روزنامه اعتماد - صفحه 104

مقدمه: «كشف انبار اسلحه در بحرين و دستگيري پنج مظنوني كه مي‌گويند در ايران و عراق آموزش نظامي ديده‌اند.» «تاييد حكم اعدام يك شهروند شيعه كويتي به اتهام جاسوسي براي ايران.» «شوراي همكاري خليج فارس خواستار بازگشت تحريم ايران شد». «عادل الجبير مي‌گويد نسبت به پول‌هايي كه ايران به دست مي‌آورد نگران است»؛ دومينويي از اتهام‌ها و ادعاهاي تكراري در خصوص ايران و فعاليت‌هاي منطقه‌اي آن‌كه روزهاست در رسانه‌هاي منطقه‌اي منتشر و در فضاي مطبوعاتي بين‌المللي منعكس مي‌شود. رابطه ايران و كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس كه در راس هرم تصميم‌گيري آنها عربستان ايستاده است هر روز تيره‌تر از قبل مي‌شود. عادل الجبير، وزير امور خارجه عربستان سعودي دست از تنش‌زايي برنمي‌دارد. تازه‌ترين اظهارات وي در شبكه يورونيوز انعكاس داشته است. گفت‌وگويي كه فرصتي دوباره به رييس دستگاه ديپلماسي سعودي براي انتقادهاي بي‌حد و حصر و اتهام‌هاي بي‌پايه و اساس داد. نگاه عربستان سعودي به توافق هسته‌اي ايران و ١+٥ چيست؟ اين پرسشي است كه هر خبرنگاري در مواجهه با عادل الجبير از وي مي‌پرسد، چرا كه تصور عموم حاكم بر اين پايه است كه عربستان از ايران پساتوافق واهمه شديد دارد. از ايراني كه قدرت سياسي آن در منطقه احيا شده است، غل و زنجيرهاي تحريم از پاهايش گشوده شده و مي‌رود تا احياي فضاي سياسي و اقتصادي خود را در سطح بين‌المللي شاهد باشد. عادل الجبير، رييس دستگاه ديپلماسي همان كشوري است كه يك بار توافق هسته‌اي ميان ايران و ١+٥ را چندماه به تعويق انداخت تا با كاستن از درآمد ايران ناشي از فروش نفت، دست طرف مقابل را در ميز مذاكرات بالاتر ببرد. اكنون الجبير مي‌گويد كه هر توافقي كه از دستيابي ايران به تسليحات هسته‌اي جلوگيري كند، هر توافقي كه داراي مكانيزم نظارت سختگيرانه و تحميلي باشد و در صورتي كه ايران آن را نقض كند داراي شروطي براي برگشت‌پذيري تحريم‌ها باشد، توافقي است كه عربستان از آن استقبال مي‌كند. دست عربستان سعودي در فعاليت‌هاي منطقه‌اي در حنا مانده است از سوريه تا عراق و يمن شكست‌هاي پياپي، سعودي‌ها را كلافه كرده است. عادل الجبير ايران را به دخالت در لبنان با اهرم حزب‌الله و همچنين دخالت در امور عراق، سوريه، يمن و بحرين متهم مي‌كند. همان يمني كه از يك سال و سه ماه پيش حملات بي‌امان سعودي‌ها به آن جان هزاران زن و كودك بي‌گناه را گرفته است. همان يمني كه عربستان در آن متهم به كودك‌كشي مي‌شود اما با تهديد مالي دبيركل سازمان ملل نام اين كشور از ليست خط مي‌خورد. عربستان سعودي مي‌گويد كه ايران پشت پرده عمليات‌هاي شبه‌نظامياني در يمن بوده است كه امنيت عربستان سعودي را تهديد مي‌كردند و لذا عربستان براي توقف اين تهديدها دست به كار كشتار‌هاي بي‌حد و حصر در يمن شده است. رابطه ايران و عربستان سعودي نه فقط يك گره كه كلافي هزار سر است. ايران در سه سال گذشته بارها با توجه به شرايط بحراني منطقه در قبال عربستان سعودي و تنش‌زايي‌هاي بي‌امان