روزنامه اعتماد - صفحه 103

اشاره: پنجره‌هاي قدي اتاق طبقه چهاردهم ساختمان «آزادي» مشرف است به چهار چيلر غول‌پيكر كه فعلا فقط يكي از آنها فعال است. سيد پرويز فتاح؛ مهندس عمران، وزير نيرو در دولت نهم، مديرعامل بنياد تعاون سپاه در دولت دهم و رييس كميته امداد در دولت يازدهم، كافي است كه در اثناي امضا كردن بخشنامه‌ها و دستور العمل تخصيص اعتبار استان‌ها براي هفت ميليون جمعيت تحت پوشش، از پشت ميزش بيايد كنار پنجره‌ها تا از نحوه كار چيلرها مطمئن شود. اصلاح‌طلبان در مورد اين نخستين رييس كميته امداد مي‌گويند: «سياستمدار اخلاق‌گرا و بي‌ادعا و ساده و با صداقت.» اصولگرايان تندرو اسمش را در فهرست گزينه‌هاي محبوب‌شان در انتخابات رياست‌جمهوري و مجلس مي‌گذارند. اصولگرايان معتدل، او را مهم‌ترين رقيب نامزدهاي انتخابات دوازدهم رياست‌جمهوري مي‌دانند. اما فتاح در گفت‌وگوي مفصلي كه در يكي از روزهاي داغ ماه رمضان با «اعتماد» دارد، با آرامش، تواضع و لبخندي كه ويژگي يك سياستمدار اهل مدارا با همه طيف‌هاي تفكري است، به اين شايبه جواب منفي مي‌دهد. او غير از اين، جواب‌هاي ديگري هم دارد. جواب‌هايي كه شعارهاي پيشينش را تا حد زيادي واقعيت مي‌بخشد. تحمل و سعه صدري كه دولتمردان را به آن توصيه مي‌كند، در جواب‌هايش به سوال‌هاي «اعتماد» هم هست. خودداري فتاح از غيبت و بدگويي در مورد مديران پيشين، فقط يك ويژگي در حرف و مثال نبوده. اكنون هم كه به عنوان نخستين رييس بزرگ‌ترين نهاد حمايتي كشور صاحب مسووليت است، دلش نمي‌خواهد در مورد بازيگران قبلي عرصه سياست، كلامي خارج از عرف گفته باشد. در راه برگشت از مصاحبه، همكار عكاسم از من مي‌پرسد: «همه حرف‌هايي كه مي‌زد راست بود؟» بدون مكث مي‌گويم: «فتاح اين ويژگي را دارد كه خيلي زود اعتماد آدم را جلب مي‌كند.»

اشاره: سيدحسين نصر، فيلسوف و متاله ايراني، چهره‌اي شناخته‌شده و موثق است كه در طول بيش از ٦٠ سال فعاليت علمي از حكمت خالده و امر قدسي دفاع كرده است و همواره با نقد تمدن جديد از سنت دفاع كرده است. يكي از دغدغه‌هاي سيدحسين نصر، بحث تمدن اسلامي و احياي اين تمدن بوده و هست. او در گفت‌وگويي كه اخيرا با خبرگزاري مهر داشته، مي‌گويد: هيچ ديني بيش از يك تمدن به وجود نياورده و دين اسلام و تمدن اسلامي هم از اين قضيه مستثني نيست. نمي‌شود تمدن جديد ايراني و اسلامي به وجود آورد و فقط مي‌توان آن را احيا كرد. مي‌توانيم تمدن ايراني و اسلامي خودمان را با ساحت‌ها و بعدهاي جديدي كه دنياي امروز ما را مجبور مي‌كند به آن توجه كنيم، احيا كنيم.

مقدمه: فاشيسم اين روزها به ناسزايي سياسي بدل شده است و در سياست هر كس بخواهد ديگري را متهم كند، به او برچسب فاشيست مي‌زند، آن‌طور كه مهدي تديني در گفتار بسيار آموزنده‌اش درباره اين پديده و بازتاب آن در انديشه ارنست نولته نشان مي‌دهد، اين سرنوشت از ابتدا براي اين مفهوم سياسي رقم خورده بود. اما به هر حال فاشيسم يك پديده تاريخي است كه در سده بيستم در اروپا رخ داد و دهه‌هايي كل جغرافياي جهان را متاثر كرد. بسياري از متفكران به خاستگاه‌هاي آن انديشيدند و كوشيدند از يكتايي و خاص بودگي يا عام بودن آن دفاع كنند و ديگري يا ديگران را به آن متهم. ارنست نولته نود و سه ساله كه خود را نه تاريخ‌نگار مي‌داند و نه فيلسوف، آثار مهمي در زمينه شناخت ريشه‌هاي تاريخ نوشته است كه خوشبختانه برخي از آنها چون جنبش‌هاي فاشيستي (بحران نظام ليبرالي و تكامل فاشيسم) به همت مهدي تديني به فارسي ترجمه شده است. اين شاگرد مارتين هايدگر كه خود را تاريخ‌انديش مي‌خواند در اين آثار در مسيري متفاوت از ديگران گام گذاشته و ديدگاه‌هايي متفاوت از جريان‌هاي چپ و راست و صد البته حايز اهميت ارايه داده است. در جلسه فاشيسم‌پژوهي در زمانه ما كه چندي پيش به همت موسسه خورشيد و مركز خدمات روان‌شناسي سياوشان با همكاري كتابخانه ملي ايران برگزار شد، مهدي تديني به بيان ديدگاه‌هاي نولته پرداخت، شروين وكيلي توضيحاتي درباره فلسفه تاريخ و تاريخ‌پژوهي و دعواي هابرماس و نولته ارايه كرد و مرتضي مردي‌ها از ديدگاهي خاص به دفاع از فلسفه تاريخ و نقد رويكرد چپ‌گرايانه به آن پرداخت. در ادامه گزارشي از اين سه گفتار از نظر مي‌گذرد.

