست و دفاع از حقوق عمومی مردم است.

مسئله امروز ارتفاعات جنوبی چیست؟ بازگشایی کمربند جنوبی و آغاز یک مسیر پرمخاطره

اگرچه هشدار رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۹۳ ناظر بر روند ساخت‌وسازها و تعرض‌های کالبدی به ارتفاعات جنوبی بود، اما مسئله اصلی امروز، الزاماً تکرار همان الگوی گذشته نیست. چالش کنونی، بازگشایی و تکمیل محور کمربند جنوبی است؛ پروژه‌ای که اگرچه با اهدافی همچون مدیریت ترافیک، افزایش تاب‌آوری شهری و الزامات پدافند غیرعامل مطرح می‌شود، اما در عمل می‌تواند به مهم‌ترین عامل بازتولید فشارهای توسعه‌ای بر ارتفاعات جنوبی تبدیل شود.
تجربه توسعه شهری در ایران و جهان نشان داده است ایجاد زیرساخت‌های دسترسی، به‌ویژه راه‌های اصلی و کمربندی، صرفاً یک اقدام ترافیکی باقی نمی‌ماند. جاده‌ها، خود به موتور محرک توسعه‌های بعدی تبدیل می‌شوند؛ توسعه‌هایی که به‌تدریج، تقاضا برای خدمات، کاربری‌های جدید، تأسیسات، بهره‌برداری‌های اقتصادی و درنهایت مداخلات گسترده‌تر را ایجاد می‌کنند. از این منظر، نگرانی اصلی درباره کمربند جنوبی، صرفاً احداث یک مسیر عبوری نیست، بلکه آغاز فرایندی است که می‌تواند همان الگوهایی را که رهبر شهید انقلاب نسبت به آن هشدار داده بودند، با اشکال و عناوین جدید بازتولید کند.
بدون تردید، تأمین ایمنی شهر، ارتقای تاب‌آوری و آمادگی برای شرایط بحرانی، از وظایف اساسی مدیریت شهری و حاکمیتی است، اما پرسش بنیادین این است که آیا می‌توان برای افزایش ظرفیت‌های اضطراری، در مهم‌ترین تنفسگاه طبیعی یک کلانشهر، مداخلاتی انجام داد که آثار آن دائمی و گاه غیرقابل بازگشت باشد؟
اهمیت فرمایش صریح رهبر شهید انقلاب دقیقاً در همین نقطه آشکار می‌شود. ایشان در توصیف ارتفاعات جنوبی، از تعبیر «مرکز تنفس شهر» استفاده کردند؛ تعبیری که نشان می‌دهد این پهنه، خود یک زیرساخت حیاتی و راهبردی برای حیات شهر محسوب می‌شود. بر این اساس، هرگونه تصمیم‌گیری درباره ایجاد یا تکمیل مسیرهای ترافیکی، بازگشایی معابر یا توسعه زیرساخت‌های عمرانی در این محدوده، باید ابتدا به این پرسش پاسخ دهد که آیا نتیجه آن، تقویت یا تضعیف این مرکز تنفس خواهد بود.
تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد راهکارهای پایدار مدیریت بحران و پدافند شهری، بیش از آنکه بر گسترش مداخلات کالبدی در عرصه‌های طبیعی متکی باشند، بر افزایش تاب‌آوری شهری، توزیع متوازن زیرساخت‌ها و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی استوارند. در چنین نگاهی، ارتفاعات جنوبی نه یک مانع توسعه، بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی و غیرقابل جایگزین شهر مشهد محسوب می‌شوند.