اين كشور سكوت اختيار كرده است اما به نظر مي‌رسد كه رياض براي افزودن بر شعله‌هاي تنش با ايران هر روز هيزم تازه‌اي فراهم مي‌كند. در چنين شرايطي كشورهاي عضو شوراي همكاري هم گاه و بي‌گاه تن به اقدام‌هاي مخرب عربستان مي‌دهند و ايران را متهم به دخالت در امور داخلي خود مي‌كنند. تفرقه، آخرين اتفاقي است كه كشورهاي منطقه در اين روزهاي پرتنش و شب‌هاي شوم فعاليت‌هاي تروريستي به آن نياز دارند. ايران در مقابل جبهه ايجاد شده چه سياستي بايد اتخاذ كند؟ مقصر ايران است! يا كشورهاي مقابل آن در منطقه؟ چرا اين گره باز نمي‌شود‌؟ تطويل اين تنش چه معنايي براي ايران دارد؟ پرسش‌هايي از اين دست را با داود هرميداس باوند، استاد روابط بين‌الملل دانشگاه و ديپلمات اسبق كشورمان در ميان گذاشتيم. مشروح اين گفت‌وگو به شرح زير است:

اشاره: «چرا محمدرضا عارف، با وجود آنكه توانست ركورد راي‌آوري در انتخابات مجلس را بشكند، نتوانست روي صندلي رياست مجلس بنشيند؟» اين سوال بي‌ترديد جدي‌ترين پرسش حال حاضر پايگاه اجتماعي اصلاح‌طلبان است. چه آنكه همين پايگاه اجتماعي با ادراكي صحيح از وضعيت سياسي كشور به راهبرد انتخاباتي اصلاح‌طلبان و ائتلاف با اصولگرايان معتدل و حاميان دولت پاي صندوق‌هاي راي، اعتماد كرد و يكجا به همه اسامي‌اي كه تحت عنوان فهرست اميد در اختيار آنان قرار گرفته بود، راي داد تا اصلاح‌طلبان پس از سه دوره غيبت در مجلس شوراي اسلامي بتوانند براي رقباي‌شان، خودنمايي سياسي كنند و نشان دهند كه نه اصلاحات مردني است و نه اصلاح‌طلبان را مي‌شود آچمز كرد. اما پس از مشخص شدن نتايج انتخابات همه آناني كه به ليست اميد راي داده بودند منتظر آن بودند تا بازتاب راي و اراده سياسي و انتخاباتي خود را با رياست محمد رضا عارف ببينند. عارف هم در پاسخ به اين مطالبه، كانديداي انتخابات رياست مجلس شد و١٠٣ راي كسب كرد تا رقابت رفاقتي را به علي لاريجاني واگذار كرده باشد. اما اين رقابت، بي‌حساب و كتاب نبود. اين همان چيزي است كه مرتضي الويري از آن در گفت‌وگو با «اعتماد» سخن گفته است. به گفته الويري، عارف كانديداي رياست مجلس شد تا نه مرد انصراف‌ها لقب بگيرد و هم آنكه به درخواست عمومي اصلاح‌طلبان بي‌توجهي كرده باشد. الويري اما مي‌گويد از دو هفته قبل از روز ماجراي رياست مجلس فهميديم كه عارف راي نمي‌آورد. از جمله مهم‌ترين دلايلي كه باعث شده بود تا مديران ميداني اصلاح‌طلب مطمئن باشند عارف برنده اين بازي نيست، بدعهدي برخي وزراي دولت و چرخش برخي از نمايندگاني بود كه به اسم اميد وارد مجلس شده بودند. هرچند الويري در نهايت مي‌گويد رقابت عارف- لاريجاني رقابت يك اصلاح‌طلب با يك اصولگراي تندرو نبوده و به همين دليل مي‌گويد با تركيب هيات رييسه مجلس، اصلاح‌طلبان بازنده نبودند. مرتضي الويري در اين گفت‌وگو جداي از بازگويي چگونه بسته شدن ليست انتخاباتي اصلاح‌طلبان و ماجراي رياست مجلس از انتخابات رياست‌جمهوري سال ٩٦ هم سخن گفته. او معتقد است كه بهترين راه‌حل براي اصولگرايان آن است تا از حسن روحاني حمايت كنند.