اشاره: روزگاري خود رييس كميسيون امنيت ملي بود اما تنها ١٠ سال زمان از آن روزها لازم بود كه رييس كميسيون امنيت ملي مجلس ششم به اتهام اقدام عليه امنيت ملي كشور ٦ سال را در زندان بگذراند. اگرچه حوادث سال ٨٨ هزينه‌هاي سنگيني را بر اصلاح‌طلبان تحميل كرد؛ از منحل شدن مهم‌ترين احزاب‌شان تا زندان رفتن برجسته‌ترين چهره‌هاي‌شان اما واقعيت اين است كه اصلاح‌طلبان متوقف نشدند و در ميدان پر فراز و نشيب سياست ايران باقي ماندند و به فعاليت‌هاي‌شان هرچند حداقلي ادامه دادند. خرداد ماه سال ٩٢ اصلاح‌طلبان از هر نقطه‌اي دست به دست هم دادند، از ميدان ياسر تا كاخ مرمر و زندان اوين تا حسن روحاني را راهي پاستور كنند. محسن ميردامادي جزو چهره‌هايي بود كه در حالي از حسن روحاني حمايت كرد كه خود در زندان دوران محكوميتش را مي‌گذراند. حالا با گذشت سه سال از آن روز مي‌گويد تصميم سال ٩٢ مهم‌ترين تصميم سياسي اصلاح‌طلبان در سال‌هاي گذشته بوده است. او همچنان از تصميم اصلاح‌طلبان در خرداد ٩٢ حمايت مي‌كند و در پاسخ به انتقادهايي كه به دولت روحاني مي‌شود، مي‌گويد: حتي اگر اصلاح‌طلب‌ترين فرد هم به جاي روحاني بود نمي‌توانست موفقيتي بيشتر از روحاني به دست بياورد. وقتي از او مي‌پرسم راي به روحاني عقب نشستن از هزينه‌هاي سال ٨٨ بود بدون مكث و با صداي بلند واژه « نه » را بر زبان آورد و گفت: نمي‌توان آينده و سرنوشت كشور را به يك حادثه تلخ گره زد. به نظر مي‌رسد به باور محسن ميردامادي اصلاح‌طلبي اين سال‌ها با سرعت كمتري حركت مي‌كند اما مهم اين است كه از حركت باز نايستاده است. دبيركل جبهه مشاركت دوران محكوميتش را با مطالعاتي كه داشته تبديل به دوران پرباري كرده است كه حاصل آن ترجمه دو كتاب، «چرا ملت‌ها شكست مي‌خورند؟» و «در سايه خشونت» بود. محسن ميردامادي دوران زندان را به طور ويژه به مطالعاتي در زمينه احزاب قرار داد و به زودي سومين ترجمه او نيز با عنوان كتاب جامع احزاب سياسي در اين مورد منتشر خواهد شد. پس از انتخابات هفتم اسفند بود كه سعيد حجاريان پيشنهاد برگزاري انتخابات تناسبي در ايران را مطرح كرد؛ پيشنهادي كه با استقبال محمدرضا باهنر روبه‌رو شد. محسن ميردامادي اما در اين ميان پيشنهاد سومي را مطرح مي‌كند و معتقد است بهترين سيستم انتخاباتي براي كشور تلفيقي از نظام اكثريت كه در حال حاضر در كشور حاكم است و نظام تناسبي كه مورد نظر حجاريان است، مي‌تواند باشد، نظام انتخاباتي كه در كشور آلمان پياده شده است. از نظر او در شرايط فعلي كشور و با توجه به اينكه احزاب شرايط پاي‌گيري ندارند، مي‌توان به كار جبهه‌اي روي آورد و در جناح‌هاي سياسي جبهه‌هاي فراگير تشكيل دهند، نظير آنچه در انتخابات هفتم اسفند رخ داد. از او در مورد اتفاقات اخير مجلس و عملكرد اصلاح‌طلبان سوال كردم و اينكه به باور برخي نتيجه كار جبهه‌اي به اينجا ختم شد كه عملا رياست مجلس و رياست همه كميسيون‌ها از دست اصلاح‌طلبان خارج شود. ميردامادي اما نگاه متفاوت‌تري به نتيجه انتخابات مجلس دارد و مي‌گويد كه بايد واقع‌بينانه به انتخابات هفتم اسفند نگاه كرد. به نظر مي‌رسد رياست علي لاريجاني بر مجلس و تركيب كميسيون‌ها برخلاف آنكه براي برخي اصلاح‌طلبان عجيب بود براي او كاملا قابل پيش‌بيني بود چرا كه مي‌گويد نتيجه انتخابات در تهران با آنچه در شهرهاي ديگر رقم خورد، متفاوت بود و نمي‌توان نتيجه تهران را به كل شهرهاي كشور تعميم داد. با همه اينها كسي كه خود تجربه نمايندگي در مجلس را داشته، معتقد است بايد نمايندگان اصلاح‌طلب و اعضاي فراكسيون اميد را مقيد به كار جمعي كرد. به نظر مي‌رسد محسن ميردامادي كه چندين سال تجربه كار حزبي داشته امروز خيلي بيشتر از گذشته بر كار جمعي و تشكيلاتي اصرار دارد.