ارتفاعات جنوبی فقط پهنه‌ای طبیعی نیست، بخشی از هویت و حیات مشهد است

خطای بزرگ در مواجهه با ارتفاعات جنوبی مشهد، تقلیل این عرصه به یک موضوع صرفاً عمرانی یا حتی صرفاً زیست‌محیطی است. این پهنه، در واقع، یک سرمایه چندبعدی و بین‌نسلی برای شهر مشهد محسوب می‌شود.
از منظر زیست‌محیطی، ارتفاعات جنوبی بخشی از نظام طبیعی تهویه شهر، کنترل فرسایش، حفظ تنوع زیستی و تعدیل شرایط اقلیمی است. هرگونه مداخله گسترده در این محدوده، آثار خود را نه فقط در همان عرصه، بلکه در کل پهنه شهری مشهد آشکار خواهد کرد.
از منظر اجتماعی، این ارتفاعات متعلق به همه مردم هستند؛ نه گروهی خاص، نه بخشی از سرمایه‌گذاران و نه بهره‌برداران اقتصادی. هر بخشی از این عرصه که از دسترس عمومی خارج شود، درواقع بخشی از حق شهروندان، خانواده‌ها، جوانان و زائران برای بهره‌مندی از طبیعت و فضای عمومی سلب شده است.
از منظر فرهنگی و هویتی نیز، ارتفاعات جنوبی بخشی از حافظه جمعی مشهد به شمار می‌روند. شهری که قرن‌ها با افق کوهستانی و منظر طبیعی خود شناخته شده است، نمی‌تواند نسبت به تغییرات بنیادین در این میراث طبیعی بی‌تفاوت باشد. توسعه‌ای که به حذف هویت شهری بینجامد، درنهایت نه توسعه، بلکه استهلاک سرمایه‌های تمدنی یک شهر است.

مسئله اصلی، اختلاف کارشناسی نیست؛ مسئله، اجرای صریح اوامر رهبر شهید انقلاب است

شاید بزرگ‌ترین خطا در مواجهه با این موضوع، آن باشد که آن را صرفاً به یک اختلاف نظر میان موافقان و مخالفان توسعه تقلیل دهیم. مسئله اصلی این نیست که کدام گروه کارشناسی استدلال قوی‌تری دارد یا کدام مدل توسعه شهری مطلوب‌تر است.
مسئله اصلی آن است که رهبر شهید انقلاب، به صراحت درباره این محدوده سخن گفته‌اند، آن را «مرکز تنفس شهر» نامیده‌اند و مداخله در آن را مستوجب برخورد دانسته‌اند. در چنین شرایطی، پرسش بنیادین از همه مدیران و تصمیم‌گیران این است که نسبت طرح‌ها و برنامه‌های جاری با این دستور صریح چیست؟ اگر قرار است بیانات رهبر شهید انقلاب در حوزه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مبنای سیاست‌گذاری و اقدام قرار گیرد، چگونه می‌توان در موضوعی با این میزان صراحت و تأکید، به گونه‌ای عمل کرد که شائبه نادیده گرفتن این مطالبه روشن شکل بگیرد؟

راه نجات؛ تبدیل مطالبه محیط زیستی به مطالبه اجرای اوامر رهبر شهید انقلاب

شاید زمان آن رسیده باشد که مطالبه حفاظت از ارتفاعات جنوبی مشهد، از سطح یک دغدغه صرفاً محیط زیستی فراتر رود و به یک مطالبه جدی در حوزه حکمرانی و اجرای اوامر رهبر شهید انقلاب تبدیل شود.
نخست، لازم است تمامی طرح‌ها، مصوبات و پروژه‌های مؤثر بر ارتفاعات جنوبی، با محوریت انطباق با فرمایشات صریح رهبر شهید انقلاب مورد بازنگری قرار گیرند. دوم، تعیین‌تکلیف قانونی و قطعی ارتفاعات جنوبی به عنوان یک پهنه حفاظت‌شده شهری باید در اولویت دستگاه‌های مسئول باشد. سوم، لازم است همه نهادهای متولی، به صورت شفاف اعلام کنند در طول سال‌های گذشته چه اقداماتی برای تحقق این مطالبه صریح انجام داده‌اند و چه برنامه‌ای برای جلوگیری از تکرار این روند دارند؟در کنار این موارد، رسانه‌ها، دانشگاهیان، نخبگان، گروه‌های مردمی و شهروندان مشهد نیز مسئولیتی تاریخی بر عهده دارند. سکوت در برابر تضعیف تدریجی تنفسگاه شهر، صرفاً سکوت در برابر یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه سکوت در برابر تضییع حقوق نسل‌های آینده و نادیده گرفتن یک مطالبه روشن و صریح است.