مقدمه: مدتي است تغيير نسل در جامعه ايران سرخط تحليل‌هاي متفاوت جامعه شناسان و رسانه‌ها قرار گرفته است. دليل آن نيز رفتارهاي گاه و بيگاه متولدين دهه‌هاي ٧٠ و ٨٠ است كه هر از چندگاه صاحبنظران را به واكنش وا مي‌دارد. تحليل‌هايي كه در نهايت، اين رفتارها را نتيجه گسترش امكانات ارتباطي يا ناشي از محدود شدن ارتباط اين نسل با خانواده يا تلاشي براي هويت‌يابي از سوي نسل جديد مي‌دانند. در اين ميان عده‌اي نيز اين رفتارها را روندي طبيعي تلقي مي‌كنند كه فقط نشان‌دهنده تغيير نسل در جامعه ايران است و بس. براي رسيدن به يك چشم‌انداز و پاسخ به اينكه نسل جديد به دنبال چيست و چه راه را براي نيل به مقصود برگزيده است با ناصر فكوهي، استاد دانشگاه تهران و مدير موسسه انسان‌شناسي و فرهنگ، گفت‌وگو كرده‌ايم. وي در بررسي ابعاد تغيير نسل در جامعه ايران، معتقد است جوانان ما در هر گروه اجتماعي و اقتصادي و با ريشه‌هاي مختلف، همگي با بحران هويت‌يابي روبه‌رو هستند، زيرا هويت‌هايي كه بتوانند آنها را در خود بگيرند، مبهم هستند و به‌شدت دستكاري شده‌اند. فكوه تاكيد مي‌كند نظام‌هاي ارزشي ديني و عرفي و مدرني كه جامعه ما در طول صد سال اخير تجربه كرده است، نظام‌هاي با ارزشي هستند كه ما نتوانسته‌ايم از آنها در جهت تغيير شرايط جامعه به خوبي استفاده كنيم و مي‌گويد كه در اين راستا روشنفكران جامعه نيز در حباب خود قرار گرفته و نتوانسته‌اند به وظيفه خود به خوبي عمل كنند. متن اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد.

مقدمه: ماجراي فيش‌هاي حقوقي و دريافتي‌هاي نامتعارف مديران بانكي و بيمه‌اي به يك بحران جدي و محك تمام عيار براي دولت حسن روحاني تبديل شد. اين اتفاق هم از روزنه‌هاي متعدد براي سوءاستفاده در نظام اداري كشور پرده برداشت و هم دولتي كه منادي شفافيت و مبارزه با فساد بود را به ميدان يك آزمون واقعي فرستاد. واكنش سريع دولت و مقام‌هاي مسوول توانست تا حدي از تبعات اين موضوع بكاهد اما هنوز افكار عمومي نيازمند توضيحات بيشتر در خصوص اين اتفاق است. علي طيب‌نيا در همين ارتباط و با توجه به تلاش‌هايي كه براي در هم شكستن وحدت رويه دروني دولت صورت مي‌گيرد در يك گفت‌وگوي مشترك به اعتماد و تعادل گفت: ابتكار عمل مبارزه با فساد و برقراري شفافيت اقتصادي در اختيار حسن روحاني است و او به عنوان پرچمدار شفافيت اين مسير تا پايان خواهد رفت. مشروح اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد.