اشاره: اخيرا شاهد رفتارهايي از سوي نسل چهارم و پنجم كشور يعني متولدين دهه ٧٠ و ٨٠ هستيم كه شايد پيش از اين و در نسل‌هاي گذشته كمتر رخ داده است. مثل شركت چندصد هزار نفري در مراسم خواننده مورد علاقه‌شان، برگزاري ميتينگ در مكان‌هاي مختلف، جسارت و استقلالي كه نقش آنها را در خانواده متمايز مي‌كند و... كه همين رفتارها تحليلگران متعددي را به نشان دادن واكنش واداشته است. برخي اين تغييرات چشمگير نسلي را ناشي از كژكاركرد رسانه‌هاي نوين مي‌دانند، برخي ديگر آن را به گسست ارتباط اين نسل با خانواده ربط مي‌دهند و عده‌اي ديگر اين رفتارها را تلاشي براي ديده شدن از سوي نسلي مي‌دانند كه تا حدودي پتانسيل‌هاي آنان از سوي جامعه ناديده گرفته شده است و تحليل‌هايي از اين قبيل. تقي آزادارمكي، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، معتقد است نبايد به تغيير نسل در جامعه ايران بدبين بود و با اين استدلال كه از گذشته‌هاي دور درباره نسل جوان، قضاوت‌هاي تندي از سوي نسل قبل وجود داشته، اين تغيير را طبيعي مي‌داند. وي همچنين نسل حاضر را نسلي نرمال و قابل دفاع مي‌داند كه به دنبال زندگي كردن است و مي‌كوشد شرايط زندگي خود را بدون ايجاد هرگونه تنش، ارتقا دهد. آزاد ارمكي با تاكيد بر اينكه جامعه در حال پوست‌اندازي و تغيير است مي‌گويد زمان آن رسيده كه اين نسل را به رسميت بشناسيم.

اشاره: گزينه مطلوب اصولگرايان براي رقابت در مقابل روحاني چه كساني مي‌توانند باشند و البته اين گزينه‌ها با توجه به تجربه تلخ اين جناح در دو انتخابات ٩٢ و ٩٤ آيا قدرت راي‌آوري بالايي دارا هستند؟ امير محبيان، تحليلگر و فعال سياسي جناح راست معتقد است كه مجموعا سه راه قابل پيش‌بيني، پيش پاي جريان راست وجود دارد. حضور اصولگرايان در سال ٩٦ مقابل روحاني يا با خطوط درگيري پررنگ رقابتي خواهد بود كه در اين صورت جليلي و احمدي‌نژاد گزينه‌هاي مناسبي براي اين راه هستند. راه دوم رقابت اصولگرايان با روحاني با خطوط درگيري كمرنگ‌تر است كه در اين صورت قاليباف و لاريجاني گزينه‌هاي موجود هستند. محبيان نهايتا راه سوم را همراهي با روحاني و حمايت از او مي‌داند تا اصولگرايان بتوانند در كابينه روحاني در دولت دوم او جايي داشته باشند. او البته معتقد است كنشگري اصولگرايان هر روز احتمال انتخاب راه سوم را كمرنگ‌تر مي‌كند. دبير كل حزب نوانديشان ايران اسلامي معتقد است كه در بين نامزدهاي موجود احمدي‌نژاد و قاليباف بيشترين شانس راي‌آوري را دارند.