ارتفاعات جنوبی مشهد؛ آزمون وفاداری عملی به هشدار رهبر شهید انقلاب

شاید مهم‌ترین نکته‌ای که نباید از نظر دور بماند، آن است که مسئله امروز ارتفاعات جنوبی، صرفاً یک مسیر ترافیکی یا یک پروژه عمرانی نیست. موضوع اصلی آن است که آیا بازگشایی کمربند جنوبی، به عنوان یک مداخله زیرساختی، زمینه‌ساز دور جدیدی از فشارهای توسعه‌ای بر این پهنه خواهد شد یا خیر. اگر پاسخ به این پرسش مثبت باشد، آن‌گاه باید پذیرفت حفاظت از «مرکز تنفس شهر»، نه از نقطه آغاز ساخت‌وسازها، بلکه از نقطه آغاز ایجاد بسترهای توسعه و دسترسی باید مورد توجه قرار گیرد.
پرسش اصلی امروز این نیست که آیا یک مسیر ترافیکی یا یک راهکار پدافندی، در کوتاه‌مدت دارای توجیه اجرایی است یا خیر. پرسش اصلی این است آیا ما حاضریم درباره منطقه‌ای که رهبر شهید انقلاب آن را «مرکز تنفس شهر» نامیده‌اند، اصل حفاظت را به امری قابل مذاکره و استثناپذیر تبدیل کنیم؟
اگر ارتفاعات جنوبی، به تعبیر رهبر شهید انقلاب، «مرکز تنفس شهر» هستند، آن‌گاه هر طرح ترافیکی، عمرانی یا پدافندی باید ابتدا ثابت کند که به این مرکز تنفس آسیب نمی‌زند؛ نه آنکه اصل حفاظت از آن، نیازمند اثبات و دفاع دوباره باشد.
سرنوشت ارتفاعات جنوبی مشهد، تنها سرنوشت یک پهنه طبیعی نیست؛ این سرنوشت، معیاری برای سنجش میزان وفاداری عملی ما به آرمان‌ها، هشدارها و اوامر آن انسان جلیل‌القدر است.

مأموریت ایران

علیرضا نصراصفهانی

در سپهر اندیشه انتقادی، مفهوم «نا اندیشیدنی» به معنای محال منطقی نیست؛ بلکه قلمرویی از امکان‌هاست که در دستگاه محاسباتی هژمونیک، مجالی برای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن نمی‌یابد. تنها یک «رخداد» می‌تواند این سقف شیشه‌ای را بشکافد و مختصات «امر ممکن» را دگرگون سازد. آنچه امروز از آن با عنوان «جنگ رمضان» یاد می‌کنیم، دقیقاً واجد ویژگی‌های چنین رخدادی بود؛ نقطه‌ای که ظرفیت تاب‌آوری و خلق یک انسجام نوین از دل نبردی سهمگین را که جهانیان «نا اندیشیدنی» می‌پنداشتند، به حقیقتی بدیهی بدل کرد. به‌منظور درک ماهیت این رخداد، ارجاع به ایده‌ کارل اشمیت در رساله‌ «مفهوم امر سیاسی» روشنگر است. اشمیت نشان می‌دهد جنگ، نزاعی سطحی یا خون‌ریزی کور نیست؛ بلکه پدیداری کلان و تمدنی است که مرز‌های «دوست و دشمن وجودی» را ترسیم کرده، نظمی نوین می‌آفریند و امکانات تاریخی تازه‌ای خلق می‌کند. 