اشاره: نجفقلي حبيبي، فعال سياسي اصلاح‌طلب و نماينده مجلس سوم از جمله افرادي است كه معتقد است جنجال فيش‌هاي حقوقي را بايد از زاويه ديگري نگريست؛ زاويه ديدي همراه با نگاه ميكروسكوپ وار كه بازي‌هاي سياسي را در پس آن رصد كند. جنجال فيش‌هاي حقوقي اگرچه اين روزها دولت روحاني را به اصلاح ساختار كشانده اما يك بازي انتخاباتي از سوي تندرو‌ها است. نجفقلي حبيبي معتقد است كه اين جريان مي‌كوشد تا افكارعمومي را از خطاهاي دولت تندروها منحرف كرده و با نااميدي مردم از دولت اعتدال بازگشت پوپوليسم را رقم بزند. اين فعال سياسي البته معتقد است كه در مقابل اين جنجال‌هاي مغرضانه، دولت بايد اطلاع‌رساني به مردم را به گونه‌اي سامانمند نسبت به واقعيت‌هاي كشور پيگيري كند.

اشاره: رودستي كه ديويد كامرون، نخست‌وزير و رهبر حزب محافظه‌كار بريتانيا از جامعه انگليس خورد نه فقط براي خودش غيرقابل باور بود بلكه موجب غافلگيري ناظران و تحليلگراني شد كه در سراسر اروپا، امريكا و حتي كشورهاي آسيايي شاهد رفراندوم به غايت عجيبي بودند كه نتيجه آن چيزي نيست مگر خروج انگلستان از اتحاديه اروپا. رهبر حزب كارگر براي اينكه به رقباي خود ثابت كند او، حزبش و سياست‌هايش در جامعه انگليس دست بالا را دارد حاضر است بر سر يكي از اين موارد اختلافي شرط‌بندي سياسي كند. آري رفراندوم خروج از اتحاديه براي كامرون حكم يك شرط‌بندي سياسي داشت كه احتمال باخت در آن را نزديك به صفر- اگر نگوييم صفر- مي‌دانست. وگرنه كدام سياستمداري است كه به شرط‌بندي‌اي كه احتمال باخت آن بالاي ٢٠، ٣٠ درصد باشد تن دهد؟ البته اين تنها اشتباه كامرون نبود بلكه غالب تحليلگراني كه ما نظرات آنها را پيش يا پس از اعلام نتايج رفراندوم مي‌خوانديم بيش از ٢٠، ٣٠ درصد از آراي اين انتخابات را معطوف به موافقان خروج از اتحاديه نمي‌پنداشتند. در ميان تحليلگران وطني ما حميدرضا جلايي‌پور نيز تا پيش از اعلام نتايج اين رفراندوم نظري غير از اين نداشت و ابايي ندارد از اينكه صراحتا بگويد نتيجه اين رفراندوم او را مبهوت كرد. جلايي پور بيش از سه سال را در اوايل دهه هفتاد در انگلستان زندگي كرده و آنجا به ادامه تحصيل پرداخته است. فرصت سه سال و نيم زندگي در انگليس باعث شده كه او تا حدودي دركي عيني‌تر از جامعه اين كشور داشته باشد و اين همان عاملي بود كه باعث شد ما براي تحليل جامعه‌شناختي اتفاقي كه در لندن شاهدش بوديم به سراغ او برويم. جلايي‌پور معتقد است ديويد كامرون با جامعه انگليس شوخي كرد و واكنش اين جامعه به اين شوخي او چيزي نبود مگر يك سيلي محكم تاريخي. استاد جامعه‌شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران اقدام كامرون براي برگزاري اين رفراندوم را يك «خالي‌بندي سياسي» مي‌نامد و تاكيد مي‌كند: يكي از مشكلات سياستمداران قديمي و حرفه‌اي - تقريبا در كل جهان و نه فقط در انگلستان - اين است كه پويايي‌هاي جامعه كنوني خود را نمي‌شناسند و از همينجا ممكن است ضربه بخورند.