جنگ رمضان با چنین منطقی، «جنگ استقامت» بود که نشان داد پیروز میدان، نیروی متکی بر انباشت تسلیحاتی نیست، بلکه اراده‌ای است که در ایستادگی و «ماندن»، بیشترین تراکم «معنا» را می‌آفریند. در این آوردگاه، سوژه‌ ایرانی در برابر تهدیدی وجودی به بلوغ رسید و گسست‌های موهوم اجتماعی، جای خود را به هم‌گرایی ملی دادند؛ اما چالش اصلی در فردای پساجنگ، «وفاداری به رخداد» است. وفاداری به مقاومت، دیگر به معنای تقلیل دستاورد‌ها به اصلاحات خرد نیست؛ بلکه صیانت از آن «اتحاد» شگرفی است که در کوران خطر خلق شد. 

بااین‌حال، این اتحاد برآمده از مقاومت، همچون جامی شیشه‌ای و شکننده است که حفظ آن نیازمند بلوغ در «آداب حکمرانی» و «ادب گفت‌وگو» است. سوژه‌ای که از دل شکاف‌ها به یک «ما»ی یکپارچه بدل شده، بزرگ‌ترین سرمایه‌ دوران ایران پساجنگ است؛ اما این سرمایه تنها زمانی در ساحت سیاست داخلی تداوم می‌یابد که نیرو‌های سیاسی بیاموزند خود را در جایگاه «دیگری» و در مختصات محدودیت‌ها و محذورات اجرایی او قرار دهند. 

همان‌گونه که آموزه‌های حکمی ما را به پرهیز از توهین به مقدسات دیگران فرامی‌خوانند تا چرخه‌ واکنش‌های مخرب شکل نگیرد، در سپهر حکمرانی نیز کشیدن بی‌محابای تیغ انتقاد و نادیده‌گرفتن اقتضائات اداره‌ کشور، نتیجه‌ای جز گسست دوباره نخواهد داشت. ایران پساجنگ، نیازمند نظمی است که در آن انسجام ملی با «مدارای راهبردی» پیوند خورده باشد و بر این مبنا پایان جنگ، آغاز رسالت ما برای پاسداری نهادی و رفتاری از اتحادی است که از دل آتش جنگ شکفته است

رضا رحمتی

حمله هوایی رژیم صهیونی به پایگاه ابوظهور در استان ادلب سوریه را نمی‌توان صرفا یک عملیات محدود علیه یک تأسیسات نظامی تلقی کرد. این حمله که ۱۸ آگوست/ 27 مرداد انجام شد، در شرایطی رخ داد که ترکیه در حال تقویت حضور نظامی و بازسازی ظرفیت‌های دفاعی سوریه بود و رژیم مدعی شد استقرار نیروهای ترکیه در این پایگاه می‌تواند وضعیت امنیتی موجود را تغییر دهد. 8 حمله هوایی، باند فرودگاه و بخش‌هایی از تأسیسات پایگاه را هدف قرار داد و واکنش شدید دمشق و آنکارا را به دنبال داشت.
اهمیت اصلی این رویداد در فاصله جغرافیایی آن از فلسطین اشغالی نیست، در «منطق امنیتی»ای است که تل‌آویو برای توجیه عملیات خود دنبال می‌کند. اگر تا چند سال پیش سوریه برای اسرائیل عمدتا به دلیل حضور ایران، انتقال سلاح به حزب‌الله و جبهه جولان اهمیت داشت، امروز یک متغیر تازه به معادله افزوده شده است: جلوگیری از شکل‌گیری هرگونه قدرت منطقه‌ای مستقل در محیط پیرامونی رژیم. به همین دلیل، آنچه را در ادلب اتفاق افتاد باید در امتداد روندی بزرگ‌تر دید؛ روندی که در آن تل‌آویو تلاش می‌کند عمق استراتژیک خود را نه فقط در مرزهای مستقیم، بلکه در سراسر محیط پیرامونی جهان عرب و اسلام تعریف کند.

ادلب فقط یک پایگاه نیست
ابوظهور از نگاه نظامی به‌تنهایی یک هدف تعیین‌کننده نیست. اهمیت آن از آنجا ناشی می‌شود که این پایگاه در منطقه‌ای قرار دارد که ترکیه می‌کوشد از طریق آن، جایگاه خود را در ساختار امنیتی سوریه تثبیت کند. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد آنکارا در بازسازی ظرفیت‌های نظامی سوریه و آموزش نیروهای آن نقش فزاینده‌ای یافته است. از همین منظر، حمله ارتش صهیونیستی را می‌توان یک «ضربه پیشگیرانه به ظرفیت آینده» دانست، نه صرفا نابودی یک تأسیسات موجود.
رژیم عملا می‌گوید هر تغییری در موازنه نظامی سوریه، حتی توسط ترکیه و با هدف تقویت حکومت جدید دمشق، می‌تواند از منظر تل‌آویو تهدیدآمیز باشد. این منطق یک پیام روشن دارد: سوریه نباید به یک دولت قدرتمند، دارای ارتش بازسازی‌شده و برخوردار از پشتیبانی یک قدرت منطقه‌ای تبدیل شود.
در اینجا باید به یک تحول مهم توجه کرد. رژیم اشغالگر پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، حملات خود به زیرساخت‌های نظامی سوریه را با هدف جلوگیری از بازسازی ظرفیت‌های نظامی این کشور دنبال کرده است. اکنون نگرانی تل‌آویو تنها ایران نیست، ترکیه نیز به متغیر امنیتی مهمی تبدیل شده است.

از ایران تا ترکیه؛ منطق یک کمربند امنیتی
درک رفتار رژیم بدون توجه به مفهوم «محیط امنیتی» ناقص خواهد بود. تل‌آویو در دهه‌های گذشته کوشیده تهدیدات بالقوه را پیش از آنکه به مرزهایش برسند، در عمق جغرافیایی خود مهار کند. سوریه، لبنان، عراق و ایران در این نگاه به صورت زنجیره‌ای به یکدیگر متصل می‌شوند اما تحولات اخیر نشان می‌دهد این محاسبه در حال گسترش است و ترکیه نیز به‌تدریج در معرض آن قرار گرفته است.
این بدان معنا نیست که رژیم صهیونی الزاما قصد دارد با همه کشورهای منطقه وارد جنگ مستقیم شود. سیاست مؤثرتر برای تل‌آویو، جلوگیری از شکل‌گیری هم‌افزایی میان قدرت‌های منطقه‌ است. اگر ایران در شرق، ترکیه در شمال، سوریه در شمال‌ شرق و کشورهای عرب در جنوب بتوانند هر کدام بخشی از ظرفیت نظامی و سیاسی خود را مستقل از رژیم توسعه دهند، محیط راهبردی سرزمین اشغالی پیچیده‌تر خواهد شد.
بنابراین می‌توان از یک دکترین کمتر مورد توجه سخن گفت: «مهار چندلایه جهان اسلام از طریق جلوگیری از همگرایی قدرت‌های منطقه‌ای». در این دکترین، هدف لزوما اشغال سرزمین‌های همه کشورها نیست، بلکه جلوگیری از ظهور دولت‌ها و ائتلاف‌هایی است که بتوانند قدرت نظامی، اقتصادی و ژئوپلیتیک خود را به یکدیگر متصل کنند.
از این منظر، سوریه اهمیت ویژه‌ای دارد. سوریه نقطه اتصال جغرافیایی ایران، عراق، لبنان، مدیترانه و ترکیه است. هر قدرتی بتواند در سوریه نفوذ پایدار ایجاد کند، در واقع بخشی از معماری امنیتی شرق مدیترانه و غرب آسیا را در اختیار خواهد داشت. به همین دلیل است که رقابت بر سر سوریه دیگر صرفا رقابت بر سر آینده یک کشور نیست، رقابت بر سر معماری امنیتی منطقه است.

چرا ترکیه مهم شده؟
ترکیه برای اسرائیل با ایران تفاوت دارد. ترکیه عضو ناتو است، در سوریه عمق عملیاتی دارد و می‌تواند در بازسازی ساختارهای نظامی و امنیتی دمشق نقش ایفا کند. ترکیه می‌تواند تهدیدی از جنس «قدرت دولتی» باشد. رژیم می‌تواند با یک بازیگر غیردولتی از طریق عملیات محدود، ترور، حمله هوایی یا جنگ اطلاعاتی مقابله کند اما مواجهه با قدرتی مانند ترکیه هزینه بسیار بالاتری دارد. همین مساله سبب می‌شود حمله به ابوظهور را بتوان نوعی «ترسیم خط قرمز پیش از استقرار کامل قدرت» دانست.
نکته قابل توجه این است که آمریکا نیز از این تحول نگران شده است. تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در غرب آسیا پس از این حمله بر ضرورت ایجاد سازوکار رفع سوءتفاهم میان ترکیه، اسرائیل و سوریه تأکید کرد و هشدار داد نبود کانال ارتباطی می‌تواند حادثه‌ای محدود را به رویارویی بزرگ‌تری تبدیل کند. این واقعیت خود گویای یک مساله مهم‌تر است: رژیم صهیونی ممکن است تصور کند با یک حمله هوایی می‌تواند موازنه را مدیریت کند اما هر چه دامنه عملیات‌های آن گسترده‌تر شود، احتمال درگیر شدن بازیگران بزرگ‌تر نیز افزایش می‌یابد.

مسأله فقط آمریکا نیست، پای ناتو و اروپا هم می‌تواند باز شود
اگر تنش رژیم و ترکیه از سطح سوریه فراتر رود، معادله دیگر صرفا خاورمیانه‌ای نخواهد بود. ترکیه عضو ناتو است و هرگونه رویارویی نظامی جدی میان آنکارا و تل‌آویو می‌تواند کشورهای اروپایی عضو پیمان آتلانتیک شمالی را در برابر یک پرسش دشوار قرار دهد: چگونه باید از امنیت یک عضو ناتو حمایت کرد، بدون آنکه وارد جنگ مستقیم با اسرائیل شد؟
البته نباید از ماده ۵ ناتو تفسیری مکانیکی ارائه کرد؛ حمله به نیروهای ترکیه در خاک سوریه الزاما به معنای فعال شدن خودکار ماده ۵ نیست اما از منظر سیاسی و راهبردی، درگیری مستقیم ترکیه با رژیم می‌تواند فشار بی‌سابقه‌ای بر انسجام ناتو وارد کند؛ به‌خصوص آنکه ناتو همین حالا نیز در حوزه پدافند هوایی ترکیه نقش دارد. مارس ۲۰۲۶ یک تهدید موشکی واردشده به حریم هوایی ترکیه با استفاده از سامانه‌های دفاع هوایی و موشکی ناتو در شرق مدیترانه خنثی شد. این تجربه نشان می‌دهد امنیت ترکیه در محیط منطقه‌ای، عملا با زیرساخت‌های دفاعی ناتو پیوند خورده است.
از سوی دیگر، اروپا نمی‌تواند نسبت به تبدیل شدن مدیترانه شرقی، سوریه و مرزهای ترکیه به یک منطقه بحران دائمی بی‌تفاوت بماند. بحران مهاجرت، انرژی، امنیت دریایی و تروریسم، هرگونه جنگ گسترده در این منطقه را مستقیما به اروپا منتقل خواهد کرد. بنابراین ممکن است رژیم با هدف مهار تهدیدات پیرامونی خود دست به عملیات‌هایی بزند که در نهایت، دقیقا نتیجه معکوس ایجاد کنند: بین‌المللی شدن بحران.

رژیم به دنبال کشاندن جنگ به بیرون از مرزهای خود است؟
اینجا باید میان «قصد» و «پیامد» تفاوت گذاشت. نمی‌توان با قطعیت گفت رژیم اشغالگر عمدا قصد دارد ناتو یا اروپا را وارد جنگ کند اما می‌توان گفت استمرار این الگو، ظرفیت بسیار بالایی برای بین‌المللی کردن منازعه دارد. تل‌آویو در سال‌های اخیر نشان داده برای انتقال میدان تهدید به بیرون از مرزهای خود، وابستگی چندانی به جغرافیای کلاسیک جنگ ندارد؛ هر گاه تهدیدی را در حال نزدیک شدن به محیط امنیتی خود تشخیص دهد، می‌کوشد در نقطه‌ای بسیار دورتر با آن برخورد کند. نتیجه این رویکرد، گسترش تدریجی «محیط جنگ» است.
سوریه امروز به همین دلیل اهمیت دارد. اگر روزی درگیری رژیم صهیونی و ترکیه در شمال سوریه به برخورد مستقیم منجر شود، اگر نیروهای آمریکایی در منطقه ناچار به واکنش شوند و اگر کشورهای اروپا به دلیل عضویت ترکیه در ناتو وارد سازوکارهای حمایتی شوند، جنگی که ظاهرا از یک حمله محدود هوایی آغاز شده، می‌تواند به بحران چندبازیگری تبدیل شود.
این همان نقطه‌ای است که سیاست امنیتی اسرائیل با یک تناقض بنیادین روبه‌رو می‌شود: برای جلوگیری از شکل‌گیری یک ائتلاف بزرگ علیه خود، به اقداماتی دست می‌زند که ممکن است دقیقا انگیزه تشکیل چنین ائتلافی را ایجاد کند که البته این موضوع با توجه به حمایت کشورهای اروپایی ناتو، صرفا روی کاغذ اهمیت دارد.

آینده؛ جنگ بزرگ یا مهار بزرگ؟
آنچه امروز در ادلب رخ داده، هنوز به معنای آغاز جنگ رژیم و ترکیه نیست. آنکارا حمله را شدیدا محکوم کرده و تل‌آویو نیز استدلال خود را بر جلوگیری از تغییر وضعیت امنیتی سوریه بنا کرده است. آمریکا نیز تلاش می‌کند میان 3 طرف سازوکار جلوگیری از برخورد مستقیم ایجاد کند.
اهمیت ماجرا در همین مرحله نهفته است. برای نخستین‌بار، رقابت رژیم و ترکیه در سوریه به نقطه‌ای رسیده که یک عملیات صهیونی می‌تواند مستقیما بر پروژه نظامی و امنیتی آنکارا اثر بگذارد. از این پس، هر پایگاه، رادار، فرودگاه یا مرکز آموزشی در سوریه می‌تواند به محل برخورد 2 محاسبه امنیتی متفاوت تبدیل شود.
رژیم صهیونیستی می‌خواهد محیط پیرامونی خود را از قدرت‌های بالقوه تهدیدکننده تهی نگه دارد و ترکیه می‌خواهد در سوریه دولتی باثبات، متحد و برخوردار از ظرفیت دفاعی ایجاد کند. این 2 پروژه در سوریه به طور فزاینده‌ای در حال برخورد هستند.
از این منظر، حمله به ابوظهور را باید فراتر از یک بمباران دید. این حمله نشانه ورود غرب آسیا به مرحله‌ای است که در آن مرز میان «دفاع از خود»، «مهار رقیب» و «گسترش میدان جنگ» روزبه‌روز باریک‌تر می‌شود. رژیم اشغالگر با نیت جلوگیری از قدرت گرفتن کشورهای اسلامی با هدف قرار دادن یکی پس از دیگری عمق استراتژیک آنها مشخصا در نهایت با پدیده‌ای روبه‌رو خواهد شد که از آن گریزان است: شکل‌گیری بحران امنیتی چندجانبه.